Bu sayfada (21 bölüm)
- Alkol bağımlısı mıyım sorusunun tek bir yanıtı var mı?
- Alkol bağımlısı mıyım diye düşündüren işaretler nelerdir?
- Alkol kullanımı ile bağımlılık arasındaki fark nedir?
- Alkol kullanımı hayatın hangi alanlarını etkiler?
- Alkol bağımlısı mıyım sorusunu hangi öz gözlem soruları aydınlatır?
- Kontrol ve plan: İçme düzeninizle ilgili hangi sorulara bakabilirsiniz?
- Beden: Tolerans ve yoksunlukla ilgili hangi sorulara bakabilirsiniz?
- Yaşam ve duygular: Alkolün günlük hayata etkisiyle ilgili hangi sorulara bakabilirsiniz?
- Bu yanıtları puansız nasıl okursunuz?
- AUDIT gibi tarama araçları alkol bağımlısı mıyım sorusuna ne söyler?
- Alkolü neden kullandığınızı fark etmek neden önemlidir?
- “İstersem bırakırım” cümlesi neyi gösterir?
- Bir haftalık içki günlüğünü nasıl tutarsınız?
- Hangi durumlarda önce hekime ya da 112'ye başvurmalısınız?
- AMATEM ve ALO 191 ne işe yarar?
- Alkol bağımlısı mıyım sorusundan sonra ilk adım psikolog mu, psikiyatrist mi?
- Yakınınız için alkol bağımlısı mı diye endişeleniyorsanız ne yaparsınız?
- Bu sorular alkol dışındaki bağımlılıklar için de işe yarar mı?
- Bu sorular 18 yaşından küçükler için uygun mu?
- Alkol bağımlısı mıyım diye soran biri için Serdivan'da görüşme nasıl ilerler?
- Sıkça sorulan sorular

Alkol bağımlısı mıyım sorusuna ne içtiğiniz miktar ne de tek bir test yanıt verir. Yazı kontrol, beden ve yaşam alanlarında puansız öz gözlem soruları sunar, AUDIT gibi tarama araçlarının yalnız uzman değerlendirmesiyle anlam kazandığını anlatır. Yoksunluk belirtilerinde, ağır kullanımda ve risk durumunda önce psikiyatri, AMATEM ve 112 gelir; kendi kendine ani bırakma önerilmez. Psikolojik danışmanlık tamamlayıcıdır.
Alkol bağımlısı mıyım sorusunun tek bir yanıtı var mı?
Hayır. Bu soruyu ne içtiğiniz miktar ne de tek bir test yanıtlar. Bağımlılığa işaret edenler kontrol kaybı, zarar görmenize rağmen içmeyi sürdürme, tolerans ve yoksunluktur. Bunları zaman içinde birlikte değerlendirmek ve netleştirmek ise bir uzman görüşmesinin işidir. Kısacası “kaç kadeh?” sorusundan daha geniş bir resme bakmak gerekir.
Serdivan'daki görüşmelerimde sık duyduğum bir cümle şudur: “Sadece sosyalleşince içiyorum.” Çoğu zaman bu cümle doğrudur. Bazen de insanın kendine verdiği bir güvencedir. Hafta sonu birkaç kadeh, iş çıkışı “bir tane” deyip geceyi orada bitirmek, moral bozulunca elin otomatik olarak şişeye gitmesi: Bunların hangisinin alışkanlık, hangisinin sorun olduğunu ayırmak kolay değildir.
Bu yazı size bir tanı ya da sonuç etiketi vermez, çünkü böyle bir etiket yazı üzerinden doğru biçimde konamaz. Bunun yerine kendinize sorabileceğiniz öz gözlem sorularını, bu soruları nasıl okuyacağınızı ve hangi durumda önce hekime başvurmanız gerektiğini paylaşıyorum. Önemli bir uyarı da baştan yapayım: Düzenli içiyorsanız ve bırakmayı düşünüyorsanız kendi kendinize ani bırakmayın. Bunu aşağıda ayrıntılı anlatıyorum.
Alkol bağımlısı mıyım diye düşündüren işaretler nelerdir?
Çoğu insan bu soruyu bir sabah, bir tartışmadan sonra ya da bir yakınının cümlesinden sonra sorar. Soruyu sormuş olmanız tek başına bir şey kanıtlamaz, ancak dikkate almaya değer. İçinizden bir ses “dur ve düşün” diyorsa, o ses genellikle kendine sahip çıkan tarafınızdır. Aşağıdaki durumlar çoğu zaman bu soruyu doğurur:
- Planladığınızdan fazla ya da uzun içiyorsunuz.
- İçmeden geçen günlerde huzursuz oluyorsunuz.
- Yakınlarınızdan “fazla içiyorsun” cümlesini duydunuz.
- Ertesi sabah neler olduğunu hatırlamakta zorlandığınız geceler var.
- Stres ya da üzüntü geldiğinde aklınıza ilk alkol geliyor.
Bu işaretlerin hiçbiri tek başına bağımlılık anlamına gelmez. Ayrıca bağımlı olmak çok içmek değil, kontrol edememektir. Mesele ne kadar içtiğinizden çok, neden içtiğiniz ve içmediğinizde ne hissettiğinizdir.
Bu soruyu yüksek sesle sormak çoğu kişi için zordur. Utanç, inkâr ve “başkalarından daha az içiyorum” karşılaştırması araya girer. Oysa karşılaştırma bir ölçüt değildir. Önemli olan başkalarının ne kadar içtiği değil, alkolün sizin hayatınızdaki yeridir.
Alkol kullanımı ile bağımlılık arasındaki fark nedir?
Alkolle ilişki bir çizgi değil, bir yelpazedir. Bir ucunda seyrek ve kontrollü içmek, öbür ucunda içmeyi durduramamak vardır. Arada kalan geniş alanda insanlar çoğu zaman “henüz sorun değil” der. Aşağıdaki tablo bu alanı sonuç etiketi koymadan, yalnızca örüntü olarak gösterir. Bir değerlendirme değil, genel bir yol haritasıdır.
| Örüntü | Ne anlama gelebilir | İlk adım |
|---|---|---|
| Seyrek içiyorsunuz, planınız ve kontrolünüz sizde | Şu an belirgin bir işaret olmayabilir | Gözlemde kalın, durum değişirse yeniden bakın |
| Planladığınızdan fazla içiyorsunuz, azaltmakta zorlanıyorsunuz | Kontrol güçleşiyor olabilir | İçki günlüğü tutun ve bir uzmanla konuşun |
| Stres, yalnızlık ya da üzüntüyle başa çıkmak için ilk çareniz alkol | Alkol bir baş etme aracına dönüşmüş olabilir | Psikolojik danışmanlık ve hekim görüşmesi |
| Sabah titreme, terleme, huzursuzluk ya da gün içinde içme ihtiyacı | Bedensel bağımlılık işareti olabilir | Önce hekim, kendi başınıza bırakmayın |
| Nöbet, sanrı ya da ağır kafa karışıklığı | Tıbbi acil olabilir | 112 Acil Çağrı |
Satırlar birbirini dışlamaz. Bir kişi hem ikinci hem üçüncü satırda kendini bulabilir. Önemli olan, bir satırda kendinizi gördüğünüzde yalnız kalmamanızdır.
Alkol kullanımı hayatın hangi alanlarını etkiler?
Alkolün bedeli çoğu zaman yavaş yavaş ödenir ve tek bir alana sığmaz. Sorunlu kullanımda genellikle birkaç alan birlikte etkilenir:
- İlişkiler: Tartışmalar, kırgınlıklar, güven kaybı ve yalnızlaşma.
- İş ve okul: Devamsızlık, performans düşüşü ve motivasyon kaybı.
- Ruh sağlığı: Kaygı, çökkünlük ve suçluluk duygusunun artması.
- Beden: Uyku bozukluğu ile NHS'in saydığı karaciğer hastalığı, bazı kanserler, yüksek tansiyon, kalp sorunları ve pankreatit gibi sağlık riskleri.
- Güvenlik: Araç kullanırken ya da riskli durumlarda yaralanma ihtimali.
Bu alanlardan birkaçında bir değişiklik fark ediyorsanız, bunu alkolle ilişkilendirmek için suçluluk duymanıza gerek yoktur. Önemli olan bağlantıyı görebilmektir. Çünkü bağlantıyı gören kişi, değişim için somut bir hedefe sahip olur.
Alkol bağımlısı mıyım sorusunu hangi öz gözlem soruları aydınlatır?
Aşağıdaki sorular bir ölçek ya da test değildir. Puanlanmazlar, toplanmazlar ve size bir etiket vermezler. Amaçları, alkolle ilişkinizin hangi alanlarda güçlük yaşadığını daha açık görmenize yardım etmektir. ABD Ulusal Alkol Suistimali ve Alkolizm Enstitüsü (NIAAA) alkol kullanım bozukluğunu değerlendirirken son on iki ayı kapsayan on bir ölçüte baktığını belirtir. Aynı kaynak, bu belirtilerden herhangi birinin endişe nedeni olabileceğini söyler.
Soruları yanıtlarken şu üç adımı izleyin. Bu adımlar sizi hem dürüst kalmaya hem de sonucu abartmamaya yaklaştırır:
- Son on iki ayı düşünün; yalnızca son geceyi ya da son haftayı değil.
- Yanıtlarınızı yazın, çünkü yazmak zihnin kendini kandırmasını zorlaştırır.
- Bir soruya “hayır” demek için duraksadıysanız o duraksamayı da not edin.
Soruları üç gruba böldüm: kontrol, beden, yaşam ve duygular. Her grubu aşağıda ayrı ayrı bulacaksınız.
Kontrol ve plan: İçme düzeninizle ilgili hangi sorulara bakabilirsiniz?
Bu grup, alkolün sizin kararınızla mı yoksa sizin yerinize mi çalıştığına bakar. Kontrolün zorlandığı yerde çoğu zaman “bir tane” cümlesi ile geceyi bitiren şişe arasında bir boşluk belirir. Aşağıdaki soruları sırayla yanıtlayın:
- “Sadece bir kadeh” diye başlayıp duramadığınız, planladığınızdan fazla ya da uzun içtiğiniz oldu mu?
- İçmeyi azaltmak ya da bırakmak için bir kereden fazla denediniz, ama sürdüremediniz mi?
- Alkol bulmak, içmek ya da etkisinden çıkmak zamanınızın büyük bölümünü alıyor mu?
- Alkole öyle bir istek duydunuz ki başka bir şey düşünemediniz mi?
- Alkolsüz bir ortamda keyif alamayacağınıza ya da rahatlayamayacağınıza inanıyor musunuz?
- İçmeden geçen birkaç gün sizi huzursuz ediyor mu?
Bu soruların birkaçına içtenlikle “evet” diyorsanız, bunu bir suçlama olarak değil, bir bilgi olarak okuyun. Alkolün sizin için ne işe yaradığını anlamak, bir sonraki adımı belirlemenize yardımcı olur.
Beden: Tolerans ve yoksunlukla ilgili hangi sorulara bakabilirsiniz?
Beden, alkolle ilişkinin en sessiz ama en dürüst göstergelerinden biridir. Tolerans, aynı etkiyi almak için giderek daha fazla içmeniz anlamına gelir. Yoksunluk ise alkol azaldığında ya da kesildiğinde ortaya çıkan bedensel ve ruhsal belirtilerdir. Bu bölümdeki soruları özellikle dikkatle okuyun:
- Eskisi kadar etki almak için daha fazla içmeniz gerekiyor mu?
- İçmediğinizde ya da azalttığınızda sinirlilik, huzursuzluk, terleme, titreme, bulantı ya da uykusuzluk yaşıyor musunuz?
- Bu belirtileri hafifletmek için sabahları ya da gün içinde içtiğiniz oldu mu?
- İçtikten sonra ne yaptığınızı ya da ne kadar içtiğinizi hatırlamakta zorlandığınız geceler var mı?
- İçkili hâlde araç kullanmak gibi sizi ya da başkalarını riske atan durumlara girdiniz mi?
- Sağlığınızın bozulduğunu bildiğiniz hâlde içmeyi sürdürdünüz mü?
İkinci ve üçüncü sorulara “evet” diyorsanız, bir sonraki adım bir hekimle görüşmektir. Bu belirtiler fiziksel bağımlılığa işaret edebilir ve ani bırakma tehlikeli olabilir. Ayrıntıyı aşağıdaki güvenlik bölümünde anlatıyorum.
Yaşam ve duygular: Alkolün günlük hayata etkisiyle ilgili hangi sorulara bakabilirsiniz?
Bağımlılık yalnızca bedende değil, ilişkilerde, işte ve ruh halinde de iz bırakır. Bu grup, alkolün hayatınızdaki yerinin zamanla büyüyüp büyümediğine bakar. Üstelik çevrenizdekiler bu işaretleri çoğu zaman sizden önce fark eder. Şu soruları yanıtlayın:
- Aileniz ya da arkadaşlarınız içkiniz konusunda endişelerini dile getirdi mi?
- İş, okul ya da ev sorumluluklarınızı alkol yüzünden aksattınız mı?
- Eskiden keyif aldığınız etkinlikleri ya da buluşmaları içmek için bıraktınız mı?
- Moraliniz bozulduğunda ya da stresli olduğunuzda aklınıza ilk gelen şey alkol mü?
- İçtikten sonra suçluluk, pişmanlık ya da utanç hissediyor musunuz?
- Alkol yüzünden ilişkilerinizde tartışmaların ya da kırgınlıkların arttığını fark ettiniz mi?
Burada bir noktayı vurgulamak isterim. Suçluluk ve utanç sizi kendinize yalan söylemeye ya da içmeyi gizlemeye iter. Oysa bu duygular tam da yardım isteme zamanının geldiğini gösteren işaretler olabilir.
Bu yanıtları puansız nasıl okursunuz?
Yanıtları toplayıp bir sayıya ulaşmaya çalışmayın. Bu yazıda bilerek bir puan aralığı ya da sonuç etiketi vermiyorum, çünkü sayı tek başına bir yol göstermez. Uzmanlar da ölçütlerin kaçının sağlandığına bakarak şiddeti derecelendirir, ancak bu derecelendirme bir görüşmenin içinde, öykünüzle birlikte anlam kazanır. Siz kendi yanıtlarınıza dört açıdan bakın:
- Sıklık: Bu durum bir kez mi oldu, yoksa tekrar tekrar mı?
- Süre: Son aylarda artıyor mu, azalıyor mu?
- Bedel: Bedeninizde, ilişkilerinizde, işinizde ya da ruh halinizde bir bedel ödüyor musunuz?
- Kontrol: İstediğiniz zaman durabiliyor musunuz?
Örnek senaryo: Bir kişi soruların çoğuna “hayır” der, ancak “içmediğim günlerde huzursuz oluyorum” ve “stres gelince aklıma ilk alkol geliyor” maddelerinde duraksar. Burada sayı değil, duraksadığı iki madde bilgi verir: Alkol duygusal bir işlev görüyor olabilir. Bu da psikolojik danışmanlık için iyi bir başlangıç konusudur.
Hiçbir soruya “evet” diyemediyseniz bile soruları sormuş olmanız size bir fikir verebilir. Birkaç ay sonra aynı soruları yeniden yanıtlayın. Birkaç soruya “evet” dediyseniz, bu sizi korkutmak için değil, bir uzmanla konuşmanın zamanı geldiğini düşündürmek içindir. Bir cümleyle özetlersem: Önemli olan “evet” sayısı değil, her “evet”in arkasındaki hikâyedir.
AUDIT gibi tarama araçları alkol bağımlısı mıyım sorusuna ne söyler?
AUDIT, Dünya Sağlık Örgütü'nün geliştirdiği Alkol Kullanım Bozuklukları Tanımlama Testi'dir. DSÖ onu, aşırı içmeyi taramak ve kısa bir değerlendirmeye yardım etmek için basit bir yöntem olarak tanımlar. Kılavuz, birinci basamak sağlık hizmetinde kullanılmak üzere hazırlanmıştır. Aşırı içmeyi, bağımlılığı ve zararlı içmenin bazı sonuçlarını fark etmeye yardım eder.
DSÖ, aracı yanındaki kısa müdahale kılavuzuyla birlikte sunar. Amaç, riskli içenlerin içmeyi azaltmalarına ya da bırakmalarına yardım edecek bir çerçeve kurmaktır. Yani AUDIT tek başına bir sonuç değil, bir konuşmanın başlangıcıdır.
Burada kritik bir ayrım var: AUDIT bir tarama aracıdır, tanı aracı değildir. İnternette bulduğunuz bir AUDIT formunu doldurup puan hesaplamanız mümkündür. Ancak o puanın ne anlama geldiğini yaşamınızı, kullanım biçiminizi ve sağlığınızı bilen bir uzmanla konuşmadan söyleyemezsiniz. Bu yüzden maddelerini ve puan aralıklarını burada paylaşmıyorum. Aşağıdaki liste, aracın neyi yaptığını ve neyi yapmadığını özetler:
- Yapar: Riskli ya da zararlı içmeyi fark etmeye yardım eder.
- Yapar: Bağımlılık olasılığını gündeme getirir.
- Yapar: Kısa bir müdahale görüşmesi için çerçeve sunar.
- Yapmaz: Tanı koymaz, nedenleri anlatmaz, bırakma planı çıkarmaz.
Alkolü neden kullandığınızı fark etmek neden önemlidir?
Bazı insanlar alkolü yalnızca keyif için kullanmaz. Acıdan kaçmak, duyguyu bastırmak, sosyal cesaret kazanmak ya da bir boşluğu doldurmak için de başvurur. Alkol bu işlerden birini görüyorsa kişi zamanla alkol olmadan duygularla baş etmekte zorlanır. Kendinize şunu sorun: Alkol hayatımda hangi işi görüyor?
- Gerginliği ve kaygıyı bastırmak
- Uykuya dalmak
- Kalabalıkta rahat olmak
- Yalnızlığı ya da boşluğu doldurmak
- Öfke, utanç ya da yas gibi duygulardan kaçmak
Örnek senaryo: Her akşam iş çıkışında “sadece gevşemek için” bir kadeh içiyorsunuz. Zamanla bir kadeh ikiye, hafta sonu bir şişeye dönüşüyor. Aslında içtiğiniz şey gün boyu biriken gerginlik. Alkol o gerginliği birkaç saat örtüyor, ertesi gün ise hem gerginlik hem suçluluk geri geliyor. Bu döngüyü görmek, çözümün yalnızca “daha az içmek” olmadığını anlamanızı sağlar.
Bu işlevi anlamak çok değerlidir. Çünkü yalnızca içmeyi azaltmak, çoğu zaman o işi gören başka bir yol bulunmadığında sürmez. Kaygı, depresyon ya da zor yaşam deneyimleri de alkolle birlikte görülebilir. Psikolojik danışmanlık bu noktada tamamlayıcı bir rol oynar. Yoksunluk ya da ağır kullanım varsa önce hekim gelir, ama alkolün altındaki duygulara bakmak iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır.
“İstersem bırakırım” cümlesi neyi gösterir?
Bu cümle çoğu zaman bir kanıt değil, bir güvencedir. “Bırakabilirim” demek ile “bıraktım” demek aynı şey değildir. Pek çok kişi bunu sınamak ister. Sınamanın güvenli ve güvensiz yolları vardır. Seyrek ve hafif içiyorsanız kısa bir ara vermek size bilgi verebilir. Düzenli, özellikle her gün içiyorsanız ya da yoksunluk belirtisi yaşıyorsanız durum değişir.
Bırakıp bırakamayacağınızı sınamak yerine önce gözlemleyin. Ne zaman, ne kadar ve hangi duyguyla içtiğinizi bir hafta boyunca yazın. Yazı, “istersem bırakırım” cümlesinin ne kadar sağlam olduğunu size kendiliğinden gösterir. Nasıl yapacağınızı bir sonraki bölümde anlatıyorum.
Bir haftalık içki günlüğünü nasıl tutarsınız?
İçki günlüğü, kendinizi yargılamak için değil, tahmin yerine veriyle bakmak içindir. Bir hafta, isterseniz iki hafta boyunca her içtiğiniz gün aşağıdaki bilgileri kaydedin. İçilen miktarı akşamın sonunda hatırlamak zordur. Bu yüzden notu içer içmez, hatta içerken alın:
- Tarih ve saat: Ne zaman içtiniz?
- Miktar: Kaç kadeh ya da kaç ölçü içtiniz ve bu planladığınızdan fazla mıydı?
- Ortam: Yalnız mıydınız, kimlerleydiniz, nerede içtiniz?
- Duygu: İçmeden önce ne hissediyordunuz?
- Sonrası: Ertesi gün bedeniniz ve ruh haliniz nasıldı?
Günlük size beklemediğiniz şeyler gösterebilir. “Hafta sonu” dediğiniz şey haftanın dört gününe yayılmış olabilir. İçkinin hep aynı duyguyla başladığını da görebilirsiniz. Bu kayıt bir bırakma planı değildir, yalnızca bir gözlemdir. Yazarken yoksunluk belirtisi fark ederseniz, yani titreme, terleme ya da huzursuzluk yaşıyorsanız, günlüğü bir hekime götürün.
Günlüğü gözden geçirirken üç kalıp arayın: tetikleyici (stres, yalnızlık, sosyal ortam), zaman (hafta içi akşamları, hafta sonu) ve duygu (öfke, utanç, sıkıntı). Bir kalıp birkaç kez tekrar ediyorsa, alkolün hangi işi gördüğüne dair en net ipucunu o verir. Bu ipucu, bir uzmanla konuşurken size zaman kazandırır.
Günlüğü bir uzmana göstermek, görüşmeyi kısaltır ve netleştirir. Çünkü “bazen içiyorum” gibi belirsiz bir cümle yerine, somut bir tablo ortaya koyarsınız. Bu tabloya bakarak birlikte bir sonraki adımı belirleyebiliriz.
Hangi durumlarda önce hekime ya da 112'ye başvurmalısınız?
Alkol, azaldığında ya da kesildiğinde bedende tehlikeli belirtilere yol açabilen birkaç maddeden biridir. NHS, alkole bağımlıyken aniden bırakmanın çok tehlikeli olabileceğini belirtir. Yoksunluk belirtileri son içkiden yaklaşık altı ile on iki saat sonra başlayabilir. Aşağıdaki tablo hangi belirtide ne yapmanız gerektiğini gösterir:
| Belirti | Ne yaparsınız? |
|---|---|
| Sabah kaygısı, terleme, hafif titreme, bulantı, uykusuzluk | Aynı gün bir hekime başvurun; kendi başınıza bırakmayın |
| Belirgin titreme, huzursuzluk, ağır kafa karışıklığı | 112 Acil Çağrı ya da en yakın acil servis |
| Nöbet (havale) ya da sanrı: olmayan şeyleri görmek ve duymak | 112; yalnız kalmayın |
NHS de ağır yoksunlukta ambulans çağırmayı ya da başka birinin sizi hastaneye götürmesini önerir. Mesele, belirtiyi hafife almamak ve tıbbi gözetimi beklememektir.
Bırakmaya karar verirseniz yolu hekim belirler. NHS, yoksunluk desteğinin evde ya da hastanede verilebildiğini, konuşma terapilerinin ve acamprosate ya da naltrexone gibi ilaçların bu süreci desteklediğini belirtir. İlaç kararı yalnızca hekime aittir.
AMATEM ve ALO 191 ne işe yarar?
AMATEM, Sağlık Bakanlığı'nın tanımıyla “Alkol ve Uyuşturucu Madde Bağımlılığı Tedavi ve Araştırma Merkezi”dir. Çocuk ve ergenler için buna karşılık gelen birim ÇEMATEM, yani “Çocuk Ergen Madde Bağımlılığı Tedavi ve Araştırma Merkezi”dir. Bakanlığın bağımlılık sayfası, alkol kullanan kişilerin ve yakınlarının hastanelere bağlı AMATEM'lere ve psikiyatri kliniklerine başvurabileceğini belirtir.
Başvuru ayrıntıları hastaneden hastaneye değişebilir. Bu nedenle en yakın merkezi ve işleyişi hastaneden ya da il sağlık müdürlüğünden öğrenin. Güncel bilgiyi her zaman resmî kaynaktan kontrol edin.
ALO 191, Sağlık Bakanlığı'nın Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı'dır ve 7 gün 24 saat aranabilir. Hattın resmî tanıtımı uyuşturucu maddeye odaklanır. Bakanlık ise tedavi merkezleri hakkında bilgi almak için bu hattı aramanızı önerir. Alkol sorununuz için hattın size nasıl yardımcı olabileceğini aradığınızda sorabilirsiniz.
Bu kurumlar tedavi ve tıbbi gözetim içindir. Ben bir psikolog olarak ilaç yazmam ve tıbbi tanı koymam. Bu nedenle yoksunluk, ağır kullanım ya da risk varsa önce psikiyatri ve bu merkezler gelir. Psikolojik danışmanlık bu sürecin tamamlayıcısıdır.
Alkol bağımlısı mıyım sorusundan sonra ilk adım psikolog mu, psikiyatrist mi?
Hafif ve orta düzeydeki zorlanmalarda ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlık olabilir. Alkolde sıra ise daha özeldir: Yoksunluk, ağır kullanım ve risk durumlarında önce psikiyatri ve acil gelir. Aşağıdaki tablo genel bir yol haritasıdır, tanı aracı değildir.
| Durum | İlk adım |
|---|---|
| Düzenli içiyorsunuz ve titreme, terleme, huzursuzluk gibi belirtiler yaşıyorsunuz | Önce hekim: psikiyatri, AMATEM ya da aile hekimi; kendi başınıza bırakmayın |
| Nöbet, sanrı ya da ağır kafa karışıklığı | 112 Acil Çağrı |
| Kendinize zarar verme düşüncesi | 112 Acil Çağrı ya da en yakın acil servis |
| İçme düzeninizden rahatsızsınız, yoksunluk belirtisi yok, nedenleri ve baş etme yollarını anlamak istiyorsunuz | Psikolojik danışmanlık çoğu zaman uygun bir başlangıçtır, gerekirse hekime yönlendirilirsiniz |
| İlaç ya da tıbbi tanı sorusu | Psikiyatri hekimi |
| Yakınınızın içkisi sizi yoruyor | Aile danışmanlığı ve kendi destek ağınız |
Hangi adımın size uygun olduğundan emin değilseniz Kime Başvurmalıyım aracı beş kısa adımda ilk adresinizi gösterir. Araç tanı koymaz ve yanıtlarınız cihazınızdan çıkmaz. İki mesleğin iş bölümünü psikolog mu, psikiyatrist mi rehberinde ayrıntılı anlattım.
Yakınınız için alkol bağımlısı mı diye endişeleniyorsanız ne yaparsınız?
Bir yakınınızın alkolle ilişkisi sizi endişelendiriyorsa ilk refleks çoğu zaman uyarmak, ikna etmek ya da gizlice kontrol etmektir. Bunlar iyi niyetle yapılır, ancak çoğu zaman savunmayı artırır. Aşağıdaki adımlar daha yardımcı olabilir:
- Sakin ve içkili olmadığı bir anı seçin; kızgınken ya da yakınınız içkiliyken konuşmayın.
- Etiket yerine gözlem söyleyin: “Son aylarda içkinin arttığını fark ediyorum, seni merak ediyorum.”
- Yargılamadan dinleyin ve sorunu hemen kabul etmesini beklemeyin.
- Bir hekime ya da AMATEM'e başvurmasını önerin, isterse eşlik edin.
- Kendi sınırlarınızı koruyun; borçlarını ödemek ya da sonuçlarını örtmek döngüyü besleyebilir.
Siz de yorulursunuz ve kendi destek ağınızı hak edersiniz. Bu konuda aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz. Evde şiddet ya da güvenlik riski varsa 112'yi, aile ve kadın odaklı sosyal destek için ALO 183'ü arayın.
Bu sorular alkol dışındaki bağımlılıklar için de işe yarar mı?
Kontrol kaybı, tolerans, yoksunluk ve zarara rağmen sürdürme gibi kavramlar birçok bağımlılık için ortak bir dil sunar. Ancak her madde ve davranışın kendine özgü riskleri, yoksunluk biçimi ve başvuru yolu vardır. Gençlerde elektronik sigara ve puff için gençlerde elektronik sigara bağımlılığı yazısına, burun spreyi için burun spreyi bağımlılığı yazısına bakabilirsiniz. Alkolün belirtilerini, nedenlerini ve çözüm yollarını bağımlılık yazılarımın ana yazısı olan alkol bağımlılığı belirtileri yazısında topladım.
Birden fazla maddeyi birlikte kullanıyorsanız, örneğin alkolle birlikte sakinleştirici ya da uyuşturucu madde alıyorsanız riskler artabilir. Böyle bir durumda bir hekime başvurmak daha da önemlidir.
Bu sorular 18 yaşından küçükler için uygun mu?
Hayır. Soruları yetişkinler için hazırladım. Ergenlerde alkol kullanımı aile, okul ve gelişim boyutuyla birlikte ele alınmalıdır. Sağlık Bakanlığı çocuk ve ergenler için ÇEMATEM'i tanımlar. Ergeniniz alkol kullanıyorsa onu suçlamak yerine sakin bir görüşme yapın ve bir uzmana başvurun. Ergenlerle çalışma biçimimi ergen psikolojisi sayfasında anlattım.
Alkol bağımlısı mıyım diye soran biri için Serdivan'da görüşme nasıl ilerler?
Serdivan'daki ofisimde ilk görüşme yaklaşık 50 ile 60 dakika sürer. Önce sizi getiren soruyu, içme düzeninizi, bedensel belirtilerinizi ve yaşamınıza etkilerini dinlerim. Tanı koymam, çünkü bu bir hekim görevidir. Gerek duyarsam sizi psikiyatri hekimine, AMATEM'e ya da acil servise yönlendiririm.
Yoksunluk ve risk olmadığında psikolojik danışmanlık, alkolün altındaki duygulara, baş etme yollarına ve tetikleyicilere bakmak için uygun bir adım olabilir. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) gibi yaklaşımlar tetikleyici düşünce ve ortamları fark etmeye yardım eder. NHS de bilişsel davranışçı terapiyi alkol kullanım bozukluğunda kullanılan konuşma terapileri arasında sayar.
Yetişkinlerle çalışma biçimimi yetişkin psikolojisi sayfasında, ne zaman destek almanız gerektiğini psikolog desteği için doğru zaman rehberinde anlattım. Görüşmeleri Serdivan'da yüz yüze, Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından ise online yapıyorum. Hazır olduğunuzda randevu ve iletişim sayfasından ya da 0555 030 37 73 numaralı telefon ve WhatsApp hattından bana ulaşabilirsiniz. Ücret ve ödeme bilgisini randevu öncesinde açıkça paylaşırım.
Bu yazıyı okuyorsanız, içinizden bir şeyler “dur ve düşün” diyor olabilir. O sesi küçümsemeyin.
Sıkça sorulan sorular
Alkol bağımlısı olup olmadığımı bir test söyleyebilir mi?
Hayır. AUDIT gibi tarama araçları riskli içmeyi fark etmeye yardım eder, ancak tanı koymaz ve puanın anlamı yalnızca bir uzman değerlendirmesinde ortaya çıkar. Bu yüzden bu yazıda puan ya da sonuç etiketi yok. Bağımlılığa kontrol kaybı, tolerans, yoksunluk ve zarara rağmen sürdürme gibi işaretler zaman içinde birlikte bakılarak karar verilir.
Sadece hafta sonları içiyorum, bağımlı sayılır mıyım?
Hafta sonu içmek tek başına bağımlılık anlamına gelmez. Belirleyici olan miktardan çok kontroldür. Planladığınızdan fazla içiyor, azaltmakta zorlanıyor, alkolü stresle baş etmek için kullanıyor ya da zarar görmenize rağmen sürdürüyorsanız bir uzmanla konuşmak yararlı olur. Kendinizi gözlemlemek için bir içki günlüğü tutabilirsiniz.
Alkolü bir anda bırakmak tehlikeli midir?
Düzenli ve yoğun içiyorsanız evet, tehlikeli olabilir. NHS, alkole bağımlıyken aniden bırakmanın çok tehlikeli olabileceğini belirtir. Titreme, terleme, huzursuzluk, nöbet ya da sanrı yaşayabilirsiniz. Bu nedenle bırakmadan önce bir hekimle konuşun. Nöbet, sanrı ya da ağır kafa karışıklığında beklemeden 112'yi arayın.
AMATEM nedir, alkol için nereye başvurabilirim?
AMATEM, Sağlık Bakanlığı'nın alkol ve uyuşturucu madde bağımlılığı tedavi ve araştırma merkezidir. Alkol kullanan kişiler ve yakınları hastanelere bağlı AMATEM'lere ve psikiyatri kliniklerine başvurabilir. Çocuk ve ergenler için ÇEMATEM vardır. Başvuru ayrıntıları hastaneden hastaneye değişir, güncel bilgiyi hastaneden ya da il sağlık müdürlüğünden alın.
ALO 191 alkol sorunu için aranabilir mi?
ALO 191, Sağlık Bakanlığı'nın Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı'dır ve 7 gün 24 saat aranabilir. Resmî tanıtımı uyuşturucu maddeye odaklanır. Bakanlık, tedavi merkezleri hakkında bilgi almak için hattı aramanızı önerir. Alkol sorununuz için hattın nasıl yardımcı olabileceğini aradığınızda sorabilirsiniz.
Psikolog alkol sorununda ne yapar?
Psikolog tanı koymaz ve ilaç yazmaz. Yoksunluk, ağır kullanım ve risk durumlarında önce psikiyatri hekimi, AMATEM ve acil gelir. Hafif ve orta düzeydeki zorlanmalarda ise psikolojik danışmanlık, alkolün altındaki duyguları, tetikleyicileri ve baş etme yollarını anlamak için tamamlayıcı bir adım olabilir.

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bu konuda destek ve araçlar
Benzer yazılar

Doomscrolling Nedir? Her An Kötü Bir Şey Olacakmış Hissi
Doomscrolling nedir, neden bırakmak zor ve uykuyu nasıl bozar? Uzman Psikolog Mert Pırıldar belirtileri ve baş etme adımlarını anlatıyor.
14 Haziran 2026 · 16 dk okuma
Gençlerde Elektronik Sigara Bağımlılığı: Puff Kullanımı ve Aileler
Gençlerde elektronik sigara bağımlılığı nasıl anlaşılır? Puff kullanımının belirtilerini, ergen beynine etkisini ve ailelerin atabileceği…
29 Eylül 2026 · 17 dk okuma
Ergenlerde Teknoloji Bağımlılığı: Ekran Süresi Ne Zaman Sorun Olur
Ergenlerde teknoloji bağımlılığı nedir, ekran süresi ne zaman sorun olur? Belirtiler, DSÖ ve AAP yaş önerileri ve ailelere adımlar bu…
25 Temmuz 2019 · 16 dk okuma