İntihar Risk İşaretleri: Bir Yakınınız İçin Endişeleniyorsanız

26 Nisan 2025Güncelleme: 31 Ekim 202617 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (20 bölüm)
  1. İntihar risk işaretleri nelerdir?
  2. Konuşmalarda hangi intihar risk işaretleri öne çıkar?
  3. Davranışlardaki hangi değişimler dikkat ister?
  4. Ruh hâlinde hangi değişimlere dikkat etmelisiniz?
  5. Hangi işaret acil durum anlamına gelir?
  6. Hangi etkenler intihar riskini artırır?
  7. Koruyucu etkenler nelerdir?
  8. İntihar hakkında hangi bilgiler doğrudur?
  9. İntihar risk işaretleri görürseniz ilk adım ne olmalı?
  10. Doğrudan sormak kişinin aklına fikir sokar mı?
  11. Yargılamadan dinlemek nasıl olur?
  12. Yakınınızın güvenliğini nasıl sağlarsınız?
  13. Profesyonel yardıma nasıl eşlik edersiniz?
  14. Kriz geçtikten sonra nasıl yanında kalırsınız?
  15. Bu düşünceleri siz yaşıyorsanız ne yapabilirsiniz?
  16. Destek olurken kendinizi nasıl korursunuz?
  17. Gençlerde intihar risk işaretleri farklı olabilir mi?
  18. Uzakta yaşayan bir yakınınız için ne yapabilirsiniz?
  19. Kriz sonrasında psikolojik danışmanlık nasıl yardımcı olur?
  20. Sıkça sorulan sorular
İntihar Risk İşaretleri: Bir Yakınınız İçin Endişeleniyorsanız
Kısaca

İntihar risk işaretleri; ölmek istemekten ya da yük olmaktan söz etmek, derin umutsuzluk, içe kapanma, vedalaşmayı andıran davranışlar ve ani ruh hâli değişimleridir. Bir yakınınızda bunları görürseniz sakin ve doğrudan sorun, yargılamadan dinleyin, yalnız bırakmayın ve profesyonel yardıma eşlik edin. Hemen tehlike varsa 112'yi arayın. Kriz anları çoğu zaman geçicidir; doğru zamanda destek hayat kurtarabilir.

İntihar risk işaretleri nelerdir?

İntihar risk işaretleri, bir kişinin çok ağır bir ruhsal acı içinde olduğunu ve yaşamının tehlikede olabileceğini gösteren söz, duygu ve davranış değişimleridir. Ölmek istediğinden ya da yük olduğundan söz etmek, derin umutsuzluk, insanlardan çekilme ve vedalaşmayı andıran davranışlar bunların en önemlileridir.

Bu yazıyı, bir yakını için endişelenen okurlar için yazdım. İşaretler bir tanı değildir; yalnızca yakından ilgilenme ve yardım isteme zamanının geldiğini gösterir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bazı intiharların hiçbir uyarı olmadan gerçekleştiğini, ama çoğundan önce sözel ya da davranışsal işaretler bulunduğunu belirtir. Bu nedenle işaretleri tanımak, doğru anda sormanızı ve yardımı geciktirmemenizi sağlar. Öte yandan tek bir işaret kesin bir şey söylemez. Ancak birkaç işaret bir araya geliyorsa, yeni başladıysa ya da giderek artıyorsa onları ciddiye alın.

Aşağıda intihar risk işaretlerini sözler, davranışlar ve ruh hâli olarak üç başlıkta topladım. Ardından neler yapabileceğinizi adım adım anlatıyorum.

Konuşmalarda hangi intihar risk işaretleri öne çıkar?

Kişinin söyledikleri çoğu zaman en açık ipucudur. Ancak bu sözler bazen şakaya, sitemli bir yakınmaya ya da geçici bir yorgunluğa benzer. DSÖ, intihar düşüncelerinden söz eden birini her durumda ciddiye almak gerektiğini vurgular. Çünkü bu kişilerin önemli bir kısmı yoğun acı, umutsuzluk ve çıkışsızlık yaşar. Şu sözlere özellikle dikkat edin:

  • Ölmek istediğini ya da artık yaşamak istemediğini söylemek.
  • “Ben olmasam herkes rahat eder.” gibi sözlerle başkalarına yük olduğunu dile getirmek.
  • “Hiçbir şey düzelmeyecek.” diyerek gelecekte hiçbir umut görmediğini anlatmak.
  • Yaşamak için bir nedeni kalmadığını, her şeyin anlamını yitirdiğini söylemek.
  • “Her şey benim yüzümden.” gibi yoğun suçluluk ve utanç cümleleri kurmak.
  • Hiçbir çıkış yolu kalmadığını ya da acısının hiç bitmeyeceğini anlatmak.

Bu cümleleri duyduğunuzda konuyu değiştirmek ya da “Saçmalama, geçer.” demek doğal bir refleks olabilir. Fakat bu tepki, kişinin bir daha açılmamasına yol açabilir. Bunun yerine sözü ciddiye aldığınızı gösterin ve konuşmayı açık tutun; nasıl soracağınızı aşağıda anlatıyorum.

Davranışlardaki hangi değişimler dikkat ister?

Davranış değişimleri bazen sözlerden önce ortaya çıkar. Özellikle yeni başlayan ya da kısa sürede belirginleşen değişimler önemlidir. Bir yakınınızda şunları fark ederseniz durumu hafife almayın:

  • Arkadaşlarından, ailesinden ve sevdiği etkinliklerden giderek çekilmek.
  • Değerli eşyalarını dağıtmak, işlerini toparlamak ya da vasiyet hazırlamak.
  • Beklenmedik bir anda helalleşmek, vedalaşır gibi arayıp mesaj atmak.
  • Bir plandan söz etmek ya da bir hazırlık içindeymiş izlenimi vermek.
  • Kendini tehlikeye atan, ölçüsüz riskler almak.
  • Alkol ya da madde kullanımını artırmak.
  • Çok az ya da çok fazla uyumak, iştahını kaybetmek ya da aşırı yemek.
  • Kendine zarar verme davranışları göstermek.

Bu davranışların bazıları başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. Örneğin uyku düzeni yoğun bir sınav ya da iş döneminde de bozulabilir. Yine de vedalaşma, eşya dağıtma ya da bir plandan söz etme uzun bir sıkıntının üstüne geliyorsa beklemeyin. Aynı gün konuşun ve yardım arayın. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH) de işaretler yeniyse ya da arttıysa en kısa sürede yardım almayı önerir.

Ruh hâlinde hangi değişimlere dikkat etmelisiniz?

Ruh hâlindeki değişimler en zor fark edilen işaretlerdir, çünkü kişi çoğu zaman içindekini saklar. Özellikle şu duygusal işaretlere dikkat edin:

  • Boşluk, umutsuzluk ya da kapana kısılmışlık hissi.
  • Aşırı üzüntü, artan kaygı, huzursuzluk ya da öfke patlamaları.
  • Katlanamayacağını hissettiği duygusal ya da bedensel acı.
  • Ani ve aşırı ruh hâli dalgalanmaları.
  • Derin bir değersizlik ve “Kimseye faydam yok.” duygusu.

Bir noktaya ayrıca dikkat çekmek isterim. Uzun süre çökkün görünen birinin bir anda açıklanamayan bir dinginliğe geçmesi her zaman iyileşme anlamına gelmez. Böyle bir değişimi kanıt gibi değil, yakından ilgilenme nedeni olarak görün ve nazikçe sorun. Ayrıca bu değişimler haftalardır sürüyorsa ya da işini, okulunu ve ilişkilerini etkiliyorsa daha yakından ilgilenin.

Bu duygusal işaretlerin bir kısmı depresyonla da örtüşür; ayrıntıları depresyon belirtileri yazısında bulabilirsiniz. Ayrıca tükenmenin sınırına gelen birinde görülen duygusal çöküş belirtileri de benzer bir tablo çizebilir. Bununla birlikte, ister depresyon ister çöküş olsun, intihar risk işaretleri ayrı bir dikkat ve hızlı bir adım gerektirir.

Hangi işaret acil durum anlamına gelir?

İntihar risk işaretlerinin hepsi aynı aciliyette değildir. Aşağıdaki tablo, gördüğünüz duruma göre neler yapabileceğinizi özetler. Ancak tablo yalnızca bir yol göstericidir; içinizden bir ses “Bu ciddi.” diyorsa tabloyu beklemeden yardım isteyin.

Gördüğünüz işarete göre atabileceğiniz adımlar
Gördüğünüz durumNe anlama gelebilir?Ne yapabilirsiniz?
Ölmek istediğini söylüyor ya da bir plandan söz ediyorYakın ve yüksek tehlike112'yi arayın ya da acil servise götürün; yanından ayrılmayın
Vedalaşıyor, eşyalarını dağıtıyor, işlerini toparlıyorYakın tehlike işareti olabilirBugün konuşun, doğrudan sorun, aynı gün profesyonel yardım arayın
Haftalardır umutsuz, içine kapanık, yük olduğundan söz ediyorCiddi ruhsal sıkıntıYalnız bırakmayın; en kısa sürede aile hekimine ya da psikiyatri hekimine birlikte gidin
Alkol ya da madde kullanımı artmış, riskli davranışlar başlamışArtan riskKonuyu sakince açın, güvenliği konuşun, destek almasına eşlik edin
Uzun bir çöküntünün ardından ani ve açıklanamayan bir dinginlikDikkat gerektiren bir değişimNazikçe sorun, yakından izleyin, endişeniz sürerse acil servise başvurun

Tehlikenin ne kadar yakın olduğuna siz karar vermek zorunda değilsiniz. Emin olamadığınızda 112'yi aramak ya da acil servise gitmek her zaman yerinde bir seçimdir; değerlendirmeyi oradaki hekimler yapar.

Hangi etkenler intihar riskini artırır?

Risk etkenleri, işaretlerden farklı olarak kişinin geçmişi ve yaşam koşullarıyla ilgilidir. DSÖ'nün sıraladığı başlıca risk etkenleri şunlardır:

  • Daha önce yaşamına son vermeye çalışmış olmak.
  • Yoğun duygusal sıkıntı ya da depresyon yaşamak.
  • Sosyal olarak yalnızlaşmak.
  • Alkol ya da madde sorunları yaşamak.
  • Süreğen ağrı ya da uzun süren bir hastalıkla yaşamak.
  • Şiddet, istismar ya da başka bir travma yaşamış olmak.
  • Dışlanan ya da ayrımcılığa uğrayan bir grubun parçası olmak.

Ailede ya da yakın çevrede intiharla kaybedilen biri olması da riski artırabilir. Ani bir kayıp, ayrılık, iş ya da para kaybı gibi ağır yaşam olayları da yükü büyütür. Bununla birlikte DSÖ, intiharı hiçbir zaman tek bir nedene bağlamamak gerektiğini vurgular; risk, pek çok etken aynı anda ağırlaştığında yükselir. Üstelik intihar düşünceleri yaşayan herkesin bir ruhsal bozukluğu yoktur; ruhsal bir sorunu olan herkes de ölmek istemez. Bu yüzden risk etkenlerini bir etiket gibi değil, işaretleri gördüğünüzde durumu daha ciddiye almanız için bir arka plan gibi düşünün.

Koruyucu etkenler nelerdir?

Koruyucu etkenler, zor bir dönemde kişiyi yaşama bağlayan dayanaklardır. Bu dayanaklar riski tek başına ortadan kaldırmaz, ama krizi atlatma gücünü artırır. Başlıcaları şunlardır:

  • Ailesi, arkadaşları ve çevresiyle güvenli bağlar.
  • Birinin onu gerçekten dinlediğini ve anladığını hissetmek.
  • Ruh sağlığı desteğine kolay ve zamanında ulaşabilmek.
  • Sorun çözme ve zor duygularla baş etme becerileri.
  • Sevdiği insanlar, sorumluluklar, hedefler ve inançlar gibi yaşama bağlayan nedenler.
  • Kendine zarar vermek için kullanabileceği eşyalara erişimin sınırlı olması.

Yakın biri olarak en çok güçlendirebileceğiniz etken, bağlılık duygusudur. DSÖ, doğru zamanda verilen duygusal desteğin intiharı önleyebileceğini belirtir. Bu nedenle kısa ve düzenli temaslar da değerlidir: bir mesaj, birlikte içilen bir çay ya da “Aklıma geldin.” demek. Bağ kurmak için büyük sözlere gerek yoktur; düzenli ve içten bir ilgi, kişiye değerli olduğunu hatırlatır. Umut da koruyucudur; birlikte kurduğunuz küçük bir yarın planı bile zor bir anda tutunma noktası olabilir.

İntihar hakkında hangi bilgiler doğrudur?

Yanlış bilgiler, yakınların sessiz kalmasına ya da durumu küçümsemesine yol açabilir. DSÖ'nün medya rehberi, yanlışları tekrar etmek yerine doğru bilgiyi öne çıkarmayı önerir. Bu yüzden aşağıda yalnızca doğruları sıralıyorum.

  • Açıkça konuşmak kişiye fikir vermez; aksine başka seçenekleri görmesi ve kararını yeniden düşünmesi için ona zaman tanır.
  • Ölümden ya da intihardan söz eden kişiyi ciddiye almak gerekir, çünkü bu sözler çoğu zaman yoğun bir acının dile gelmesidir.
  • Bu düşünceleri yaşayan pek çok kişi aslında ölmek değil, acısının dinmesini ister. Doğru zamanda verilen destek bu yüzden hayat kurtarabilir.
  • Akut risk çoğu zaman kısa sürelidir. Düşünceler geri gelebilse de kalıcı değildir ve pek çok kişi bu dönemi geride bırakır.
  • Çoğu durumda önceden uyarı işaretleri vardır; onları tanımak bu nedenle önemlidir.

Bu bilgiler bir şeyi açıkça gösteriyor: sormak, dinlemek ve yanında kalmak gerçekten fark yaratır.

İntihar risk işaretleri görürseniz ilk adım ne olmalı?

İlk adım, sakin kalmak ve konuşmak için uygun bir an yaratmaktır. Mükemmel cümleler bulmak zorunda değilsiniz; içtenlik ve ilgi, doğru kelimelerden daha önemlidir. Aşağıdaki sıra, DSÖ'nün yakınlar için önerilerine dayanır.

  1. Sessiz bir yer ve acele etmeyeceğiniz bir zaman seçin; “Seni merak ediyorum, biraz konuşabilir miyiz?” diye başlayın.
  2. Gördüğünüz değişimleri yargılamadan anlatın ve intihar düşüncelerini doğrudan sorun.
  3. Cevabı ne olursa olsun sakin kalın, sözünü kesmeden dinleyin ve paylaştığı için teşekkür edin.
  4. Tehlike yakınsa onu yalnız bırakmayın; 112'yi arayın ya da acil servise birlikte gidin.
  5. Evde kendine zarar vermek için kullanabileceği eşyalara erişimi, mümkünse onunla konuşarak azaltın.
  6. Profesyonel yardıma ulaşmasına destek olun ve randevuya eşlik etmeyi önerin.
  7. Kriz geçtikten sonra da düzenli olarak arayın, hâlini sorun ve yanında olduğunuzu hissettirin.

Bu adımları tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz. Güvendiğiniz başka bir aile üyesini ya da arkadaşı da sürece katın; böylece hem yakınınız hem de siz daha güvende olursunuz.

Doğrudan sormak kişinin aklına fikir sokar mı?

Hayır, sormak fikir vermez. DSÖ, birine intihar düşünceleri olup olmadığını sormanın onu bu duygularına göre davranmaya itmediğini açıkça belirtir. Sağlık Bakanlığı'na bağlı Adana İl Sağlık Müdürlüğü de aynı noktaya dikkat çeker. İntihar hakkında konuşmak bu düşünceleri desteklemez; düşünceleri anlamanın yolu ise sormaktan geçer.

Serdivan'daki görüşmelerimde yakınlardan en sık duyduğum soru, sormanın kişinin aklına fikir sokup sokmayacağıdır. Cevabım her seferinde aynı: sormak, kişiye yalnız olmadığını ve acısını konuşabileceğini gösterir. Soruyu dolaylı değil, açık sorun. Örneğin şu cümleleri kullanabilirsiniz.

  • “Son zamanlarda çok zorlandığını görüyorum, aklından intihar düşünceleri geçiyor mu?” diyerek gözleminizi soruyla birleştirin.
  • “Yaşamına son vermeyi düşündüğün oluyor mu?” sorusu kısa ve açıktır.
  • “Bazen insanlar bu kadar acı çektiğinde ölmeyi isteyebiliyor, sende de böyle düşünceler oluyor mu?” diyerek sorunun olağan olduğunu hissettirin.

Kaçamak sorulardan uzak durun. “Kendine bir şey yapmayacaksın, değil mi?” gibi cevabı içinde taşıyan sorular, kişinin “Hayır.” deyip susmasına yol açabilir.

Örnek senaryo: Ayşe Hanım, üniversitede okuyan oğlunun haftalardır telefonlarını kısa kestiğini ve “Boş ver, fark etmez.” demeye başladığını fark ediyor. Bir akşam sakin bir anda oğluna zorlandığını gördüğünü söylüyor ve aklından intihar düşünceleri geçip geçmediğini soruyor. Oğlu önce susuyor, sonra bir süredir bu düşüncelerle boğuştuğunu anlatıyor. Ayşe Hanım onu dinliyor, paylaştığı için teşekkür ediyor ve o gece yanında kalıyor. Ertesi sabah birlikte bir psikiyatri hekimine gidiyorlar.

Yargılamadan dinlemek nasıl olur?

Kişi açıldığında amacınız onu ikna etmek ya da sorununu hemen çözmek değil, anlamaktır. Bu yüzden konuşmanın büyük bölümünü ona bırakın. Dinlerken şunlar yardımcı olur.

  • Sözünü kesmeden, telefonunuzu bırakarak ve acele etmeden dinleyin.
  • “Çok yalnız hissettiğini anlıyorum.” gibi cümlelerle duygusunu geri yansıtın.
  • Acısını küçümsemeyin; “Herkesin derdi var.” ya da “Dikkat çekmek istiyor.” gibi yargılardan uzak durun.
  • Tartışmaya girmeyin ve yaşamın değerini anlatan uzun nasihatlerden kaçının.
  • Güvenliğiyle ilgili bir sırrı saklama sözü vermeyin; gerekirse başkalarından yardım isteyeceğinizi dürüstçe söyleyin.
  • Paylaştığı için teşekkür edin ve yanında olduğunuzu açıkça söyleyin.

Sessizlikler olabilir; onları doldurmak için acele etmeyin. Bazen en güçlü destek, hiçbir şey söylemeden yanında oturmaktır. Ayrıca öfkeli ya da mesafeli bir tepki, sizi istemediği anlamına gelmez. Utanç ve korku çoğu zaman bu tepkilerin arkasında durur.

Ne diyeceğinizi bilemediğinizde kısa ve sıcak cümleler yeterlidir. Örneğin “Şu an yanındayım.” ya da “Bu yükü birlikte taşıyalım.” diyebilirsiniz. Bu cümleler bir çözüm sunmaz, ama kişiye yalnız olmadığını hissettirir.

Yakınınızın güvenliğini nasıl sağlarsınız?

Hemen tehlike varsa ilk kural onu yalnız bırakmamaktır. DSÖ, birinin yakın tehlikede olduğunu düşünüyorsanız yanından ayrılmamanızı önerir. Ardından 112'yi arayın; bir sağlık çalışanına ya da başka bir aile üyesine de haber verin.

Evde güvenliği artırmak da önemlidir. DSÖ, kişi sizinle yaşıyorsa evde kendine zarar verebileceği eşyalara erişimi olmamasına dikkat etmenizi önerir. Bu yüzden zarar vermek için kullanılabilecek eşyaları, mümkünse onunla konuşarak ortadan kaldırın ya da güvenli biçimde saklayın. Kriz anları için birlikte kısa bir güvenlik planı da hazırlayabilirsiniz:

  • Zorlandığını hangi işaretlerden anlayacağını birlikte not edin.
  • O anda iyi gelen küçük şeyleri yazın: bir yürüyüş, bir şarkı, bir arkadaşla konuşmak.
  • Arayabileceği iki ya da üç kişinin telefonunu ekleyin.
  • Acil durumda 112'yi arayacağını ve acil servise gideceğini açıkça yazın.

Bu plan bir sözleşme değildir. Kişinin zor anda ne yapacağını önceden düşünmesine yardım eden basit bir yol haritasıdır.

Profesyonel yardıma nasıl eşlik edersiniz?

Profesyonel yardım, durumun aciliyetine göre farklı kapılardan başlar. Hangi kapının doğru olduğunu bilmek, yakınınızın doğru yere daha hızlı ulaşmasını sağlar. Sakarya'da ya da başka bir şehirde olun, temel yol aynıdır.

  • Hemen tehlike varsa: 112 Acil Çağrı ya da en yakın hastanenin acil servisi.
  • Tehlike yakın değil ama endişeniz sürüyorsa: en kısa sürede bir psikiyatri hekimi ya da aile hekiminiz.
  • Kriz geçtikten sonra: psikiyatri takibiyle birlikte yürüyen psikolojik danışmanlık.
  • Evde şiddet, istismar ya da ihmal varsa: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ALO 183 hattı. Bu hat aile, kadın, çocuk, engelli ve yaşlılarla ilgili konularda yönlendirme ve danışmanlık verir; ihmal, istismar ve şiddet bildirimlerini de alır.

Psikolog ilaç yazmaz ve tanı koymaz. İntihar riskinin tıbbi değerlendirmesi, tanı ve gerekirse ilaç düzenlemesi psikiyatri hekiminin ve acil servisin alanıdır. Bu iki mesleğin farkını psikolog mu psikiyatrist mi rehberinde ayrıntılı anlattım. Psikolojik danışmanlık ise kriz sonrasında duyguları anlamak ve baş etme yollarını güçlendirmek için bu takiple birlikte yürüyebilir.

Eşlik etmek somut adımlar içerir. Randevuyu birlikte alın, yola beraber çıkın ve isterse görüşme öncesinde bekleme salonunda yanında olun. DSÖ de yakınların randevuya eşlik etmeyi önermesini tavsiye eder. Acil olmayan durumlarda kime gideceğinizi netleştirmek için kime başvurmalıyım aracı yol gösterebilir; acil durumda ise araç değil, 112 önceliklidir.

Kriz geçtikten sonra nasıl yanında kalırsınız?

Kriz anı geçtiğinde herkes derin bir nefes alır; ancak destek orada bitmez. DSÖ, düzenli olarak hâlini sormayı önerir. Özellikle acil servis ziyareti ya da hastaneden çıkışın ardından gelen günlerde yakın temas çok değerlidir. Çıkışta hekimin önerilerini birlikte not edin ve bir sonraki randevunun tarihini netleştirin.

  • İlk günlerde kısa ama sık temas kurun: bir mesaj, bir telefon, bir ziyaret.
  • Randevularını hatırlatın, gerekirse ulaşım konusunda yardım edin.
  • Günlük işlerde küçük destekler verin, çünkü bu dönemde yorgunluk çok yaygındır.
  • İyi görünse bile hâlini sormayı sürdürün.
  • Uyarı işaretleri geri dönerse güvenlik planındaki adımları yeniden uygulayın.

İyileşme çoğu zaman düz bir çizgi izlemez. İyi ve zor günler bir arada olabilir. Dalgalanmalar bir geri gidiş değil, sürecin doğal bir parçasıdır. Bu yüzden olağan hayata dönüşü acele ettirmeyin; iş, okul ve sosyal yaşam adım adım yerine oturabilir.

Bu düşünceleri siz yaşıyorsanız ne yapabilirsiniz?

Yazıyı kendiniz için okuyorsanız önce şunu bilmenizi isterim: yalnız değilsiniz. DSÖ'nün de vurguladığı gibi, pek çok kişi benzer duygulardan geçti ve yardım buldu. İntihar düşünceleri bir zayıflık değildir ve suçluluk duymanızı gerektirmez; çok yoğun bir duygusal acının işaretidir.

Şu anda kendinize zarar verme tehlikesi hissediyorsanız 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Tek başınıza gidemiyorsanız yanınızdaki birinden sizi götürmesini isteyin. Şu adımlar da yardımcı olabilir:

  • Güvendiğiniz bir kişiye bugün ne hissettiğinizi söyleyin; tek bir cümle bile yeterli bir başlangıçtır.
  • Kendinize zarar vermek için kullanabileceğiniz şeylerden uzaklaşın ve mümkünse başka biriyle aynı ortamda kalın.
  • Düşünceler ne kadar yoğun olursa olsun, onlara göre davranmak zorunda olmadığınızı kendinize hatırlatın.
  • Aile hekiminize, bir psikiyatri hekimine ya da bir ruh sağlığı çalışanına başvurun.

DSÖ'ye göre akut intihar riski çoğu zaman kısa sürelidir ve bu düşünceler geri gelebilse de kalıcı değildir. Yani bugün hissettiğiniz yoğunluk, yarın da aynı kalmak zorunda değil. İyileşebilirsiniz; yardım istemek bu yolun ilk adımıdır.

Destek olurken kendinizi nasıl korursunuz?

Bir yakının krizine eşlik etmek insanı duygusal olarak çok yorar. Korku, öfke, suçluluk ve tükenmişlik bir arada yaşanabilir. Bu duygular, onu yeterince sevmediğiniz anlamına gelmez.

  • Yükü tek başınıza taşımayın; en az bir kişiyle durumu paylaşın.
  • Uykunuzu, beslenmenizi ve kısa molalarınızı ihmal etmeyin.
  • Kontrol edebildiklerinizle edemediklerinizi ayırın; yakınınızın bütün kararlarından siz sorumlu değilsiniz.
  • Kendi duygularınız için de destek alın; psikolojik danışmanlık bu yükü taşımanıza yardım edebilir.

Kriz dönemlerinde gece gündüz tek başınıza nöbet tutmaya çalışmayın. Aile içinde dönüşümlü bir düzen kurun; böylece herkes dinlenebilir ve yakınınız da yalnız kalmaz. Ayrıca yakınınız yardım almayı reddettiğinde suçluluk duyabilirsiniz. Oysa siz yalnızca elinizden geleni yapabilirsiniz; sonuç tek başına sizin elinizde değildir.

Kendinizi korumak bencillik değildir. Aksine uzun soluklu bir destek, ancak sizin de ayakta kalmanızla mümkündür. Hangi durumlarda bir uzmana başvurmanın yerinde olacağını ne zaman psikolog desteği almalı rehberinde adım adım ele aldım.

Gençlerde intihar risk işaretleri farklı olabilir mi?

Evet, ergenlik döneminde işaretler sıklıkla üzüntüden çok öfke, huzursuzluk ve içe kapanma biçiminde ortaya çıkar. Okul başarısında ani düşüş, arkadaş grubundan kopma, akran zorbalığı ya da sosyal medyada ölüm temalı paylaşımlar da dikkat ister. Gençler sıkıntılarını çoğu zaman yetişkinlerden önce arkadaşlarıyla paylaşır. Bu yüzden çocuğunuzla, bir arkadaşının endişe verici mesajını sır gibi saklamaması ve güvendiği bir yetişkine anlatması gerektiğini önceden konuşun. Okuldaki rehberlik öğretmeniyle iletişim kurmak da gencin çevresindeki destek ağını genişletir.

Dizilerde ya da sosyal medyada intiharı romantikleştiren içerikler kırılgan gençleri olumsuz etkileyebilir. DSÖ'nün medya rehberi de bu tür anlatımların taklit riskini artırabileceğine dikkat çeker. Gencinizin böyle bir içerikle karşılaştığını fark ederseniz yasaklamak yerine birlikte konuşun ve ne hissettiğini merak edin. Ebeveyn olarak sorduğunuz açık bir soru gence fikir vermez; tersine, konuşabileceği bir kapı açar. Ergenlik dönemine özgü zorlanmalar için ergen psikolojisi sayfasına da göz atabilirsiniz.

Uzakta yaşayan bir yakınınız için ne yapabilirsiniz?

Endişelendiğiniz kişi başka bir şehirde ya da yurt dışında yaşıyor olabilir. Mesafe işinizi zorlaştırır, ama elinizi kolunuzu bağlamaz. Böyle bir durumda şu adımlar yol gösterir:

  • Telefonda ya da görüntülü aramada kalın ve konuşmayı sürdürün.
  • Hemen tehlike varsa ve kişi Türkiye'deyse 112'yi arayın, bulunduğu adresi açıkça söyleyin.
  • Kişi yurt dışındaysa, yakınındaki birinden bulunduğu ülkenin acil hizmetlerini aramasını isteyin.
  • Yakınında yaşayan bir arkadaşından, komşusundan ya da akrabasından yanına gitmesini rica edin.
  • Tehlike geçtikten sonra, yaşadığı yerde ulaşabileceği bir hekimi ya da ruh sağlığı çalışanını birlikte araştırın.
  • Düzenli arama saatleri belirleyin; kısa ama öngörülebilir temaslar güven verir.

Yurt dışında yaşayanlar için ana dilde konuşabilmek önemli bir rahatlama olabilir. Kriz geçtikten sonra yurt dışında Türkçe psikolojik danışmanlık bu açıdan bir seçenek sunar. Ancak acil durumda ilk adres her zaman kişinin bulunduğu yerdeki acil hizmetlerdir.

Kriz sonrasında psikolojik danışmanlık nasıl yardımcı olur?

Serdivan'daki ofisim acil hizmet vermez; hemen tehlike varsa ilk adres 112 ve acil servistir. Kriz geçtikten ve psikiyatri hekimi gerekli değerlendirmeyi yaptıktan sonra ise psikolojik danışmanlık, bu dönemi anlamlandırmak için güvenli bir alan sunar. Görüşmelerde zorlayan duyguları adlandırmak, baş etme yollarını çoğaltmak ve güvenlik planını güncel tutmak üzerine birlikte çalışırız.

Görüşmeler genellikle 50 ile 60 dakika sürer. Sıklığını kişinin ihtiyacına göre haftada bir ya da on beş günde bir olarak birlikte belirleriz. İlk görüşmede güvenlik durumunu, destek çevresini ve kişinin kendi hedeflerini birlikte konuşuruz. Psikiyatri takibi sürüyorsa görüşmeler bu takibin yerini tutmaz, onu tamamlar.

İntihar risk işaretlerini fark eden yakınlar da bu süreçte desteği hak eder; bir yakınınız için endişelenen siz de görüşmeye gelebilirsiniz. Serdivan'daki ofisimde yüz yüze, Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından online görüşmek mümkündür. Randevu için randevu ve iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

İntihardan söz eden biri gerçekten risk altında mıdır?

Evet, bu sözleri her zaman ciddiye almak gerekir. DSÖ, intihar düşüncelerinden söz eden kişilerin önemli bir kısmının yoğun acı, umutsuzluk ve çaresizlik yaşadığını belirtir. Şaka gibi söylense bile konuyu açın, doğrudan sorun ve dinleyin. Sözlere vedalaşma ya da bir plan eşlik ediyorsa 112'yi arayın ya da acil servise gidin.

Yakınım yardım almayı reddederse ne yapmalıyım?

Hemen tehlike varsa onun onayını beklemeden 112'yi arayın. Tehlike yakın değilse ısrarcı değil, sabırlı olun; neden istemediğini sorun, korkularını dinleyin ve randevuya birlikte gitmeyi önerin. Güvendiği bir aile üyesi, arkadaşı ya da aile hekimi de ikna sürecine katılabilir. Bu arada onu yalnız bırakmayın ve düzenli olarak hâlini sorun.

Bana sır olarak anlatırsa saklamalı mıyım?

Hayır, güvenliğiyle ilgili bir sırrı saklama sözü vermeyin. Ona güvenini boşa çıkarmak istemediğinizi, ama yaşamı söz konusu olduğunda yardım isteyeceğinizi dürüstçe söyleyin. Kimlere ve neden haber vereceğinizi mümkünse onunla birlikte belirleyin. Böylece kontrolü tamamen elinden almadan onu korumuş olursunuz; hemen tehlike varsa 112'yi aramak her zaman önceliklidir.

Psikolog intihar riski olan birine nasıl yardımcı olur?

Psikolog, kriz geçtikten sonra duyguları anlamak ve baş etme yollarını güçlendirmek için psikolojik danışmanlıkla destek olur. Ancak psikolog ilaç yazmaz ve tanı koymaz. Acil risk değerlendirmesi, tanı ve gerekirse ilaç için psikiyatri hekimi ve acil servis önce gelir. Çoğu zaman bu destekler birlikte yürüdüğünde süreç daha güvenli ilerler.

Kriz geçince risk de ortadan kalkar mı?

Her zaman değil; kriz sonrası günler ve haftalar da dikkat ister. DSÖ, yakınların düzenli olarak kişinin hâlini sormasını önerir. Bu dönemde sık ama kısa temas kurun, randevuları takip edin ve uyarı işaretleri geri dönerse güvenlik planınızı yeniden uygulayın. Gerekirse yine 112'yi arayın ya da acil servise gidin.

Sosyal medyada endişe verici bir paylaşım görürsem ne yapmalıyım?

Paylaşımı görmezden gelmeyin; kişiye özelden ulaşın ve nasıl olduğunu doğrudan sorun. Ulaşamıyorsanız ailesine ya da yakın bir arkadaşına haber verin. Paylaşım yakın bir tehlikeye işaret ediyorsa hemen 112'yi arayın. Siz bir gençseniz, endişenizi güvendiğiniz bir yetişkinle paylaşmak sırrı bozmak değil, arkadaşınızı korumaktır.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 26 Nisan 2025 Son güncelleme: 31 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73