Bu sayfada (22 bölüm)
- "Ben mi abartıyorum?" sorusu ne anlatır?
- Ben mi abartıyorum diye neden bu kadar sık düşünürsünüz?
- Kaygı ve aşırı düşünme algınızı nasıl etkiler?
- Çocuklukta küçümsenen duygular bugün nasıl yankılanır?
- İnsanları memnun etme isteği şüpheyi nasıl büyütür?
- Eleştiriye duyarlılık ve yorgunluk neden işi zorlaştırır?
- "Herkes beni izliyor" hissi nereden gelir?
- Sürekli "abartıyorsun" duymak algıyı nasıl aşındırır?
- Duygu her zaman olgu mudur?
- Duygu, olgu ve yorum nasıl ayrılır?
- Gerçekle sakin bir bağ kurmanın adımları
- Duygunuzu adlandırmak neden ilk adımdır?
- Yazıya dökmek zihni nasıl sakinleştirir?
- Güvendiğiniz birine danışırken nelere dikkat etmelisiniz?
- Bedeni sakinleştirmek düşünceyi nasıl etkiler?
- Kendinize nasıl daha nazik bir dille konuşabilirsiniz?
- Kendinden şüphe etmek ilişkileri nasıl etkiler?
- "Ben mi abartıyorum" sorusu ne zaman destek almayı gerektirir?
- Hangi işaretlerde psikiyatriye başvurmalısınız?
- Yakınınız sürekli kendinden şüphe ediyorsa nasıl destek olursunuz?
- Kendi algınıza güvenmeyi yeniden öğrenebilir misiniz?
- Sıkça sorulan sorular

Ben mi abartıyorum sorusu, bir duygunun yerinde olup olmadığından emin olamamaktır. Kaygı, aşırı düşünme, çocuklukta küçümsenen duygular, insanları memnun etme isteği ve yorgunluk bu şüpheyi besler. Duygu her zaman olgu değildir ama değerli bir veridir. Duyguyu adlandırmak, olguyu yorumdan ayırmak, yazmak ve güvendiğiniz birine danışmak gerçekle sakin bir bağ kurmanıza yardım eder.
"Ben mi abartıyorum?" sorusu ne anlatır?
"Ben mi abartıyorum?" sorusu, yaşadığınız bir duygunun ya da algının yerinde olup olmadığından emin olamamanızı anlatır. Çoğu zaman kaygı, aşırı düşünme, geçmişte duygularınızın küçümsenmesi ya da yorgunlukla beslenir. Bu soru bir kusur değildir; aksine kendinizi anlamak için iyi bir başlangıç noktasıdır.
Serdivan'daki görüşmelerimde bu cümleyi çok sık duyarım. Biri arkadaşının kısa cevabına kırılır ve hemen ekler: "Ama belki de ben abartıyorum." Bir başkası iş yerinde haksızlığa uğradığını düşünür, ardından kendi hissini sorgulamaya başlar. Bu yazıda bu sorunun nereden geldiğini, duygu ile olguyu nasıl ayırabileceğinizi ve gerçekle sakin bir bağı adım adım nasıl kurabileceğinizi anlatıyorum.
Baştan bir şeyi netleştirmek isterim: Amaç ne her duygunuzu mutlak gerçek saymak ne de her duygunuzu bastırmaktır. Duygularınız size bir şey söyler; ancak her zaman olayın tamamını anlatmaz. Dolayısıyla sağlıklı olan, duyguyu dinlemek ve ardından ona nazik bir merakla bakmaktır.
Ben mi abartıyorum diye neden bu kadar sık düşünürsünüz?
Bu soru tek bir nedenden doğmaz. Genellikle birkaç etken bir araya gelir ve zihniniz, kendi tepkisini sürekli denetleyen bir gözlemciye dönüşür. Örneğin hem yorgunsanız hem de çocukken duygularınız sık sık küçümsendiyse, bugün yaşadığınız küçük bir kırgınlık bile sizi uzun bir iç sorgulamaya sokabilir.
En sık karşılaştığım etkenler şunlardır:
- Kaygı ve aşırı düşünme: Zihin olasılıkları tartmaktan bir türlü vazgeçemez.
- Küçümsenen duygular: "Bunda ağlanacak ne var" cümlesini sık duymuş olmak.
- İnsanları memnun etme isteği: Kimseyi kırmamak için kendi hissini geri plana atmak.
- Eleştiriye duyarlılık: Olası bir eleştiriyi önceden engellemek için kendini sorgulamak.
- Yorgunluk: Uykusuz ve yorgun bir zihin, duyguları daha yoğun ve daha karışık yaşar.
Bu etkenlerin her biri tek başına anlaşılırdır. Ancak birleştiklerinde, kendi algınıza güvenmeyi zorlaştıran bir alışkanlık oluşturabilirler. İyi haber şu: Alışkanlıklar değişebilir. Önce hangi etkenin sizde daha baskın olduğunu fark etmek, sonraki adımları kolaylaştırır.
Kaygı ve aşırı düşünme algınızı nasıl etkiler?
Kaygılı bir zihin, belirsizliğe dayanmakta zorlanır. Bu yüzden bir olayı defalarca yeniden değerlendirir: "Öyle mi demek istedi, yoksa ben mi yanlış anladım?" Bu soru bir kez sorulduğunda faydalıdır; ancak sürekli tekrarlandığında sizi bir sonuca götürmez, yalnızca yorar. Üstelik ne kadar çok düşünürseniz, ilk hissinize o kadar az güvenirsiniz.
Aşırı düşünmenin bir başka etkisi de dikkatinizi daraltmasıdır. Olayın yalnızca belirsiz kısmına odaklanır, açık ve net kısımları gözden kaçırırsınız. Örneğin bir toplantıda sizi destekleyen üç yorumu unutur, tek bir soğuk bakışı saatlerce düşünürsünüz. Aşırı düşünmenin neden bir türlü bitmediğini merak ediyorsanız aşırı düşünme üzerine yazdığım yazıya göz atabilirsiniz.
Kaygının bir başka izi de bedende hissedilir. Midenizde bir sıkışma, göğsünüzde bir ağırlık ya da omuzlarınızda bir gerginlik varsa, zihniniz bu bedensel sinyali de bir kanıt gibi okur: "Bu kadar gerginsem bir şey olmalı." Oysa beden bazen yalnızca yorgunluğu ya da biriken stresi taşır. Bu nedenle bir duyguyu değerlendirirken bedeninizin o anki durumunu da hesaba katmak, daha adil bir sonuca varmanızı sağlar.
Çocuklukta küçümsenen duygular bugün nasıl yankılanır?
"Abartma", "Bunda ağlanacak ne var", "Sen de her şeye alınıyorsun" cümleleri çoğu ailede iyi niyetle söylenir. Ebeveyn çocuğunu güçlendirmek ya da sakinleştirmek ister. Ancak bu cümleler sıklaştığında çocuk, duygusunun yanlış olduğunu ve bunu göstermemesi gerektiğini öğrenebilir. Yetişkinlikte bu öğrenme, "ben mi abartıyorum" sorusuna dönüşür.
Krause ve arkadaşlarının çalışması, çocuklukta duyguların sık sık geçersiz kılınmasının yetişkinlikte duyguları bastırma eğilimiyle ve daha fazla psikolojik sıkıntıyla ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu bulgu bir suçlama değildir; ebeveynler çoğu zaman kendi öğrendikleri dili kullanır. Yine de bu bağı fark etmek, bugünkü şüphenizin kaynağını anlamanıza yardım eder.
Burada önemli olan geçmişi yargılamak değil, bugün kendinize farklı bir cümle kurabilmektir. Örneğin "Abartıyorum" yerine "Bu beni gerçekten etkiledi, neden etkilediğine bakalım" demek küçük ama güçlü bir değişimdir.
İnsanları memnun etme isteği şüpheyi nasıl büyütür?
Herkesin sizden hoşnut olmasını istiyorsanız, kendi duygunuz bir tehdit gibi gelebilir. Çünkü kırıldığınızı söylemek, karşınızdakini rahatsız edebilir. Bu yüzden zihniniz duyguyu küçültmenin bir yolunu bulur: "Önemli değil, ben abartıyorum." Böylece çatışmadan kaçarsınız; ancak bunun bedelini içinizde biriken kırgınlıkla ödersiniz.
Örneğin bir arkadaşınız sözünü tutmadığında ona bir şey söylemek yerine kendinize "Zaten yoğundur, ben fazla bekliyorum" dersiniz. Bir kez söylemek anlayışlı bir tutumdur; ancak her seferinde aynı cümleyi kurmak, kendi ihtiyaçlarınızı görünmez kılar. Zamanla ne istediğinizi bilmekte bile zorlanabilirsiniz.
Bu durumda şunu fark etmek yararlıdır: Duygunuzu kabul etmek, onu karşınızdakine sert bir biçimde söylemek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Önce kendinize itiraf edersiniz, sonra ne yapacağınıza karar verirsiniz. Sürekli kendini suçlama eğilimini daha ayrıntılı merak ediyorsanız suçluluk duygusu üzerine yazdığım yazıya bakabilirsiniz.
Eleştiriye duyarlılık ve yorgunluk neden işi zorlaştırır?
Eleştiriye duyarlı biri, olası bir itirazı önceden engellemek ister. Bu yüzden duygusunu dile getirmeden önce kendi içinde bir mahkeme kurar: "Ya haksızsam, ya bana alıngan derlerse?" Bu iç mahkeme çoğu zaman sizi aleyhinize karar vermeye iter. Sonuçta haklı olduğunuz durumlarda bile sesinizi kısarsınız.
Yorgunluk ise bu tabloyu büyütür. Uykusuz ya da tükenmiş olduğunuz günlerde duygular daha keskin, düşünceler daha dağınık olur. O gün sizi çok üzen bir söz, dinlenmiş bir zihinle baktığınızda daha küçük kalabilir. Bu nedenle önemli bir duyguyu değerlendirmeden önce kendinize "Şu an ne kadar yorgunum?" diye sormak, basit ama işe yarayan bir alışkanlıktır.
Eleştiriye duyarlılığın kökünde çoğu zaman beğenilmeme ya da reddedilme kaygısı yatar. Bu kaygıyı fark etmek, onu yok etmekten daha gerçekçi bir hedeftir. Örneğin bir duygunuzu paylaşmadan önce "Burada asıl korktuğum şey ne?" diye sorabilirsiniz. Çoğu zaman cevap, karşınızdakinin tepkisinden çok kendi iç eleştirmeninizle ilgilidir; bu fark sizi rahatlatır.
"Herkes beni izliyor" hissi nereden gelir?
Kaygılı olduğumuz anlarda dikkatimiz kendimize döner. Bir topluluğa girdiğinizde herkesin size baktığını, yaptığınız küçük bir hatayı herkesin fark ettiğini düşünebilirsiniz. Bu his gerçek bir izlenme değil, çoğu zaman kaygının dikkati kendimize çevirmesinin sonucudur. Böylece kendi iç sesiniz, dışarıdan gelen bir yargı gibi duyulur.
Gilovich ve arkadaşlarının spot ışığı etkisi adını verdiği bulgu da bunu destekler: İnsanlar, başkalarının kendilerini ne kadar fark ettiğini genellikle olduğundan fazla tahmin eder. Toplumun yargısından duyulan kaygıyı daha geniş ele aldığım elalem ne der korkusu yazısında bu konuyu ayrıntılı anlattım.
Bu bilgiyi bir sonraki kalabalık ortamda kendinize hatırlatabilirsiniz. "Herkes beni izliyor" düşüncesi geldiğinde, çevrenizdeki insanların çoğunun kendi telefonuna, kendi konuşmasına ve kendi kaygısına dalmış olduğunu fark etmeye çalışın. Bu küçük gözlem, dikkatinizi yeniden dengeye getirir.
Sürekli "abartıyorsun" duymak algıyı nasıl aşındırır?
Bazen şüphenin kaynağı yalnızca iç dünyanız değildir. Yakın bir ilişkide duygularınızı her dile getirdiğinizde "abartıyorsun", "öyle bir şey olmadı" cevabını alıyorsanız, zamanla kendi hafızanıza ve hislerinize güveniniz azalabilir. Sosyolog Paige Sweet, gerçekliğinden şüphe ettirme anlamına gelen gaslighting örüntüsünün ilişkideki güç dengesizlikleriyle beslendiğini vurgular.
Tek bir "abartıyorsun" cümlesi bir manipülasyon işareti değildir; herkes zaman zaman bunu söyler. Ancak bu cümle bir kalıba dönüşmüşse ve asıl konu hiç konuşulmuyorsa durup bakmak gerekir. Bu örüntünün ayrıntılarını gaslighting üzerine yazdığım yazıda, genel işaretlerini ise manipülasyonu anlatan yazıda bulabilirsiniz.
Duygu her zaman olgu mudur?
Hayır, duygu her zaman olgu değildir; ama duygu da önemli bir veridir. Kırgınlık hissetmeniz, karşınızdakinin sizi kırmak istediğini kanıtlamaz. Öte yandan bu his, sizin için önemli bir şeyin zedelendiğini gösterir. Yani duygu size olayın kendisini değil, olayın sizdeki karşılığını anlatır.
Bu ayrım iki uçtan da korur. Bir uçta her duyguyu kesin gerçek sayıp hızlı kararlar verirsiniz; öbür uçta her duyguyu "abartı" diye silip kendinizi duymazsınız. Sağlıklı orta yol, duyguyu ciddiye almak ve aynı zamanda ona eşlik eden düşünceyi sınamaktır. Böylece hem kendinize hem de ilişkilerinize adil davranırsınız.
Örneğin sevdiğiniz biri doğum gününüzü unuttuğunda üzülmeniz son derece anlaşılırdır. Bu üzüntü, sizin için hatırlanmanın önemli olduğunu gösterir. Ancak "Beni hiç sevmiyor" yorumu, olayın kendisinden daha büyük bir sonuçtur. Üzüntünüzü kabul edip yorumu sınadığınızda, hem kendinizi duymuş olursunuz hem de ilişkinize haksızlık etmezsiniz.
Duygu, olgu ve yorum nasıl ayrılır?
Duygu ile olguyu ayırmanın en kolay yolu, bir olayı üç parçaya bölmektir. Olgu, bir kameranın kaydedebileceği şeydir. Yorum, o olaya verdiğiniz anlamdır. Duygu ise bu anlamın içinizde yarattığı histir. Aşağıdaki tablo bu ayrımı gündelik örneklerle gösteriyor.
| Durum | Olgu | Yorum | Duygu |
|---|---|---|---|
| Mesajınıza geç cevap gelmesi | Mesaj üç saat sonra yanıtlandı | "Beni önemsemiyor" | Kırgınlık |
| Toplantıda sözünüzün kesilmesi | Yöneticiniz cümlenizi bitirmeden konuştu | "Fikrim değersiz görüldü" | Öfke, mahcubiyet |
| Arkadaşınızın davetinize gelmemesi | Arkadaşınız son anda geleceğini söyledi, gelmedi | "Artık benden hoşlanmıyor" | Hayal kırıklığı |
| Kalabalıkta bakışlar | Birkaç kişi size doğru baktı | "Herkes beni yargılıyor" | Kaygı, utanç |
| Ailenizin yorumu | Anneniz "yine mi üzüldün" dedi | "Duygularım hep fazla" | Yalnızlık |
Tabloya baktığınızda yorumun çoğu zaman olgudan daha büyük olduğunu fark edersiniz. Bu, yorumunuzun yanlış olduğu anlamına gelmez; yalnızca tek ihtimal olmadığını gösterir. Bu tür düşünce kalıplarını daha geniş ele aldığım bilişsel çarpıtmalar yazısına da göz atabilirsiniz.
Gerçekle sakin bir bağ kurmanın adımları
"Ben mi abartıyorum?" sorusu geldiğinde kendinizi suçlamak yerine nazik bir gerçeklik kontrolü yapabilirsiniz. Bu kontrol, duyguyu yok saymaz; onu bilgiyle buluşturur. Şu sırayı deneyebilirsiniz:
- Duyguyu adlandırın: "Kırıldım", "kaygılandım", "utandım" gibi tek bir kelime seçin.
- Olgu ile yorumu ayırın: Kameranın kaydedeceği kısmı, sizin verdiğiniz anlamdan ayırın.
- Yazıya dökün: Olayı, düşünceyi ve duyguyu birkaç satırla not edin.
- Güvendiğiniz birine danışın: Olayı yargısız dinleyecek birine anlatın ve onun bakışını sorun.
- Bedeni sakinleştirin: Yavaş nefes, kısa bir yürüyüş ya da bir bardak su ile alarmı düşürün.
- Tekrar bakın: Bir süre sonra notunuzu yeniden okuyun ve hâlâ aynı yorumda olup olmadığınızı görün.
Bu adımlar sizi bir sonuca zorlamaz. Bazen duygunuzun tamamen yerinde olduğunu, bazen de yorgunluğun ya da kaygının yorumu büyüttüğünü fark edersiniz. Her iki sonuç da değerlidir; çünkü artık bir tahmine değil, bir gözleme dayanırsınız. Aşağıda adımların bazılarını biraz daha açıyorum.
Duygunuzu adlandırmak neden ilk adımdır?
Adı konmamış bir duygu, zihinde büyük ve belirsiz bir bulut gibi durur. "Bir tuhafım" demek ile "kırıldım" demek arasında önemli bir fark vardır. İkincisi size yön verir: Kırıldıysanız neyin kırdığına bakabilirsiniz. Üstelik duyguyu adlandırmak, beynin alarm sistemini yatıştırmaya da yardım eder.
Duygu kelime dağarcığınız darsa endişelenmeyin; bu da öğrenilebilir bir beceridir. Gün içinde birkaç kez durup "Şu an ne hissediyorum?" diye sormak ve tek kelimeyle cevap vermek iyi bir başlangıçtır. Zamanla "üzgün" yerine "hayal kırıklığına uğramış" ya da "yalnız" gibi daha ince ayrımlar yapmaya başlarsınız.
Ayrıca bir olayda birden fazla duygu bir arada bulunabilir. Bir eleştiri karşısında hem öfke hem utanç hissedebilirsiniz. Bunları ayrı ayrı adlandırmak, hangisinin size daha çok yük olduğunu görmenizi sağlar. Böylece "abartıyor muyum" sorusu yerine "hangi duygum daha güçlü ve neden" sorusuna geçersiniz; bu soru sizi suçlamak yerine anlamaya yöneltir.
Yazıya dökmek zihni nasıl sakinleştirir?
Zihinde dönen bir düşünce sonsuz gibi gelir. Kâğıda döktüğünüzde ise sınırları belli bir cümleye dönüşür. Bu yüzden yazmak, aşırı düşünme döngüsünü kırmanın en pratik yollarından biridir. Ayrıca yazdığınız şeyi daha sonra okuyabilir, o anki duygunuzla bugünkü bakışınızı karşılaştırabilirsiniz.
Basit bir şablon işinizi kolaylaştırır: "Ne oldu?", "Ne düşündüm?", "Ne hissettim?", "Başka hangi açıklama olabilir?" Dört soruya kısa cevaplar yazmanız yeterlidir. Böylece duygunuzu küçümsemeden, onu bir olayın parçası olarak görmeye başlarsınız.
Güvendiğiniz birine danışırken nelere dikkat etmelisiniz?
Dışarıdan bir göz, kendi bakışınızı dengelemenize yardım eder. Ancak danışacağınız kişiyi seçerken özen göstermek gerekir. İdeal kişi sizi dinleyen, hemen yargılamayan ve gerektiğinde nazikçe farklı bir bakış sunabilen biridir. Her duygunuzu küçümseyen ya da her durumda sizi kışkırtan biri ise bu rol için uygun değildir.
Danışırken olayı yorumunuzla değil, olgularla anlatmayı deneyin. Örneğin "Bana çok kaba davrandı" yerine "Selamımı almadı, sonra da yanımdan hızla geçti" demek, karşınızdakinin daha tarafsız düşünmesine yardım eder. Ardından "Sen olsan ne hissederdin?" diye sormak, kendi tepkinizi değerlendirmeniz için iyi bir ölçüt sunar.
Bir başka önemli nokta da danışmanın amacını netleştirmektir. Haklı çıkmak için değil, daha geniş bir bakış kazanmak için soru sorduğunuzu kendinize hatırlatın. Böylece gelen cevap sizinkinden farklı olsa bile onu bir tehdit olarak değil, düşünmeniz için yeni bir bilgi olarak karşılarsınız. Bu tutum, kendi algınıza duyduğunuz güveni sarsmak yerine onu olgunlaştırır.
Bedeni sakinleştirmek düşünceyi nasıl etkiler?
Beden alarm durumundayken zihin tehlike arar ve belirsiz durumları olumsuz yorumlamaya eğilir. Bu nedenle bazen düşünceyi değiştirmeye çalışmadan önce bedeni yatıştırmak daha etkilidir. Yavaş ve uzun nefes vermek, kısa bir yürüyüşe çıkmak ya da ayaklarınızın yere bastığını hissetmek, alarm sistemini yavaşça düşürür.
Beden sakinleştiğinde aynı olaya yeniden bakmayı deneyin. Çoğu zaman olay değişmemiştir; ancak onu taşıma biçiminiz değişmiştir. Bu fark, "abartıyor muyum" sorusuna daha dengeli bir cevap vermenizi sağlar.
Son adım olan tekrar bakmak da en az diğerleri kadar önemlidir. Aynı notu bir gün sonra okuduğunuzda o anki yoğunluğun azaldığını, bazı yorumların yumuşadığını, bazılarının ise hâlâ yerinde durduğunu fark edersiniz. Yerinde duran yorumlar, ciddiye almanız gereken ihtiyaçlarınızı gösterir. Yumuşayan yorumlar ise o anki yorgunluğun ya da kaygının payını ortaya koyar. İki bilgi de size kendinizle ilgili değerli bir harita sunar.
Kendinize nasıl daha nazik bir dille konuşabilirsiniz?
Kendi algısından şüphe eden pek çok kişinin iç sesi serttir: "Yine abartıyorsun", "Hep böylesin." Bu ses çoğu zaman geçmişte duyduğunuz cümlelerin yankısıdır. Onu bir gecede susturamazsınız; ancak yanına daha nazik bir ses ekleyebilirsiniz.
- "Abartıyorum" yerine "Bu beni etkiledi, nedenine bakalım."
- "Çok hassasım" yerine "Duygularımı yoğun yaşıyorum ve bu bana bilgi veriyor."
- "Kimse böyle hissetmez" yerine "Benim gibi hisseden başkaları da var."
- "Söylersem rezil olurum" yerine "Uygun bir anda sakin bir dille söyleyebilirim."
Bu cümleler gerçeği güzelleştirmek için değil, kendinize bir arkadaşınıza davrandığınız gibi davranmak içindir. Kendinize karşı nazik olmak, duygunuzu doğru değerlendirmenin önündeki en büyük engeli, yani utancı azaltır.
Bu yeni cümleleri bir kartta ya da telefonunuzun notlarında saklayabilirsiniz. Sert iç ses yükseldiğinde birini seçip sessizce tekrar etmek, zamanla yeni bir alışkanlık oluşturur. Başta yapay gelmesi doğaldır; tekrarladıkça bu cümleler size ait olmaya başlar.
Kendinden şüphe etmek ilişkileri nasıl etkiler?
Sürekli kendinden şüphe eden biri, ilişkilerinde çoğu zaman sessiz kalmayı seçer. Kırıldığını söylemez, ihtiyacını dile getirmez, bir sorunu konuşmak yerine kendi içinde çözmeye çalışır. Bu tutum ilk bakışta uyumlu ve sorunsuz görünür; ancak zamanla içinizde biriken kırgınlıklar beklenmedik anlarda taşabilir. Karşınızdaki kişi de neler yaşadığınızı bilmediği için şaşırır.
Öte yandan kendinden şüphe etmek, karşınızdakinin onayına aşırı bağımlı olmanıza da yol açabilir. Her duygunuz için ondan bir doğrulama beklersiniz: "Sence haklı mıyım?" Bu soru ara sıra sorulduğunda yakınlık yaratır; ama sürekli hâle geldiğinde ilişkide bir yük oluşturur. Kendi algınıza güvenmeyi öğrendikçe hem daha açık konuşabilir hem de karşınızdakine daha eşit bir yerden yaklaşabilirsiniz.
Bu nedenle kendi algınızla kurduğunuz bağ, yalnızca iç dünyanızı değil, ilişkilerinizin niteliğini de belirler. Duygunuzu sakin bir dille ifade ettiğinizde karşınızdakine de sizi tanıma fırsatı verirsiniz. Böylece ilişki tahminler üzerinden değil, açık bir iletişim üzerinden ilerler.
"Ben mi abartıyorum" sorusu ne zaman destek almayı gerektirir?
Bu soru zaman zaman herkesin aklına gelir. Ancak neredeyse her gün sizi meşgul ediyor, kararlarınızı erteletiyor ya da ilişkilerinizde sürekli geri çekilmenize yol açıyorsa, bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir. Hafif ve orta düzey zorlanmalarda psikolojik danışmanlık çoğu zaman yerinde bir ilk adımdır.
Sakarya psikolog arayışıyla bana ulaşan pek çok kişi ilk görüşmede "Belki de gelmeme gerek yoktu, abartıyorum" der. Bu cümle bile konunun ne kadar tanıdık olduğunu gösterir. Görüşmelerde amaç sizi bir etikete sığdırmak değil; duygularınızı, onları besleyen düşünceleri ve geçmişten gelen izleri birlikte anlamlandırmaktır. Yetişkinlerle yürüttüğüm çalışmanın çerçevesini yetişkin psikolojisi sayfasında anlattım.
Kendi durumunuzu düşünmek için bir başlangıç noktası arıyorsanız psikolojik check-up aracını deneyebilirsiniz. Bu araç tanı koymaz; yalnızca hangi alanlarda zorlandığınızı fark etmenize yardım eder. Ayrıca yüz yüze görüşmeye gelemiyorsanız online görüşme de bir seçenektir.
Hangi işaretlerde psikiyatriye başvurmalısınız?
Kendinden şüphe etmek çoğu zaman kaygıyla ve geçmiş deneyimlerle ilgilidir. Ancak bazı durumlarda gerçeklik algısı belirgin biçimde değişebilir ve bu, bir psikiyatri hekiminin değerlendirmesini gerektirir. Psikologlar tanı koymaz ve ilaç yazmaz; bu nedenle aşağıdaki işaretlerde beklemeden psikiyatriye başvurmak yerinde olur:
- Başkalarının duymadığı sesleri duymak.
- Hiçbir bilgiyle esnemeyen, giderek büyüyen yoğun şüphe düşünceleri.
- Çevrenizdeki her şeyin size özel gizli mesajlar taşıdığına dair güçlü bir inanç.
- Uyku, iş ve ilişkilerde belirgin bir işlev kaybı.
- Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceleri; bu durumda hemen 112'yi arayın.
Bu işaretler bir tanı listesi değildir; yalnızca daha kapsamlı bir değerlendirmenin gerekli olabileceğini gösterir. Hangi durumda kime başvuracağınızı psikolog mu psikiyatrist mi rehberinde ayrıntılı anlattım.
Yakınınız sürekli kendinden şüphe ediyorsa nasıl destek olursunuz?
Bir yakınınız sık sık "Ben mi abartıyorum?" diye soruyorsa, ilk refleksiniz onu hemen rahatlatmak olabilir: "Hayır, haklısın." Bu cevap o an iyi gelir; ancak kendi algısına güvenmesini öğretmez. Daha yararlı olan, onun kendi cevabını bulmasına eşlik etmektir.
- "Sen ne hissettin?" diye sorun ve cevabını küçümsemeden dinleyin.
- Olayı birlikte olgu, yorum ve duygu olarak ayırmayı önerin.
- Kendi görüşünüzü, onun algısını silmeden "Ben şöyle gördüm" diye paylaşın.
- Şüpheleri gündelik hayatını belirgin biçimde etkiliyorsa destek almasını nazikçe önerin.
Bu tutum, yakınınıza hem duygusunun önemli olduğunu hem de onu sınamanın güvenli olduğunu gösterir. Böylece zamanla sizin onayınıza daha az, kendi iç pusulasına daha çok güvenmeye başlar.
Kendi algınıza güvenmeyi yeniden öğrenebilir misiniz?
Evet, kendi algınıza güvenmeyi yeniden öğrenebilirsiniz. Bu güven bir anda gelmez; küçük gözlemler ve tutarlı alışkanlıklarla yavaş yavaş büyür. Duygunuzu adlandırdığınız, olguyu yorumdan ayırdığınız ve kendinize nazik bir dille konuştuğunuz her an, bu güvenin bir tuğlasıdır.
Bu süreçte kendinize sabırlı davranın. Yıllar içinde oluşan bir alışkanlık birkaç haftada değişmez; bazı günler eski sese yeniden kulak verdiğinizi fark edersiniz. Bu bir başarısızlık değil, öğrenmenin doğal bir parçasıdır. Önemli olan geri döndüğünüzü fark etmek ve nazikçe yeniden başlamaktır.
Kısacası "Ben mi abartıyorum?" sorusunun tek bir doğru cevabı yoktur. Bazen evet, yorgunluk ya da kaygı yorumu büyütmüştür; bazen hayır, duygunuz tam yerindedir. Önemli olan bu soruyu kendinizi susturmak için değil, kendinizi anlamak için sormaktır. Bu yolda yalnız ilerlemek istemezseniz randevu ve iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Sürekli "ben mi abartıyorum" diye düşünmek normal mi?
Zaman zaman bu soruyu sormak oldukça normaldir ve kendinizi sorgulayabildiğinizi gösterir. Ancak soru neredeyse her gün aklınıza geliyor, kararlarınızı erteletiyor ya da ilişkilerinizde geri çekilmenize yol açıyorsa, altında kaygı ya da küçümsenmiş duygular olabilir. Bu durumda bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir.
Duygularımın gerçek olup olmadığını nasıl anlarım?
Duygularınız her zaman gerçektir; yani gerçekten hissedersiniz. Asıl soru, duyguya eşlik eden yorumun olayı doğru anlatıp anlatmadığıdır. Olayı olgu, yorum ve duygu olarak ayırmak, yazıya dökmek ve güvendiğiniz birinin bakışını sormak, yorumunuzu dengeli biçimde sınamanıza yardım eder. Böylece duygunuzu küçümsemeden ona eşlik eden düşünceyi gözden geçirmiş olursunuz.
Bana sürekli "abartıyorsun" deniyorsa ne yapmalıyım?
Önce bu cümlenin ne sıklıkla ve hangi konularda söylendiğine bakın. Tek tük söylenmesi doğaldır; ancak her duygunuz bu cevapla karşılanıyor ve asıl konu hiç konuşulmuyorsa, bu algınızı aşındıran bir örüntü olabilir. Yaşadıklarınızı not etmek ve güvendiğiniz biriyle konuşmak kendi bakışınızı korumanıza yardım eder.
Herkesin beni izlediğini hissetmek kaygı belirtisi midir?
Çoğu zaman bu his kaygının dikkati kendimize çevirmesiyle ilgilidir. Araştırmalar insanların başkalarının kendilerini ne kadar fark ettiğini genellikle olduğundan fazla tahmin ettiğini gösterir. Ancak bu his çok yoğunsa, hiçbir bilgiyle azalmıyorsa ya da ses duyma gibi işaretler eşlik ediyorsa bir psikiyatri hekimine başvurmak yerinde olur.
Kendi algıma yeniden güvenmeyi öğrenebilir miyim?
Evet, öğrenebilirsiniz; bu güven küçük ve düzenli alışkanlıklarla büyür. Duygunuzu adlandırmak, olguyu yorumdan ayırmak, bedeninizi sakinleştirmek ve kendinize nazik bir dille konuşmak bu sürecin temel adımlarıdır. Şüpheler gündelik hayatınızı belirgin biçimde etkiliyorsa psikolojik danışmanlık bu yolu kolaylaştırabilir ve size eşlik eden bir alan sunar.

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bu konuda destek ve araçlar
Benzer yazılar

Korkuyla Hareket Etmek: Kararlarınızı Korku mu Yönetiyor?
Korkuyla hareket etmek kararlarınızı nasıl sessizce yönetir? Korkunun bedeninizdeki işleyişini ve değerlerinizle karar vermeyi anlatıyorum.
4 Kasım 2026 · 15 dk okuma
Elalem Ne Der Korkusu: Aile ve Toplum Baskısı Hayatınızı mı Yönetiyor?
Elalem ne der korkusu neden bu kadar güçlü? Aile baskısı, toplum baskısı ve dışlanma kaygısını; sınır cümleleri ve adım planıyla…
4 Kasım 2026 · 16 dk okuma
İş Yerinde Mobbing: Belirtiler, Psikolojik Etkiler ve Atılacak Adımlar
İş yerinde mobbing nasıl anlaşılır? Belirtiler, psikolojik ve bedensel etkiler, olay defteri, kurum içi ve resmi başvuru yolları ile destek…
31 Ekim 2026 · 17 dk okuma