Bu sayfada (22 bölüm)
- Depresyon testi nedir, ne söyler?
- Ben neden mutsuzum sorusuna bir test yanıt verebilir mi?
- PHQ-9 gibi depresyon testi ölçekleri neyi tarar?
- Depresyon testi sonucu neden tanı yerine geçmez?
- Depresyon testi yerine hangi öz gözlem soruları işe yarar?
- Ruh halinizle ve ilginizle ilgili hangi sorulara bakabilirsiniz?
- Bedeninizle ve günlük düzeninizle ilgili hangi sorular önemlidir?
- Düşünceleriniz ve kendinize bakışınızla ilgili hangi sorular önemlidir?
- Ölmek ya da kendinize zarar vermek düşünceniz varsa ne yaparsınız?
- Bu yanıtları puansız nasıl okursunuz?
- Geçici mutsuzluk ile depresyonu nasıl ayırırsınız?
- Depresyon testini kaç kez ve ne zaman çözmelisiniz?
- Çevrimiçi depresyon testi seçerken nelere dikkat edersiniz?
- Psikolojik check-up aracı depresyon testi yerine geçer mi?
- Test sonucu yüksek çıktıysa ne yaparsınız?
- Test sonucu düşük çıktı ama kendinizi kötü hissediyorsanız ne yaparsınız?
- Test sonucunu yakınlarınıza nasıl anlatırsınız?
- Hafif ve orta düzeyde zorlanmada ilk adım psikolog mu, psikiyatrist mi?
- Ergenler için depresyon testi yetişkin testlerinden nasıl farklıdır?
- Yakınınız için depresyon testi doldurmak doğru mu?
- Serdivan'da depresyon belirtileriyle psikolojik görüşme nasıl ilerler?
- Sıkça sorulan sorular

Depresyon testi olarak sunulan araçlar tarama ölçeğidir ve tanı koymaz. PHQ-9 gibi ölçekler son iki haftaya bakar, anlamı ise uzman görüşmesinde ortaya çıkar. Bu yazı puansız öz gözlem sorularını, geçici mutsuzluğu depresyondan ayırmanın ölçütlerini, test sonrası adımları ve psikolog ile psikiyatri hekimine ne zaman başvuracağınızı anlatır. Kendinize zarar verme düşüncesi varsa beklemeden 112'yi arayın.
Depresyon testi nedir, ne söyler?
Depresyon testi, çoğunlukla PHQ-9 gibi kısa bir tarama ölçeğidir. Son iki haftada ruh halinizi, ilginizi, uykunuzu ve gücünüzü sorar ve bir uzman görüşmesine ihtiyaç olup olmadığına işaret eder. Tanı koymaz. Sonucun anlamını, sizi dinleyen bir uzman görüşmenin içinde belirler.
Serdivan'daki görüşmelerimde insanlar çoğu zaman bir testin ardından gelir. Kimi “Testte yüksek çıktı, depresyonda mıyım?” diye sorar, kimi “Düşük çıktı ama kendimi iyi hissetmiyorum” der. İki durumda da söyleyeceğim şey aynıdır: Test bir başlangıçtır, sonuç değildir.
Bu yazıda puan ya da sonuç etiketi vermiyorum. Çünkü mutsuzluğun nedenini sayılar değil, yaşadığınız ayrıntılar anlatır. Aşağıdaki sorular size bir ad koymaz. Ne yaşadığınızı daha açık görmenize ve gerekirse bir uzmana anlatmanıza yardımcı olur. Öte yandan testin kendisi de bir duygu yaratabilir. Sonuç yüksek çıkınca korku, düşük çıkınca “abartıyorum” düşüncesi gelebilir. Her iki tepkiye de aşağıda yer vereceğim.
Ben neden mutsuzum sorusuna bir test yanıt verebilir mi?
Genellikle hayır, çünkü test mutsuzluğun nedenini değil belirtilerini sorar. “Ben neden mutsuzum?” sorusunun yanıtı ise çoğunlukla yaşam öykünüzdedir. Örneğin WHO, işsizlik, kayıp ve travmatik olaylar gibi zor yaşam deneyimlerinin depresyon olasılığını artırdığını belirtir. Ancak mutsuzluğun kaynağı çoğu zaman tek değildir. Birkaç yük birbirini besler.
| Sık kaynak | İşe yarayabilecek ilk adım |
|---|---|
| Yalnızlık ya da bağlantısızlık | Güvendiğiniz biriyle düzenli buluşma, bir gruba ya da topluluğa katılma |
| Kayıp, ayrılık ve yas | Yası bastırmadan konuşmak; yas uzadıkça ve işlevi bozdukça psikolojik destek |
| İş ve paradan gelen baskı | Yükü küçük parçalara bölmek, sınır koymak, gerekiyorsa izin ve destek istemek |
| İlişkide süren çatışma | Açık konuşmak; çatışma sürüyorsa çift ya da aile görüşmesi |
| Uykusuzluk ve bedensel nedenler | Düzenli uyku, hekim muayenesi ve gerekirse tetkik |
Bu tablodaki bir şeyin sizde bulunması depresyonda olduğunuz anlamına gelmez. Öte yandan mutsuzluğun bir nedeni olması, onun ciddiye alınmayacağı anlamına da gelmez. Üstelik bu adımlar bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Mutsuzluğun kaynağına dokunmak için yalnızca bir başlangıç noktasıdır.
Bazen “ben neden mutsuzum?” sorusu bir suçlamaya dönüşür: “Her şeyim var, neden mutsuzum?” Oysa mutlu olmak için bir neden gerekmediği gibi, mutsuz olmak için de “yeterli” bir neden aranmaz. Duygular çoğu zaman yaşam koşullarını izlemez. Bu yüzden nedeni bulamıyor olmanız, yaşadığınızı küçümsemenizi gerektirmez.
PHQ-9 gibi depresyon testi ölçekleri neyi tarar?
PHQ-9, Hasta Sağlık Anketi'nin dokuz maddelik depresyon bölümüdür. Her madde, son iki haftada bir belirtinin ne sıklıkta yaşandığını sorar ve yanıtlar “hiç” ile “neredeyse her gün” arasında değişir. Ölçeği geliştiren araştırmacılar onu önce yaklaşık altı bin hastada denedi. Ardından sonuçları, bir ruh sağlığı uzmanının yaptığı standart görüşmeyle karşılaştırdılar.
Sonuç olarak yazarlar PHQ-9'un depresyon şiddetini ölçmede tutarlı ve geçerli bir araç olduğunu bildirdi. NICE kılavuzu da değerlendirme sırasında geçerli bir ölçeğin tedaviyi yönlendirmek ve izlemek için kullanılabileceğini söyler. Yani ölçek, bir hekimin ya da psikologun elinde işe yarar. Ancak tek başına bir sonuç kâğıdı olarak yalnızca bir işarettir.
Ayrıca ölçek, belirtilerin son iki haftadaki bir kesitini gösterir. Nedenini, önceki dönemleri, yaşam koşullarını ve bedensel etkenleri bilmez. Üstelik hastalık, uykusuzluk, alkol ya da ağır bir gün yanıtlarınızı değiştirebilir. Bu yüzden tek bir sonuçtan çok, tekrar eden örüntüye bakmak gerekir. Sonuç ancak uzman görüşmesinde anlam kazanır.
Depresyon testi sonucu neden tanı yerine geçmez?
Çünkü depresyonu bir sayı değil, bir bütün anlatır. NICE, değerlendirmenin yalnızca belirti sayımına dayanmamasını ister. Bu nedenle uzman belirtilerin ağırlığına, önceki öyküye, süreye ve işlev kaybına birlikte bakar. Ayrıca duygudurumunuzun alışılmadık biçimde yükseldiği dönemler olup olmadığını da sorar.
| Konu | Test ne gösterir | Görüşme ne ekler |
|---|---|---|
| Belirtiler | Son iki haftadaki belirtilerin sıklığı | Belirtilerin nasıl başladığı ve nasıl seyrettiği |
| Süre ve öykü | Tek bir kesit | Önceki dönemler, ilk kez mi yoksa yinelenen bir dönem mi olduğu |
| Nedenler | Çoğunlukla sormaz | Kayıp, stres, ilişki, iş ve yaşam koşulları |
| Bedensel etkenler | Ayırt edemez | Gerekirse hekim muayenesi ve tetkik, örneğin tiroid |
| Duygudurumun yükseldiği dönemler | Çoğu testte yoktur | İki uçlu bozukluk olasılığının sorgulanması |
| Güvenlik | Bir ya da iki madde | Doğrudan ve ayrıntılı konuşma |
NHS de depresyon için fiziksel bir test bulunmadığını belirtir. Hekim esas olarak sorularla ilerler ve gerekirse tiroid gibi benzer belirtiler yapan bedensel nedenleri dışlamak için kan ve idrar tetkiki ister. Yani bir anket yalnızca bu görüşmenin bir parçası olabilir. Tarama ölçeği ile tanı arasındaki farkı psikolojik testler ve değerlendirme sayfasında da anlattım.
Depresyon testi yerine hangi öz gözlem soruları işe yarar?
Puan yerine örnek ve süre isteyen sorular işe yarar. Nitekim NICE, depresyondan şüphelenen uzmanın başlangıçta iki basit soru sormasını önerir. Son bir ayda sık sık kendinizi çökkün, depresif ya da umutsuz hissettiniz mi? Son bir ayda bir şeylere ilgi duymama ya da zevk alamama sizi sık rahatsız etti mi? Böylece bu iki soru, aşağıdaki gruplara geçmeden önce iyi bir ilk bakış sunar.
Bu nedenle aşağıdaki listeleri bir tanı için değil, kendinizi tanımanız için hazırladım. Özellikle soruları “son iki hafta” ve “çoğu gün” ölçüsüyle düşünün. Ayrıca her soru için bir örnek, bir süre ve eskiden nasıl olduğunuzu not edin. Çünkü önemli olan, sizin için olağan olandan ne kadar uzaklaştığınızdır.
Ruh halinizle ve ilginizle ilgili hangi sorulara bakabilirsiniz?
- Son iki haftada günün çoğunda kendinizi çökkün, boşlukta ya da umutsuz hissettiniz mi?
- Eskiden keyif aldığınız şeyler, örneğin bir sohbet, bir yemek ya da bir hobi, artık size bir şey hissettirmiyor mu?
- Bir şeyi dört gözle beklediğiniz, sizi heyecanlandıran bir şey kaldı mı?
- Kendinizi kolay ağlayan, sinirli ya da tahammülsüz biri olarak fark ediyor musunuz?
- Bu hâl hemen her gün mü sürüyor, yoksa belirli bir olayın ardından gelen kısa bir dalga mı?
Ayrıca bazı kişilerde baskın duygu üzüntü değil, hiçbir şey hissetmemektir. Yani ne ağlayabilirsiniz ne gülebilirsiniz; her şey düz ve renksiz gelir. Bu hâl, ilgi ve zevk kaybının bir yüzü olabilir ve en az üzüntü kadar dikkate değerdir.
İlk iki soru depresyon ölçeklerinin ortak çekirdeğidir. Nitekim WHO da depresyonun, uzun süre devam eden çökkün ruh hali ya da etkinliklere karşı zevk ve ilgi kaybı içerdiğini belirtir. Ancak yalnızca bu iki soruya evet demek de bir sonuç değildir. Belirtilerin genel listesi için depresyon belirtileri yazısına bakabilirsiniz.
Bedeninizle ve günlük düzeninizle ilgili hangi sorular önemlidir?
Depresyon yalnızca duyguyu değil, bedeni ve gündelik yaşamı da etkiler. Bu yüzden sorular uyku, iştah ve enerji gibi somut alanlara bakar.
- Uykunuz değişti mi? Uykuya dalmakta, gece sürekli uyanmakta, sabah erken uyanmakta ya da çok fazla uyumakta güçlük çekiyor musunuz?
- İştahınız ya da kilonuz belirgin biçimde arttı veya azaldı mı?
- Dinlenmekle geçmeyen, olağan yorgunluktan farklı bir bitkinlik yaşıyor musunuz?
- Hareket etmek ya da konuşmak belirgin biçimde yavaşladı mı, yoksa tam tersine yerinizde duramıyor musunuz?
- Duş almak, yemek yapmak ya da faturaları ödemek gibi temel işler eskisinden çok daha zor mu?
Örneğin WHO, uyku bozukluğunu, iştah ve kilo değişikliklerini, çok yorgun ve enerjisiz hissetmeyi depresyon belirtileri arasında sayar. Ancak bu belirtiler bedensel bir hastalığın işareti de olabilir. Bu nedenle uzun süren değişikliklerde bir hekim muayenesi de gerekir.
Düşünceleriniz ve kendinize bakışınızla ilgili hangi sorular önemlidir?
- Kendinizi değersiz ya da başkalarına yük gibi hissediyor musunuz?
- Gerçekte olmayan hatalar için sürekli suçluluk duyuyor musunuz?
- Dikkatinizi toplamakta, karar vermekte ya da bir şeyi hatırlamakta eskisinden güçlük çekiyor musunuz?
- Gelecek size boş ya da umutsuz mu geliyor?
- Daha önce de benzer dönemler yaşadınız mı, yoksa bu ilk kez mi oluyor?
Bu düşünceler çoğu zaman “gerçek” gibi hissettirir. Oysa depresyon, kendimize bakışı olumsuz yönde bükebilir. Bu yüzden bu soruları yazılı yanıtlamak ve bir yakınınızla ya da bir uzmanla konuşmak, düşüncelerle aranıza biraz mesafe koyar.
Ölmek ya da kendinize zarar vermek düşünceniz varsa ne yaparsınız?
PHQ-9 gibi ölçeklerin son maddesi bu konuyu sorar, çünkü depresyonda bu düşünceler yaşanabilir. Bu nedenle NICE, depresyondaki kişiye bu konunun doğrudan sorulmasını önerir. Bu düşünceye sahip olmak bir zayıflık ya da hata değildir. Yani destek gereken bir işarettir.
- Düşünce yoğunlaşıyorsa ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız hemen 112 Acil Çağrı'yı arayın.
- Yalnız kalmayın. Güvendiğiniz birine bugün söyleyin ve yanınızda kalmasını isteyin.
- Bir hastanenin acil servisine ya da psikiyatri hekimine başvurun.
- Aile, kadın ve çocuk konularında ALO 183 Sosyal Destek Hattı'ndan 7 gün 24 saat destek alabilirsiniz.
Ancak düşünceleriniz geçmişte kaldıysa ve şu an güvendeyseniz bile bir uzmana anlatmaya değer. Çünkü bu konuyu açıkça konuşmak çoğu kişide yükü hafifletir. Bir yakınınız bu düşüncelerden söz ediyorsa onu hafife almayın, yalnız bırakmayın ve profesyonel yardıma ulaşmasına eşlik edin. Kendiniz için de destek aramaktan çekinmeyin.
Bu yanıtları puansız nasıl okursunuz?
Yanıtları saymak yerine şu beş ölçüte bakın. Nitekim WHO, depresif bir dönemde belirtilerin günün çoğunda, neredeyse her gün ve en az iki hafta sürdüğünü belirtir. NHS de bu durumda bir hekime başvurmayı önerir.
| Ölçüt | Kendinize sorun | Neden önemli |
|---|---|---|
| Süre | Bu hâl en az iki haftadır sürüyor mu? | Hekim kısa dalgalanmaları süren çökkünlükten ayırır |
| Sıklık | Hemen her gün mü yaşıyorum? | Ara sıra gelen kötü günler çoğu insanda olur |
| Değişim | Eskiden nasıl olduğumdan ne kadar uzaklaştım? | Kendi olağan halinizden sapma, mutlak bir puandan daha anlamlıdır |
| İşlev | İşim, okulum, ilişkilerim ve temel işlerim bundan zarar görüyor mu? | Şiddeti belirleyen unsurlardan biri işlev kaybıdır |
| Tetikleyici | Bir kayıp, ayrılık ya da yoğun stres var mı? | Hekim yas ve uyum güçlüklerini depresyondan ayrı ele alır |
Bu ölçütlerin çoğuna evet diyorsanız bu bir tanı değildir, ama bir uzmanla konuşmak için iyi bir nedendir. Çoğuna hayır diyorsanız ve yine de kendinizi kötü hissediyorsanız bu duyguyu küçümsemeyin. Çünkü bir şeyin “depresyon” olmaması, onun önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Geçici mutsuzluk ile depresyonu nasıl ayırırsınız?
NIMH, herkesin zaman zaman üzgün ya da çökkün hissettiğini ve bu duyguların genellikle zamanla geçtiğini hatırlatır. Depresyon ise düşünme, hissetme ve gündelik işleri yürütme biçimini etkileyen belirtilerle ilerleyen farklı bir durumdur. Ayrıntılı karşılaştırma için depresyonda olduğumu nasıl anlarım yazısına bakabilirsiniz.
Örnek senaryo: Bir kişi iş değişikliği, taşınma ve bir yakınının kaybı arasında üç aydır yorgun ve keyifsiz. Bazı günler arkadaşlarıyla gülebiliyor, işini yürütebiliyor. Buna karşılık bir başkası iki haftadır hemen her gün hiçbir şeyden keyif almıyor, sabahları yataktan çıkamıyor ve kendini değersiz hissediyor. İkisi de “mutsuzum” der, ancak yaşadıkları aynı olmayabilir. Dolayısıyla ikisi de ciddiye alınmayı hak eder.
Depresyon testini kaç kez ve ne zaman çözmelisiniz?
Bir kez çözmek çoğu zaman yeter. NICE, psikolog ya da hekimin görüşme sürecinde aynı ölçeği, örneğin PHQ-9'u, yinelemesini ve gidişi izlemesini önerir. Ancak bu izlem bir uzmanla birlikte yapıldığında anlam kazanır. Kendi başınıza her gün ya da her hafta test çözmek ise kaygıyı artırabilir. Üstelik sonuçlardaki küçük oynamalara gereğinden fazla anlam yükletebilir.
Daha öğretici bir yöntem vardır. Yani sayı üretmek yerine kısa bir ruh hali günlüğü tutabilirsiniz:
- Her akşam gününüzü tek bir cümleyle anlatın.
- Aynı satıra uykunuzu, iştahınızı ve enerjinizi ekleyin.
- İki haftanın sonunda tekrar eden örüntüleri okuyun.
- Bu notları bir uzmanla yapacağınız görüşmeye getirin.
Çevrimiçi depresyon testi seçerken nelere dikkat edersiniz?
İnternette sayısız test dolaşır, ama hepsi aynı kalitede değildir. Kendi başınıza bir test çözmek istiyorsanız özellikle şu ölçütlere bakın.
- Hangi ölçeğin kullanıldığını ve kaynağını yazan bir araç seçin; örneğin PHQ-9 ya da WHO-5.
- “Depresyonunuz var” ya da “şu kadar şiddetli” gibi kesin hüküm cümleleri kuran testlerden uzak durun.
- Sonucun bir tanı olmadığını açıkça söyleyen ve uzman görüşmesine yönlendiren araçları tercih edin.
- Kişisel bilgi, telefon numarası ya da ödeme isteyen sitelere güvenmeyin.
- Sonuçtan hemen sonra ürün, takviye ya da kurs satan sayfalardan uzak durun.
- Kendine zarar verme düşüncesini soran maddelerde acil yardım yönlendirmesi sunan araçları seçin.
Ancak bu ölçütlere uyan bir araç bile yalnızca bir başlangıçtır. Asıl değerlendirme, bir uzmanla yapacağınız görüşmede olur.
Sonuç geldikten sonra da bazı hatalardan kaçınmak işe yarar. Örneğin sonucu tanı sanmak, sonucu değiştirmek için aynı testi arka arkaya çözmek ya da kendi başınıza ilaç ve takviye kullanmaya başlamak bu hatalardandır. Ayrıca alkolle başa çıkmaya çalışmak, NHS'nin de uyardığı gibi başlangıçta rahatlatabilir ama uzun vadede durumu ağırlaştırır.
Psikolojik check-up aracı depresyon testi yerine geçer mi?
Hayır. Sitedeki Psikolojik check-up aracı bir tarama ve farkındalık aracıdır, tanı koymaz. Yani kısa bir öz değerlendirmedir. Dünya Sağlık Örgütü'nün WHO-5 iyi oluş indeksiyle ve PHQ-4 ön taramasıyla başlar. Eşik aşılırsa isteğe bağlı olarak PHQ-9 ve GAD-7 ile derinleşir. Uyku, stres, işlevsellik ve destek ağı modülleri ise sitenin kendi öz gözlem maddeleridir.
- Araç yanıtlarınızı tarayıcınızda işler; sunucuya göndermez ve saklamaz.
- PHQ-9'un kendine zarar verme düşüncelerini soran maddesi bir güvenlik ekranı açar.
- Araç 18 yaş altındaki gençler için uygun değildir.
- Sonuç olarak görüşmeye getirebileceğiniz bir pano ve basamaklı bakım önerisi sunar.
İsterseniz sonucu görüşmeye getirebilirsiniz. Ancak aracı kullanmadan da randevu alabilirsiniz. Bir tarama sonucunu beklemek, destek aramanın ön koşulu değildir.
Test sonucu yüksek çıktıysa ne yaparsınız?
Önce sonucu bir işaret olarak okuyun. Ardından şu adımları izleyebilirsiniz:
- Güvenliğinizi kontrol edin. Ölme ya da kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.
- Bu sonucu güvendiğiniz bir kişiyle paylaşın.
- Son iki haftayı anlatan birkaç somut örneği, uyku düzeninizi ve kullandığınız ilaçları ya da alkolü not edin.
- Önceki dönemlerde benzer bir hâl yaşadınız mı, ailede depresyon öyküsü var mı, bunu ekleyin.
- Randevu alın. Hafif ve orta düzeyde zorlanmada psikolojik danışmanlık çoğu zaman uygun ilk adımdır. Ağır belirtilerde ya da ilaç sorusunda psikiyatri hekimine başvurun.
- Randevuyu beklerken uyku, hareket ve sosyal temas gibi küçük düzenleri koruyun.
Nitekim WHO, psikolojik tedavilerin depresyonun ilk tedavileri olduğunu, orta ve ağır depresyonda antidepresanlarla birlikte kullanılabileceğini, hafif depresyonda ise antidepresana gerek olmadığını belirtir. NICE kılavuzu da daha hafif depresyonda en az müdahaleci seçenekle, örneğin rehberli kendi kendine yardımla başlamayı önerir.
Ayrıca randevuyu beklerken WHO'nun önerdiği kendine bakım adımları da yük hafifletebilir:
- Eskiden sevdiğiniz etkinliklerden birini kısa da olsa sürdürmeye çalışın.
- Arkadaşlarınızla ve ailenizle bağınızı koruyun.
- Kısa bir yürüyüş bile olsa düzenli hareket edin.
- Mümkün olduğunca düzenli yemek ve uyku saatleri tutturun.
- Alkolü azaltın ya da bırakın, uyuşturucu kullanmayın; bunlar depresyonu ağırlaştırır.
- Güvendiğiniz biriyle duygularınızı konuşun ve bir sağlık uzmanından yardım isteyin.
Bu adımlar bir tedavinin yerini almaz, ancak randevu günü gelene kadar kendinizi biraz daha destekli hissetmenize yardım eder.
Test sonucu düşük çıktı ama kendinizi kötü hissediyorsanız ne yaparsınız?
Hislerinize güvenin ve destek aramaktan vazgeçmeyin. Bir tarama ölçeği, belirtilerin son iki haftadaki kesitini sorar. Örneğin yaşadığınız zorluk yavaş yavaş birikmişse, başka bir adla gelmişse ya da ölçeğin sormadığı bir alanda yoğunlaşmışsa düşük puan verebilir. Üstelik kaygı, tükenmişlik, yas ve uyku sorunları da benzer yakınmalara yol açar, ama depresyon ölçeğinde fazla yansımayabilir.
Dolayısıyla düşük sonuç “sorun yok” demek değildir. Yani zorlanmanızı test sonucundan bağımsız olarak bir uzmanla konuşabilirsiniz. Bir görüşmede ihtiyacınızın adı birlikte netleşir. Tükenmişlik ile depresyonun farkını merak ediyorsanız depresyon ve tükenmişlik farkı yazısına bakabilirsiniz.
Test sonucunu yakınlarınıza nasıl anlatırsınız?
Birçok kişi sonucu söylemek yerine saklar, çünkü “abartıyormuşum gibi görünürüm” diye çekinir. Ancak bir testi göstermek zorunda değilsiniz. Yani yaşadığınızı anlatmanız yeterlidir. Kısa ve net bir cümle işinizi kolaylaştırır:
- “Son haftalarda kendimi iyi hissetmiyorum. Bir çözüm istemiyorum, yalnızca dinlemeni istiyorum.”
- “Uykum ve enerjim değişti. Bir uzmanla görüşmeyi düşünüyorum, bana eşlik edebilir misin?”
- “Bugün özellikle zorlandım. Bu akşam yanımda kalabilir misin?”
Karşınızdaki “Toparlan” ya da “Başkaları daha kötü durumda” derse bu çoğu zaman iyi niyetli ama yetersiz bir tepkidir. Ancak bu, anlatmanızın yanlış olduğu anlamına gelmez. Yanınızda olmayı bilen birine ya da bir uzmana yönelebilirsiniz.
Hafif ve orta düzeyde zorlanmada ilk adım psikolog mu, psikiyatrist mi?
NICE depresyonu daha hafif ve daha ağır olmak üzere ikiye ayırır. Ayrıca WHO da belirtilerin sayısına, ağırlığına ve işlev kaybına göre hafif, orta ve ağır ayrımı yapar. Dolayısıyla bu ayrım ilk adımı belirler. Aşağıdaki tablo genel bir yol haritasıdır, bir tanı aracı değildir.
| Durum | İlk adım |
|---|---|
| Birkaç haftadır süren çökkünlük, ilgi kaybı, uyku ve enerji değişimi; günlük yaşam güçleşmiş ama büyük ölçüde sürüyor | Psikolojik danışmanlık çoğu zaman uygun ilk adımdır |
| Ağır belirtiler: yataktan çıkamama, yemeyi bırakma, işlevin belirgin çökmesi | Önce psikiyatri hekimi değerlendirmesi |
| Ölme ya da kendine zarar verme düşüncesi | 112 Acil Çağrı ya da acil servis |
| Gerçeklikten kopma ya da aşırı yükselmiş enerji dönemleri | Psikiyatri ve gerekirse acil |
| Alkol ya da madde kullanımı eşlik ediyor, yoksunluk belirtileri var | Psikiyatri ve ilgili tedavi merkezi önce |
| Tanı ya da ilaç sorusu | Psikiyatri hekimi |
NHS de hafif depresyonda hekimin iki ile dört hafta sonra yeniden görüşmeyi, rehberli kendi kendine yardımı, egzersizi ve konuşma terapilerini seçenekler arasında saydığını belirtir. Orta ve ağır depresyonda ise antidepresan ile konuşma terapisini birlikte önerir. Basamaklı bakım böyle işler: Hafif ve orta düzeyde psikolojik danışmanlıkla başlarsınız, ihtiyaç arttıkça psikiyatrik destek devreye girer. İki mesleğin iş bölümünü psikolog mu, psikiyatrist mi rehberinde ayrıntılı anlattım.
Ergenler için depresyon testi yetişkin testlerinden nasıl farklıdır?
Ergenlerde depresyon bazen üzüntüden çok sinirlilik, içe kapanma ve okul başarısında düşüş olarak ortaya çıkar. Bu yüzden yetişkinlere özgü bir ölçeği gence çözdürmek yanıltıcı olabilir. Nitekim sitedeki Psikolojik check-up aracı da 18 yaş altındaki gençler için uygun değildir. Gençler için ergenlik dönemi kontrol listesi daha uygun bir çerçeve sunar.
Ayrıca ilaç kararı yalnızca hekime aittir. WHO, antidepresanların çocuklarda depresyon için kullanılmaması gerektiğini ve ergenlerde ilk seçenek olmadığını, kullanılacaksa ekstra dikkat gerektirdiğini belirtir. Dolayısıyla ergende önce görüşmeye ve psikolojik desteğe yer açmak önemlidir. Kısacası gencin kendini kötü hissettiğini söylediği her an ciddiye alınmalıdır.
Yakınınız için depresyon testi doldurmak doğru mu?
Hayır. Bir yakınınız adına test doldurmak, onu bir etiketle karşılamanıza yol açar. Bunun yerine gözlemlerinizi sakin bir dille paylaşın: “Son haftalarda yorgun ve içine kapanık geliyorsun, seni merak ediyorum.” Onu yalnız bırakmayın ve profesyonel yardıma ulaşmasına eşlik edin.
Ayrıca yakınınız ölme ya da kendine zarar verme düşüncesinden söz ediyorsa onu hafife almayın ve 112'yi arayın. Yakınlara ayrılan bölümü ve iyileşme sürecini depresyon nasıl geçer yazısında daha ayrıntılı anlattım.
Serdivan'da depresyon belirtileriyle psikolojik görüşme nasıl ilerler?
Serdivan'daki ofisimde ilk görüşme yaklaşık 50 ile 60 dakika sürer. Üstelik bu görüşmede bir testin ya da ölçeğin doldurulması şart değildir. İlk olarak sizi getiren soruyu, son haftalardaki ruh halinizi, uykunuzu, işlevinizi ve yaşam koşullarınızı birlikte konuşuruz. Gerekli görürsem geçerli bir ölçekten de yararlanırım, ancak ölçek sonucu tanı yerine geçmez.
Hafif ve orta düzeyde zorlanmalarda psikolojik danışmanlık çoğu zaman uygun bir ilk adımdır. Öte yandan ağır belirti, risk ya da ilaç sorusu varsa sizi psikiyatri hekimine yönlendiririm. Yetişkinlerle çalışma biçimimi yetişkin psikolojisi sayfasında, ne zaman destek almanız gerektiğini psikolog desteği için doğru zaman rehberinde anlattım. Son olarak bir sonraki adımı birlikte belirleriz: düzenli görüşmeler, psikiyatriye yönlendirme ya da önce hekim muayenesi gibi.
Ayrıca görüşmeleri Serdivan'da yüz yüze, Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından ise online yapıyorum. Hazır olduğunuzda randevu ve iletişim sayfasından ya da 0555 030 37 73 numaralı telefon ve WhatsApp hattından bana ulaşabilirsiniz. Ücret ve ödeme bilgisini randevu öncesinde açıkça paylaşırım.
Sıkça sorulan sorular
Depresyon testi tanı koyar mı?
Hayır. PHQ-9 gibi depresyon testleri yalnızca tarama yapar, son iki haftadaki belirtilerin bir kesitini gösterir ve bir uzman görüşmesine ihtiyaç olup olmadığına işaret eder. Tanıyı hekim, sizi dinleyerek öykünüzü, süreyi, işlev kaybını ve bedensel nedenleri birlikte değerlendirerek koyar. Psikolog tıbbi tanı koymaz.
PHQ-9 nedir, güvenilir mi?
PHQ-9, depresyon belirtilerini soran dokuz maddelik bir ölçektir. Her madde son iki haftada belirtinin ne sıklıkta yaşandığını sorar. İlk doğrulama çalışmasında depresyon şiddetini ölçmede güvenilir ve geçerli bulundu. Yine de yalnızca tarama yapar. Nedenleri, önceki dönemleri ve bedensel etkenleri bilmez, bu yüzden tek başına tanı yerine geçmez.
Depresyon testinde yüksek sonuç çıkarsa ne yapmalıyım?
Önce güvenliğinizi kontrol edin. Ölme ya da kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın. Sonucu güvendiğiniz biriyle paylaşın, son iki haftayı anlatan örnekleri not alın ve randevu alın. Hafif ve orta düzeyde zorlanmada psikolojik danışmanlık çoğu zaman uygun ilk adımdır, ağır belirtide psikiyatri hekimine başvurun.
Depresyon testi düşük çıktı ama kendimi kötü hissediyorum, ne yapmalıyım?
Hislerinize güvenin. Tarama ölçekleri yalnızca son iki haftanın kesitine bakar ve yavaş yavaş biriken ya da başka bir adla gelen zorlanmayı kaçırabilir. Kaygı, tükenmişlik, yas ve uyku sorunları da benzer yakınmalara yol açar. Test sonucundan bağımsız olarak bir psikologla ya da hekimle konuşabilirsiniz.
Mutsuzluk ile depresyon aynı şey midir?
Hayır. Mutsuzluk, zorlu bir olaya verilen ve çoğu zaman zamanla hafifleyen bir duygudur. Depresyon ise çökkün ruh halinin ya da ilgi kaybının günün çoğunda, neredeyse her gün ve en az iki hafta sürdüğü, işlevi bozan bir durumdur. Aradaki ayrımı bir uzman görüşmesi netleştirir.
Çocuğum ya da ergenim için depresyon testi yapılır mı?
Yetişkinler için hazırlanmış ölçekleri çocuğa ya da ergene çözdürmek yanıltıcı olabilir. Ergenlerde depresyon bazen üzüntüden çok sinirlilik, içe kapanma ve okul başarısında düşüş olarak ortaya çıkar. Sitedeki Psikolojik check-up aracı 18 yaş altı için tasarlanmadı. Endişeliyseniz çocuğunuzla konuşun ve bir uzmanla görüşme planlayın.

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bu konuda destek ve araçlar
Benzer yazılar

Ergenlikte Öfke: Ebeveynler Nasıl Yaklaşmalı?
Ergenlikte öfke neden artar, ne zaman normaldir, patladığı anda ebeveyn ne yapmalı? Sakin, uygulanabilir ve güvenliği önceleyen bir rehber.
25 Nisan 2025 · 17 dk okuma
Müziğin Ruh Haline Etkisi: Hangi Müzik Ne Hissettirir?
Müziğin ruh haline etkisi nasıl oluşur? Tempo, hüzünlü şarkılar, spor, uyku ve Mozart etkisi efsanesini araştırmalarla ve pratik önerilerle…
22 Nisan 2025 · 17 dk okuma
Psikolojik Dayanıklılık Nasıl Artırılır? 5 Etkili Yol
Psikolojik dayanıklılık nasıl artırılır? İlişkiler, esnek düşünme, stres düzenleme, anlam ve öz şefkat olmak üzere beş yol ile yedi günlük…
17 Nisan 2025 · 17 dk okuma