Depresyon Nasıl Geçer? İyileşme Sürecinde Neler Yardımcı Olur

20 Eylül 2018Güncelleme: 30 Ekim 202617 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (22 bölüm)
  1. Depresyon nasıl geçer?
  2. Depresyon irade ya da zayıflık meselesi midir?
  3. Depresyon kendiliğinden geçer mi?
  4. Depresyon nasıl geçer sorusunun dürüst yanıtı: süre ve seyir nasıldır?
  5. Depresyonda ilk adım nedir, hangi değerlendirme yapılır?
  6. Depresyon nasıl geçer, hangi basamakta hangi destek gerekir?
  7. Psikolojik destek depresyonda neler sunar?
  8. Antidepresan ilaçlar süreçte nasıl bir yer tutar?
  9. Günlük hayatta depresyon nasıl geçer, hangi küçük adımlar yardım eder?
  10. Hiçbir şey yapmak istemediğinizde nereden başlarsınız?
  11. Suçluluk, değersizlik ve umutsuzluk düşünceleriyle nasıl başa çıkarsınız?
  12. Hareket, beslenme ve uyku depresyonda ne kadar yardım eder?
  13. İş ve okul yükünü nasıl hafifletirsiniz?
  14. Zor günler ve gerilemeler ne anlama gelir?
  15. Yaşam olayları ve mevsim iyileşme sürecini etkiler mi?
  16. İyileştikten sonra görüşmeler ve ilaç ne zaman biter?
  17. İyileşirken hangi tuzaklara dikkat edersiniz?
  18. Depresyondaki yakınınıza nasıl eşlik edersiniz?
  19. Yüz yüze mi, online mı destek almalısınız?
  20. Hangi durumlarda beklemeden psikiyatri ya da acil değerlendirme gerekir?
  21. Serdivan'da depresyon desteği için psikolojik görüşme nasıl ilerler?
  22. Sıkça sorulan sorular
Depresyon Nasıl Geçer? İyileşme Sürecinde Neler Yardımcı Olur
Kısaca

Depresyon çoğu kişide uygun destekle zamanla hafifler, ancak süre ve yol kişiye göre değişir ve bir gün sayısı söylenemez. Bu yazı iyileşme sürecini, basamaklı bakım çerçevesini, psikolojik desteği, ilaç sorusunu, günlük küçük adımları ve yakınlara eşlik yolunu anlatır. Kendinize zarar verme düşüncesi varsa beklemeden 112'yi arayın. Ağır belirti ve riskte psikiyatri önce gelir.

Depresyon nasıl geçer?

Depresyon çoğu kişide uygun destekle zamanla hafifler, ancak süre ve yol kişiye göre değişir; belirli bir gün sayısı söylenemez. Psikolojik destek, gerekirse bir psikiyatri hekiminin değerlendireceği ilaç, düzenli uyku, hareket ve sosyal bağlantı birlikte işe yarar. İyileşme çoğunlukla düz bir çizgi değil, iniş çıkışlı bir yoldur.

Serdivan'daki görüşmelerimde en sık duyduğum soru şudur: “Bu ne zaman geçecek?” Bu soruya bir tarih vermek dürüst olmaz. Ancak bir yol haritası çizebilirim. Üstelik “depresyon nasıl geçer?” sorusunun arkasında çoğu zaman bir başka soru yatar: “Eskiden nasıl biriysem, o hâlime dönebilir miyim?”

Bu yazıda iyileşmenin nasıl ilerleyebildiğini, hangi desteğin ne zaman gerektiğini, günlük adımları ve yakınların eşlik yolunu anlatıyorum. Okurken yorulursanız yazıyı parçalara bölebilirsiniz. Depresyonda dikkat ve enerji azalır, bu nedenle her bölümü kendi başına okunabilecek kadar kısa tuttum. Ayrıca belirtilerin genel listesi için depresyon belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Depresyon irade ya da zayıflık meselesi midir?

Hayır. NHS bu konuda çok net konuşur: Depresyon gerçek belirtileri olan gerçek bir hastalıktır. Yani bir zayıflık işareti değildir ve “kendini toparlayarak” atlatılabilecek bir şey de değildir. Nitekim WHO da depresyonun herkesin başına gelebileceğini ve düzenli ruh hali dalgalanmalarından farklı olduğunu belirtir.

Kısacası bu bilgi iyileşme yolunun başlangıcıdır. Çünkü “Toparlanmalıyım” diye kendini sıkan kişi, hem hastalıkla hem de suçlulukla uğraşır. Ancak depresyonda isteksizlik ve güçsüzlük, tembelliğin değil, hastalığın belirtisidir. Bu nedenle ilk iş, kendinize gösterdiğiniz sertliği bir adım yumuşatmaktır.

Depresyon kendiliğinden geçer mi?

Depresyon nasıl geçer diye soranların çoğu aynı zamanda “Kendiliğinden geçer mi?” diye de merak eder. Hafif düzeydeki bazı dönemler zamanla kendiliğinden hafifleyebilir. Örneğin NHS, hafif depresyonda hekimin kısa bir süre beklemeyi ve iki ile dört hafta sonra yeniden görüşmeyi önerebildiğini belirtir. NICE kılavuzu da iyileştiğini hisseden ya da tedavi istemeyen kişilerde benzer bir izlem öngörür.

Ancak bu, hiçbir şey yapmadan beklemek anlamına gelmez. Yani izleyerek beklemek, belirtilerin gidişini bir uzmanla birlikte takip etmektir. Zaman bazı kişilere yeter, ama bunu önceden bilmek mümkün değildir. Belirtiler hafiflemiyorsa, ağırlaşıyorsa ya da günlük yaşamı bozuyorsa beklemeyin. NHS, birçok kişinin yardım aramak için uzun süre beklediğini ve geciktirmemenin daha iyi olduğunu söyler.

Üstelik yardım aramak çoğu zaman atlanan bir adımdır. WHO'ya göre yüksek gelirli ülkelerde bile depresyonu olan kişilerin yalnızca yaklaşık üçte biri ruh sağlığı desteği alır. Yani yardım istemek istisna değil, ihtiyaç duyulduğunda atılması gereken olağan bir adımdır.

Depresyon nasıl geçer sorusunun dürüst yanıtı: süre ve seyir nasıldır?

Dürüst yanıt şudur: Depresyonun ne kadar süreceğini kimse önceden bilemez. Çünkü süre belirtilerin ağırlığına, yaşam koşullarına, daha önceki dönemlere ve aldığınız desteğe göre değişir. Bununla birlikte NHS, doğru tedavi ve destekle depresyonu olan çoğu kişinin tam olarak iyileşebileceğini belirtir. Bu cümle umut vericidir, ama bir süre ya da sonuç sözü değildir.

İyileşme çoğu zaman düz bir çizgi değildir. Dolayısıyla iyi günlerin ve zor günlerin iç içe geçtiği bir yol, daha gerçekçi bir tablodur. Bu yüzden bir zor gün, ilerlemenin silindiği anlamına gelmez.

İyileşmenin ilk işaretleri herkeste aynı sırayla gelmez. Bazen şunlar olur:

  • Sabahları yataktan biraz daha kolay kalkmak.
  • Bir etkinlik sırasında kısa bir an keyif almak.
  • Zor günlerin daha kısa sürmesi.
  • Bir arkadaşa mesaj yazmak ya da telefona bakmak istemek.

Bu işaretler küçük görünebilir, ama yönü gösterir. Üstelik onları fark etmek ve yazmak, zor günlerde size bir hatırlatma olur.

Nitekim WHO, depresif bir dönemin en az iki hafta sürdüğünü bildirir. Ayrıca depresyonun farklı seyir biçimlerini ayırır. Bazı kişilerde dönem tek kalır. Bazılarında en az iki dönemden oluşan yinelenen bir seyir ortaya çıkar. Buna karşılık duygudurumun yükseldiği dönemlerle dönüşümlü giden iki uçlu bozukluk ayrı bir değerlendirme ve ayrı bir plan gerektirir.

İyileşme yolunu destekleyen ve zorlaştıran etkenler
DestekleyenZorlaştırabilen
Düzenli uyku, hareket ve öğün saatleriUykusuzluk ve düzensiz günlük akış
Güvendiğiniz kişilerle sürekli temasYalnızlık ve kendini yalıtma
Psikolojik destekle düzenli görüşmeYardım aramayı geciktirmek
Hekimle birlikte alınan ilaç kararıİlacı hekime danışmadan bırakmak
Zor günler için önceden hazırladığınız planAlkol ya da madde ile başa çıkmaya çalışmak

Depresyonda ilk adım nedir, hangi değerlendirme yapılır?

İlk adım, yaşadığınızı bir uzmana anlatmaktır. NICE, değerlendirmenin yalnızca belirti sayımına dayanmamasını, belirtilerin ağırlığına, önceki öyküye, süreye ve işlev kaybına birlikte bakmasını ister. Uzman ayrıca duygudurumun alışılmadık biçimde yükseldiği dönemler olup olmadığını sorar. Çünkü bu, iki uçlu bozukluk olasılığını düşündürür.

Üstelik NHS de depresyon için fiziksel bir test bulunmadığını söyler. Hekim sorularla ilerler ve gerekirse tiroid gibi benzer belirtiler yapan nedenleri dışlamak için tetkik ister. Hekim ayrıca bir anketten de yararlanabilir. Anketlerin sınırını depresyon testi yazısında ayrıntılı anlattım.

Depresyon nasıl geçer, hangi basamakta hangi destek gerekir?

Basamaklı bakım, en az müdahaleci ve yeterli olan destekle başlamak, gerektiğinde bir üst basamağa çıkmak demektir. Nitekim NICE depresyonu daha hafif ve daha ağır diye ikiye ayırır. WHO da belirtilerin sayısına, ağırlığına ve işlev kaybına göre hafif, orta ve ağır ayrımı yapar.

Destek basamakları için genel çerçeve
BasamakNe zaman öne çıkarNeler sunar
Bilgi, izlem ve kendine destekHafif belirtiler ya da yeni başlayan dönemDepresyon hakkında bilgi, günlük düzen, kısa aralıklarla yeniden değerlendirme
Rehberli kendi kendine yardım, hareket ve etkinlik planıDaha hafif depresyonBir uzmanın eşlik ettiği çalışma programları, grup egzersizi, etkinlik planlama
Psikolojik danışmanlık ve psikoterapiHafif ve orta düzeyde zorlanmaBilişsel davranışçı terapi, davranışsal aktivasyon, kişilerarası terapi gibi yaklaşımlar
Psikiyatri ile birlikte çalışmaOrta ve ağır belirtiler, ilaç ya da tanı sorusuHekim değerlendirmesi, gerekirse ilaç ve psikoterapi birlikte
Yoğun uzman desteği ve acilAğır belirtiler, risk, gerçeklikten kopmaPsikiyatri, ruh sağlığı ekibi ve acil servis

Bu basamaklar bir merdiven değil, bir yol haritasıdır. Bir kişi hafif belirtiyle başlayıp bir üst basamağa çıkabilir, bir başkası doğrudan psikiyatriyle başlar. Hafif ve orta düzeyde psikolojik danışmanlık çoğu zaman uygun bir ilk adımdır. Ancak ağır belirti ve riskte psikiyatri ve acil önce gelir.

Üstelik seçim size aittir. NICE, tedavi seçeneklerini kişinin tercihleriyle birlikte konuşmayı ve kişinin bir tedaviyi reddetme hakkını tanımayı önerir. Yardım arama eşiğini depresyonda psikolog desteğinin zamanı yazısında, iki mesleğin iş bölümünü psikolog mu, psikiyatrist mi rehberinde anlattım.

Psikolojik destek depresyonda neler sunar?

WHO, psikolojik tedavilerin depresyonun ilk tedavileri olduğunu söyler. Ayrıca davranışsal aktivasyonu, bilişsel davranışçı terapiyi, kişilerarası psikoterapiyi ve problem çözme terapisini etkili yöntemler olarak sayar. Ancak bu adlar bilgi düzeyindedir. Dolayısıyla hangi yaklaşımın size uyduğunu görüşme içinde birlikte netleştiririz.

Psikolojik görüşmede çoğunlukla şu konularda çalışırız:

  • Belirtilerin haritası: Neyin ne zaman arttığı ve azaldığı.
  • Günlük etkinlikler ile ruh haliniz arasındaki bağ.
  • Kendinize yönelik sert düşünceler ve bunlarla kurduğunuz ilişki.
  • İlişkilerde, işte ya da okulda yaşadığınız güçlükler.
  • Zor günler için bir plan ve geri dönüşleri erken fark etme.

Yöntem ayrıntısını depresyonda bilişsel davranışçı terapi yazısında okuyabilirsiniz. NICE, bazı yaklaşımların ev çalışmalarını tamamlamaya istekli olmayı gerektirdiğini belirtir. Bu nedenle sizinle gerçekçi ve küçük hedefler belirlerim. Öte yandan psikolog tıbbi tanı koymaz ve ilaç yazmaz. İlaç ya da tanı sorusu doğarsa sizi psikiyatri hekimine yönlendiririm.

Antidepresan ilaçlar süreçte nasıl bir yer tutar?

İlaç kararını yalnızca psikiyatri hekimi verir. Örneğin WHO, hafif depresyonda antidepresana gerek olmadığını söyler. Orta ve ağır depresyonda ise ilacın psikolojik tedaviyle birlikte kullanılabileceğini belirtir. NICE de daha ağır depresyonda bilişsel davranışçı terapi ile antidepresanın birlikte kullanımını seçenekler arasında sayar.

İlaç kullanıyorsanız şunları bilmeniz yararlı olur:

  • İlacı hekimin belirlediği biçimde kullanın. Kendinizi iyi hissetseniz bile hekime danışmadan bırakmayın.
  • NHS, çok erken bırakıldığında depresyonun geri dönebileceğini ve ani bırakmanın çekilme belirtilerini artırabileceğini belirtir.
  • İlk haftalarda huzursuzluk, kaygı ya da düşüncelerde artış fark ederseniz hemen hekiminize ulaşın.
  • Reçetesiz ilaç ve takviyeleri kullanmadan önce hekime danışın, çünkü bazıları antidepresanlarla etkileşebilir.
  • Sorularınızı ve yan etki endişelerinizi hekimle konuşun.

Bu noktada psikolog ilaç konusuna karışmaz, ancak ilaç sürecinde yaşadığınız duyguları ve çekinceleri konuşmanıza eşlik edebilir. Yani hekimle psikolog birbirinin alanına girmeden birlikte çalışabilir.

Günlük hayatta depresyon nasıl geçer, hangi küçük adımlar yardım eder?

Günlük adımlar tek başına depresyonu geçirmez, ama destek planının görünmeyen yarısıdır. Nitekim WHO ve NHS benzer önerileri sıralar: sevdiğiniz etkinlikleri sürdürmek, bağlarınızı korumak, düzenli hareket etmek, düzenli yemek ve uyku saatleri tutturmak. Alkolü azaltmak ve güvendiğiniz biriyle konuşmak da bu listede yer alır. Bugün için en küçük plan şöyle olabilir:

  1. Kalkış saatinizi sabitleyin ve sabah ilk iş perdeyi açıp gün ışığını görün.
  2. Bir bardak su için ve bir şeyler yiyin; bir öğün bile düzen kurar.
  3. On dakikalık bir yürüyüşe çıkın ya da evin içinde hareket edin.
  4. Bir kişiye kısa bir mesaj yazın ya da telefonla konuşun.
  5. Keyif alabileceğiniz küçük bir etkinlik ve gerekli küçük bir iş seçin; ikisini de yarım saatle sınırlayın.
  6. Gün sonunda yaptıklarınızı tek bir cümleyle not edin, yapamadıklarınızı yazmayın.

Bu liste bir sınav değildir. Hatta bir maddeyi yapabilmek bile ilerlemedir. Hiçbirini yapamadığınız bir gün olursa yarın yeniden başlamak, ilerlemenizi silmez. Depresyon nasıl geçer sorusunun yanıtı tek bir yöntemde değil, birkaç küçük adımın birleşmesinde yatar.

Zor anlarda denenebilecek küçük müdahaleler
Zor anDenenebilecek küçük adım
Sabah yataktan çıkamıyorumÖnce yalnızca oturun ve perdeyi açın; kalkmayı bir sonraki adıma bırakın
Hiçbir şeyden tat almıyorumEtkinliği tadı gelmese de planladığınız süre kadar yapın; tat sonradan gelebilir
Kimseyle konuşmak istemiyorumUzun görüşme yerine tek cümlelik bir mesaj yazın
Geceleri düşünceler dönüp duruyorDüşünceleri kâğıda dökün ve sabaha bırakın; gün ışığında yeniden bakın
Kendime çok kızıyorumAynı durumdaki bir arkadaşınıza ne söylerdiniz? Aynı cümleyi kendinize söyleyin

Hiçbir şey yapmak istemediğinizde nereden başlarsınız?

Depresyonda motivasyon çoğu zaman eylemden önce gelmez, eylemden sonra gelir. Bu nedenle NHS, davranışsal aktivasyonu etkinlikleriniz ile ruh haliniz arasındaki bağı görmeye ve davranışınızda pratik değişiklikler yapmaya dayanan bir yaklaşım olarak anlatır. Depresyon sizi sosyal etkinliklerden uzaklaştırdıysa özellikle yararlı olabilir.

Örnek senaryo: Bir kişi haftalardır duş almayı, mesajlara bakmayı ve evden çıkmayı erteliyor. “Bir şey yapmaya gücüm yok” diyor. Ardından psikolojik görüşmede ilk gün için yalnızca balkona çıkıp beş dakika hava almayı planlıyor. Daha sonra, ikinci gün aynı beş dakikaya kısa bir telefon görüşmesi ekliyor. Haftanın sonunda hâlâ yorgun, ama bir şeyi yapabildiğini görüyor.

  • Hedefinizi “ruh halim düzelsin” diye değil, “on dakika yürüyeyim” diye koyun.
  • Yapabileceğinizden daha küçük bir hedefle başlayın; büyütmek sonra kolaydır.
  • Önce etkinliği yapın, ruh halinizin gelmesini beklemeyin.
  • Sonra ruh halinize bir not alın: Etkinlik öncesinde ve sonrasında neydi?

Bu çalışmayı bir uzmanla yürütmek, hedeflerin boyutunu ayarlamayı kolaylaştırır. Hedef çok büyük olursa yapamamak suçluluğu artırır, çok küçük olursa ilerleme hissi doğmaz.

Suçluluk, değersizlik ve umutsuzluk düşünceleriyle nasıl başa çıkarsınız?

WHO, aşırı suçluluğu, düşük özdeğeri ve gelecek hakkındaki umutsuzluğu depresyon belirtileri arasında sayar. Yani bu düşünceler karakterinizin gerçek bir özeti değil, çoğu zaman hastalığın sesidir. Üstelik bu ayrımı yapmak bile bir ferahlık getirebilir. Kendinizle konuşurken şu küçük pratikler işe yarar:

  • Düşünceyi olduğu gibi yazın: “Hiçbir işe yaramıyorum.”
  • Başına “Şu anda aklımdan şu düşünce geçiyor” ekleyin. Böylece düşünce bir gerçek olmaktan çıkıp bir düşünceye dönüşür.
  • Aynı durumdaki bir arkadaşınıza ne söylerdiniz? Aynı cümleyi kendinize de söyleyin.
  • Düşünceyi destekleyen ve desteklemeyen birer şey bulun. Yalnızca birini bulabilmek bile yeter.

Bu pratikler bilişsel davranışçı yaklaşımların temelinden gelir. Yine de yoğun düşüncelerde tek başınıza uğraşmak yerine bir uzmanla çalışmak çoğu zaman daha güvenli ve verimlidir. Özellikle ölme ya da kendine zarar verme düşünceleri bu pratiklerin konusu değil, acil destek konusudur.

Hareket, beslenme ve uyku depresyonda ne kadar yardım eder?

NHS, egzersizin depresyona yardımcı olduğuna dair kanıt bulunduğunu ve hafif depresyonun ana yöntemlerinden biri olduğunu belirtir. Ayrıca NICE kılavuzu da hafif depresyonda grup egzersizini seçenekler arasında sayar. Ancak daha ağır depresyonda uzmanla daha fazla temas sunan seçeneklerin önce düşünülmesini önerir. Yani hareket tek başına her durum için yeterli değildir.

Düzenli ve dengeli beslenme ile uyku düzeni de WHO ve NHS'nin kendine bakım önerileri arasındadır. Bu adımlar depresyonun nedenini ortadan kaldırmaz, ama ruh halinizi ve gün içi enerjinizi destekler.

Alkol ve sigara kısa vadede rahatlatıyormuş gibi görünebilir. Ancak NHS, bunların uzun vadede durumu kötüleştirdiğini söyler ve esrar konusunda özellikle dikkatli olmayı önerir. WHO da alkolü azaltmayı ya da bırakmayı ve uyuşturucu kullanmamayı önerir. Bırakmakta zorlanıyorsanız ayrıca bunu hekiminizle konuşabilirsiniz.

İş ve okul yükünü nasıl hafifletirsiniz?

Depresyon dikkati, enerjiyi ve karar vermeyi etkilediği için iş ve okul çoğu kez en zor alan olur. Bu nedenle NHS, işten kaynaklanan ya da işi zorlaştıran depresyonda iyileşmek için izin gerekebileceğini belirtir. Ayrıca daha kısa ya da esnek çalışmanın mümkün olabileceğini söyler.

  • Yükü küçük, ölçülebilir parçalara bölün ve en önemli tek işi seçin.
  • Gerekiyorsa yöneticinize ya da okul rehberlik servisine durumu kısaca, ayrıntıya girmeden anlatın.
  • İzin, esnek saat ya da iş yükü düzenlemesi gibi seçenekleri hekiminizle konuşun.
  • Büyük kararları, örneğin işten ayrılmayı, mümkünse biraz toparlandıktan sonra verin.

Burada amaç, yükten kaçmak değil, iyileşmeye alan açmaktır. Çünkü ağır bir iş yükü altında iyileşme çabası sürdürülemez.

Zor günler ve gerilemeler ne anlama gelir?

Zor günler ilerlemenin bittiğini göstermez. Çünkü depresyon yinelenebilen bir durumdur ve geri dönüş işaretlerini erken tanımak, bunları yönetmenin en etkili yoludur. NICE, nüks olasılığının şu durumlarda arttığını belirtir:

  • Dönemleri sık, özellikle son iki yıl içinde yaşamış olmak.
  • Önceki tedaviye tam yanıt alamamak.
  • Kaçınma ve sürekli düşünme gibi baş etme biçimleri.
  • Ağır depresyon öyküsü ya da başka süregen sağlık sorunları.
  • Süren stres, ilişki sorunları, yalnızlık ya da maddi sıkıntı.

Bu bilgiyi korkutmak için değil, hazırlıklı olmanız için aktarıyorum. Hazırlık da somut olabilir:

  • Görüşmelerde öğrendiklerinizi ve işe yarayanları yazın.
  • Gerilemeyi haber verebilecek işaretleri belirleyin, örneğin kaygıda artış ya da uykuda bozulma.
  • Bu işaretler belirdiğinde kimi arayacağınızı ve hangi düzeni koruyacağınızı önceden yazın.
  • Önümüzdeki aylarda zor olabilecek günleri, örneğin yıl dönümlerini ya da yoğun iş dönemlerini önceden planlayın.

Yaşam olayları ve mevsim iyileşme sürecini etkiler mi?

Evet, etkileyebilir. Örneğin NHS, bir yakının kaybı, işini yitirmek ya da doğum gibi yaşamı değiştiren olayların depresyonu tetikleyebildiğini söyler. Ayrıca ailede depresyon öyküsü olanlarda olasılık artar, bazen de bariz bir neden olmadan ortaya çıkabilir. Bu yüzden iyileşme yolunda yeni bir kayıp ya da yük zorlayıcı olabilir.

Öte yandan kış aylarında ağırlaşıyorsa mevsimsel bir örüntü de akla gelir. Bunu mevsimsel depresyon yazısında ayrıca anlattım. Neden bulunamadığında da destek almak geçerlidir, çünkü sebebin yokluğu ihtiyacın yokluğu anlamına gelmez.

İyileştikten sonra görüşmeler ve ilaç ne zaman biter?

Bu soruya ortak bir takvimle yanıt vermek mümkün değildir. Ancak NICE, tam ya da kısmi iyileşmeden sonra görüşmelere ya da ilaca devam etmenin nüks riskini azaltabileceğini söyler. Devam edip etmemeye ihtiyaçlarınızı ve tercihlerinizi dikkate alarak hekiminizle ya da psikoloğunuzla birlikte karar verirsiniz.

NICE ayrıca nüks riski yüksek olanlar için nüksü önlemeye odaklanan kısa grup programlarından söz eder. İlaçtan çekilmek istiyorsanız bunu hekimle planlayın. NICE, ilaç azaltılırken çekilme belirtileri yaşayan kişiye bunların nüks anlamına gelmediğini açıklamayı önerir. Yani yeni bir kötü hâl her zaman yeniden hastalanmak değildir, ama bunu ayırt etmek için hekimle konuşmak gerekir.

İyileşirken hangi tuzaklara dikkat edersiniz?

  • Hızlı iyileşme baskısı: “Artık toparlanmalıydım” cümlesi çoğu zaman yükü artırır.
  • İlacı ya da görüşmeleri iyi hissettiğiniz an bırakmak: Önce hekiminize ya da psikoloğunuza danışın.
  • Tek başına çabalamak: Destek istemek zayıflık değil, sürecin bir parçasıdır.
  • Alkolle başa çıkmaya çalışmak: Kısa vadede rahatlatır, uzun vadede durumu ağırlaştırır.
  • Büyük kararları en ağır dönemde vermek: İşten ayrılmak ya da bir ilişkiyi bitirmek gibi kararları biraz toparlandıktan sonra konuşun.
  • Başkalarının hayatıyla kıyaslamak: Sosyal medyadaki parlak görüntüler, sizin iç dünyanızın ölçüsü değildir.

Bu tuzaklardan birine düşmek başarısızlık değildir. Bu yüzden fark ettiğiniz an yön değiştirmek, iyileşme yolunun olağan bir parçasıdır.

Depresyondaki yakınınıza nasıl eşlik edersiniz?

Yalnız bırakmamak ve profesyonel yardıma eşlik etmek, yakınların en değerli iki katkısıdır. Çözüm üretmek zorunda değilsiniz. Yani yanında olmanız, onu dinlemeniz ve randevu gibi pratik adımlarda destek olmanız çoğu zaman yeter.

  • Yargılamadan dinleyin; “Toparlan” ya da “Başkaları daha kötü durumda” demeyin.
  • Randevu almak, yol ve görüşme saatlerinde yanında olmak gibi pratik yardımlar önerin.
  • Yemek, alışveriş ya da kısa bir yürüyüş gibi günlük işlerde destek olun.
  • İlaç kullanıyorsa kendi başına bırakmaması için nazikçe hatırlatın ve hekime danışmasını önerin.
  • Kendi yorgunluğunuzu da unutmayın; NHS, bir yakınına bakan kişiye destek grubu bulmayı ve kendi desteğini aramayı önerir.

Yakınınız yardımı reddederse ne yaparsınız? Depresyon, çaresizlik ve değersizlik düşünceleri yüzünden yardım istemeyi zorlaştırabilir. Bu nedenle ısrar etmek yerine merakla yaklaşın: “Seni böyle görmek beni endişelendiriyor, bir uzmana birlikte gitmeye ne dersin?” Doğrudan psikiyatri ya da psikolog yerine önce aile hekimi gibi daha kolay bir adım önerebilirsiniz. Reddetmesini kişisel almayın ve kapıyı açık tutun. Ancak kendine zarar verme riski varsa seçenek sunmak değil, 112'yi aramak gerekir.

Yakınınız ölmek ya da kendine zarar vermek düşüncesinden söz ediyorsa bunu hafife almayın, onu yalnız bırakmayın ve 112'yi arayın. Risk işaretlerini intihar risk işaretleri yazısında ayrıca anlattım.

Yüz yüze mi, online mı destek almalısınız?

İkisi de seçenektir. WHO, konuşma terapisinin yüz yüze ya da çevrimiçi yapılabildiğini ve psikolojik tedavilere kılavuz kitaplar, web siteleri ve uygulamalar aracılığıyla da ulaşılabildiğini belirtir. NICE kılavuzu da rehberli kendi kendine yardımın yüz yüze, telefonla ya da çevrimiçi sunulabildiğini söyler. Hangisinin uygun olduğu enerjinize, yolculuk gücünüze ve tercihinize bağlıdır.

  • Yüz yüze: Ev dışına çıkmak ve ilişkiyi karşılıklı kurmak size iyi geliyorsa.
  • Online: Yoğun yorgunlukta ya da başka bir şehirde veya yurt dışında yaşıyorsanız.
  • İkisi birlikte: Bazı kişiler online başlayıp sonra yüz yüze sürdürür.

Ben görüşmeleri Serdivan'da yüz yüze, Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından ise online psikolojik danışmanlık olarak yapıyorum. Hangi biçimin size uyduğunu ilk görüşmede birlikte konuşuruz.

Hangi durumlarda beklemeden psikiyatri ya da acil değerlendirme gerekir?

Bazı durumlarda ilk adım psikolojik danışmanlık değil, psikiyatri ya da acil değerlendirmedir:

  • Ölme ya da kendine zarar verme düşüncesi; bu durumda hemen 112.
  • Yemeyi, içmeyi ve temel kendine bakımı bırakacak kadar ağır belirtiler.
  • Gerçeklikten kopma, olmayan sesler duyma ya da kimsenin görmediği şeyleri görme.
  • Uykusuzlukla birlikte aşırı yükselmiş enerji, çok hızlı konuşma ve düşünme dönemleri.
  • Alkol ya da madde yoksunluğu belirtileri.
  • İlaç başladıktan ya da doz değiştikten sonra belirgin huzursuzluk ve kötüleşme.

Bu liste korkutmak için değil, yolu kısaltmak için var. Bu nedenle bu işaretlerden biri varsa beklemeden bir psikiyatri hekimine ya da acil servise başvurun. NICE kılavuzu da bu gibi durumlarda kişiye düşünceleri hakkında doğrudan soru sormayı ve gerekirse uzman ruh sağlığı hizmetine yönlendirmeyi önerir.

Serdivan'da depresyon desteği için psikolojik görüşme nasıl ilerler?

“Depresyon nasıl geçer?” sorusunu görüşmede birlikte ele alırız. İlk görüşme yaklaşık 50 ile 60 dakika sürer. Bu görüşmede sizi getiren sıkıntıyı, belirtilerin ne zamandan beri sürdüğünü, uykunuzu, işlevinizi, yaşam koşullarınızı ve destek ağınızı konuşuruz. Ardından size uygun olabilecek basamağı ve ilk küçük hedefleri belirleriz. Sıklık kişiye göre haftada bir ya da on beş günde bir olur.

Psikolog olarak tıbbi tanı koymam ve ilaç yazmam. Ancak ağır belirti, risk ya da ilaç sorusu varsa sizi psikiyatri hekimine yönlendiririm. Hekimle birlikte çalışmak istiyorsanız bunu görüşmede paylaşabilirsiniz. Kendinizi taramak isterseniz sitedeki Psikolojik check-up aracının sonucunu da ilk görüşmeye getirebilirsiniz.

Yetişkinlerle çalışma biçimimi yetişkin psikolojisi sayfasında anlattım. Hazır olduğunuzda randevu ve iletişim sayfasından ya da 0555 030 37 73 numaralı telefon ve WhatsApp hattından bana ulaşabilirsiniz. Ücret ve ödeme bilgisini randevu öncesinde açıkça paylaşırım.

Sıkça sorulan sorular

Depresyon nasıl geçer?

Depresyon çoğu kişide uygun destekle zamanla hafifler. Psikolojik destek, gerekirse bir psikiyatri hekiminin değerlendireceği ilaç, düzenli uyku, hareket ve sosyal bağlantı birlikte işe yarar. Süre kişiye göre değişir ve belirli bir gün sayısı söylenemez. İyileşme iniş çıkışlı olabilir, zor günler ilerlemenin silindiği anlamına gelmez.

Depresyon kendiliğinden geçer mi?

Hafif düzeydeki bazı dönemler kendiliğinden hafifleyebilir, bu yüzden hekimler bazen iki ile dört hafta izlemeyi önerir. Ancak bu hiçbir şey yapmadan beklemek anlamına gelmez, çünkü izlem bir uzmanla birlikte yapılır. Belirtiler hafiflemiyor, ağırlaşıyor ya da günlük yaşamı bozuyorsa beklemeden bir uzmana başvurun.

Depresyon ne kadar sürer?

Depresif bir dönem en az iki hafta sürer, ama ne kadar süreceğini kimse önceden bilemez. Süre belirtilerin ağırlığına, yaşam koşullarına, daha önceki dönemlere ve aldığınız desteğe göre değişir. Geri dönüşler olabilir ve bunlar başarısızlık anlamına gelmez. Düzenli destek, yolu kolaylaştırır ve zor günleri yönetmeyi öğretir.

Depresyonda ilaç şart mı?

Hayır, her durumda şart değildir. WHO, psikolojik tedavilerin depresyonun ilk tedavileri olduğunu, hafif depresyonda antidepresana gerek olmadığını, orta ve ağır depresyonda ise ilacın psikolojik tedaviyle birlikte kullanılabileceğini belirtir. İlaç kararını yalnızca psikiyatri hekimi verir, psikolog ilaç yazmaz ve bu karara karışmaz.

Depresyondaki yakınıma nasıl yardım ederim?

Onu yalnız bırakmayın ve profesyonel yardıma eşlik edin. Yargılamadan dinleyin, “Toparlan” demeyin, randevu almak ya da görüşmeye gitmek gibi pratik adımlarda destek olun. Yakınınız ölmek ya da kendine zarar vermek düşüncesinden söz ediyorsa bunu hafife almayın, yalnız bırakmayın ve 112'yi arayın.

Depresyonda önce psikolog mu psikiyatrist mi?

Hafif ve orta düzeyde zorlanmada psikolojik danışmanlık çoğu zaman uygun bir ilk adımdır. Ağır belirti, kendine zarar verme düşüncesi, gerçeklikten kopma, madde yoksunluğu ya da ilaç ve tanı sorusu varsa psikiyatri ve acil önce gelir. İki mesleğin birlikte çalışması da mümkündür ve bazı kişiler için en uygun yol budur.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 20 Eylül 2018 Son güncelleme: 30 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73