Bu sayfada (23 bölüm)
- Kaygı testi gerçekte ne ölçer?
- Normal kaygı ile sorun olan kaygıyı nasıl ayırt edersiniz?
- Çevrimiçi kaygı testi sonuçlarına ne kadar güvenebilirsiniz?
- GAD-7 gibi tarama ölçekleri neyi gösterir, neyi göstermez?
- Bu öz gözlem sorularından nasıl yararlanırsınız?
- Zihninizdeki kaygı belirtilerini hangi sorularla gözlemlersiniz?
- Bedeninizdeki kaygı işaretlerini hangi sorularla gözlemlersiniz?
- Davranışlarınızdaki kaygı izlerini nasıl fark edersiniz?
- Kaygı günlük yaşamınıza ne kadar yansıyor?
- Yanıtlarınızı puansız nasıl okursunuz?
- Kaygı örüntünüzü tek bir örnek üzerinden nasıl haritalarsınız?
- Kaygı düzeyiniz neden bir günden ötekine değişir?
- Kaygı testi sonucu sizi korkuttuysa ilk ne yaparsınız?
- Kaygıyı taklit eden ya da artıran durumlar hangileridir?
- Kaygı ile depresyon neden aynı araçlarda birlikte sorulur?
- Kaygı testi yerine hangi araç size yol gösterir?
- Test sonucuna göre hangi uzmana başvurursunuz?
- Kaygı için ne zaman destek almalısınız?
- Bu hafta kaygınız için hangi küçük adımları atabilirsiniz?
- Görüşmeye gitmeden önce neleri hazırlarsınız?
- Yakınınız için kaygı testi çözmek doğru mu?
- Serdivan'da kaygı görüşmesi nasıl ilerler?
- Sıkça sorulan sorular

Kaygı testi olarak sunulan araçlar bir tarama ölçeğidir ve tanı koymaz. GAD-7 gibi ölçekler yalnızca olası bir işareti gösterir; sürenin, nedenin ve günlük yaşama etkisinin değerlendirmesini bir uzman görüşmesi yapar. Bu yazıda puansız öz gözlem sorularını, yanıtları okuma yolunu, kaygıyı taklit eden durumları ve hangi uzmana başvuracağınızı bulursunuz.
Kaygı testi gerçekte ne ölçer?
Kaygı testi olarak sunulan araçların çoğu, son haftalardaki kaygı belirtilerinizi soran bir tarama ölçeğidir. Tanı koymaz, yalnızca bir uzmanla konuşmanın işinize yarayıp yaramayacağına işaret eder. Kaygı bozukluğu tanısını ise ayrıntılı bir görüşmeyle ve gerekirse tıbbi incelemeyle hekim koyar.
Serdivan'daki görüşmelerimde “bir test çözsem kaygılı olup olmadığımı anlarım” diyenlerle sık karşılaşırım. Ancak beklentinin bir kısmı doğrudur: iyi bir ölçek yaşadıklarınızı düzenli sorularla gözden geçirmenizi sağlar. Öte yandan test bir anın fotoğrafıdır. O günkü ruh halinizi, uykunuzu ve yorgunluğunuzu gösterir, ama filmin tamamını anlatmaz.
Bu yazıda önce bir kaygı testinin sınırlarını, ardından puan vermeyen öz gözlem sorularını bulacaksınız. Soruları yanıtladıktan sonra yanıtlarınızı nasıl okuyacağınızı, hangi uzmana başvuracağınızı ve görüşmeye neler götüreceğinizi de anlatıyorum.
Normal kaygı ile sorun olan kaygıyı nasıl ayırt edersiniz?
Kaygı, tehlikeye ya da belirsizliğe karşı bedenin verdiği doğal bir alarmdır. Örneğin sınav öncesi gerginlik, önemli bir görüşme öncesi çarpıntı ve sağlık sonucunu beklerken duyulan huzursuzluk bu alarmın sağlıklı örnekleridir. Dolayısıyla amaç kaygıyı sıfırlamak değil, ne zaman fazla çaldığını fark etmektir.
NIMH ve Sağlık Bakanlığı ayırt edici ölçütleri benzer biçimde tarif eder. Normal kaygı bir duruma bağlıdır, bu nedenle durum geçince diner. Buna karşılık sorun olan kaygı sürer, birçok konuya taşar, kontrol etmek zorlaşır ve iş, okul ya da ilişkileri bozar. Tanı kılavuzları yaygın kaygı için çoğunlukla günlerin çoğunda ve en az altı ay süren bir endişe arar.
| Ölçüt | Çoğu zaman beklenen kaygı | Dikkat isteyen kaygı |
|---|---|---|
| Süre | Olay geçince diner | Haftalar ya da aylar boyunca sürer |
| Kapsam | Belirli bir duruma bağlıdır | Birçok konuya taşar, yeni endişeler eklenir |
| Kontrol | Kendinizi oyalayabilirsiniz | Endişeyi durdurmak çok zordur |
| Beden | Kısa süreli gerginlik | Kas gerginliği, uykusuzluk ve yorgunluk günlerce sürer |
| Günlük yaşam | İşleyişiniz bozulmaz | İş, ilişki ya da uyku belirgin biçimde aksar |
Tablo bir tanı aracı değildir. Yani süre altı aya ulaşmasa bile kaygınız sizi gerçekten yoruyorsa destek almak için altı ayı beklemeniz gerekmez.
Çevrimiçi kaygı testi sonuçlarına ne kadar güvenebilirsiniz?
İnternette dolaşan testlerin çoğu hangi ölçeğe dayandığını, sonucu kimlerle karşılaştırdığını ve nasıl yorumladığını açıklamaz. Üstelik herkes kendini kendi gözüyle değerlendirir. Örneğin yorgun ve gergin bir gün yüksek, rahat bir gün düşük sonuç verebilir. Bu nedenle aynı testi iki farklı günde çözdüğünüzde farklı sonuç almanız şaşırtıcı değildir.
Ayrıca bazı sitelerde sonuçtan hemen sonra bir ürün ya da kurs önerisi çıkar. Böyle bir yönlendirme gördüğünüzde sonucu ciddiye almayın. Buna karşılık iyi bir araç hangi ölçeğe dayandığını açıkça yazar, “tanı değildir” der ve sizi bir uzman görüşmesine yönlendirir.
Yine de bir araç denemek isterseniz kendinize şu soruları sorun:
- Hangi ölçeğe dayandığını ve kimin geliştirdiğini açıkça yazıyor mu?
- Sonucu kesin bir hüküm gibi değil, bir işaret olarak mı sunuyor?
- Kişisel bilgi, telefon numarası ya da ödeme istemeden çalışıyor mu?
- Ürün ya da kurs satmaya çalışmadan sizi bir uzman görüşmesine mi yönlendiriyor?
- Acil bir durumda nereye başvuracağınızı gösteriyor mu?
Bir kaygı testi ile ayrıntılı değerlendirme arasındaki farkı psikolojik testler ve değerlendirme sayfasında daha geniş anlattım.
GAD-7 gibi tarama ölçekleri neyi gösterir, neyi göstermez?
GAD-7, yaygın kaygı belirtilerini soran yedi maddelik bir öz bildirim ölçeğidir. Ayrıca son iki haftada her belirtinin ne sıklıkta yaşandığını sorar. Araştırmacılar ölçeği birinci basamakta 2.740 yetişkinle sınadı. Üstelik Türk araştırmacılar Türkçe sürümünün geçerlik ve güvenirliğini de inceledi.
GAD-7 maddeleri yedi alana bakar: gergin ya da diken üstünde hissetmek, endişeyi durduramamak, çok farklı konuda fazla endişelenmek, gevşemekte güçlük çekmek, huzursuzluktan oturamamak, çabuk sinirlenmek ve kötü bir şey olacakmış korkusu. Yani ölçek, sizin de aşağıdaki sorularda tanıyacağınız işaretleri standart bir sıklık dizisiyle sorar. Kaygı testi olarak karşınıza çıkan diğer araçların çoğu da benzer alanlara dayanır.
Aynı çalışmada seçilen kesme puanı, gerçekten yaygın kaygı bozukluğu olan kişilerin yaklaşık yüzde 89'unu yakaladı, olmayanların yaklaşık yüzde 82'sini doğru ayırdı. Yani ölçek gerçek vakaların yaklaşık onda birini kaçırır, sağlıklı kişilerin yaklaşık beşte birine yanlış alarm verir. Bu oranlar iyi bir tarama için yeterlidir, ancak bir tanı için yeterli değildir.
Hiçbir ölçek şunları göremez:
- Belirtilerin altı aydır sürüp sürmediğini.
- Kaygının tiroid sorunu, kalp ritmi bozukluğu, kafein ya da bir ilaç gibi bedensel bir nedenle ilgisi olup olmadığını.
- Panik, sosyal kaygı, depresyon ya da travma gibi başka bir tablonun işin içinde olup olmadığını.
- Kaygının günlük yaşamınızı gerçekte ne kadar bozduğunu.
Bu nedenle ölçeği bir sohbet başlatıcısı gibi düşünün. Hekimle ya da psikologla konuşurken hangi alanlara bakmanız gerektiğini gösterir, ama kararı vermez.
Bu öz gözlem sorularından nasıl yararlanırsınız?
Soruları “bugün” değil, “genellikle” diye okuyun. Bu nedenle en yoğun haftanıza ya da en rahat gününüze göre yanıt vermeyin. Amaç, kaygınızın tipik halini görmektir. Bir soru sizi zorlarsa durun, bir bardak su için, sonra devam edin.
- Soruları sakin bir anda, telefonunuzu kenara koyarak okuyun.
- Her soru için evet ya da hayır demek yerine üç şey düşünün: bir örnek, ne sıklıkta olduğu ve ne kadar sürdüğü.
- Yanıtlarınızı kısa notlar halinde yazın, sayı ya da puan vermeyin.
- İsterseniz sizi yakından tanıyan birine sorun, çünkü bazı örüntüleri sizden önce o fark eder.
- İki hafta sonra aynı soruları yeniden okuyun ve neyin değiştiğine bakın.
Neden puan vermiyorum? Çünkü puan, anlamı belirsiz bir sayıyı kesin bir bilgi gibi gösterir. Oysa bir soruya evet demek tek başına bir şey kanıtlamaz, hayır demek de yaşadığınız zorluğu silmez. Önemli olan örüntünün bütünüdür.
Zihninizdeki kaygı belirtilerini hangi sorularla gözlemlersiniz?
Bu grup düşüncelerinize bakar. Çoğu insan bu sorulardan bazılarına evet der. Ancak ayırt edici olan, düşüncelerin sık gelmesi, sizi yorması ve durdurmanın zor olmasıdır.
- Belirgin bir neden yokken gerginlik ya da huzursuzluk hissettiğiniz günler sık oluyor mu?
- Gün içinde “ya bir şey ters giderse” diye düşünmek alışkanlık haline geldi mi?
- Gelecek hakkında olumsuz senaryoları tekrar tekrar kuruyor musunuz?
- Dinlenmeye çalıştığınızda bile zihninizi susturmakta zorluk çekiyor musunuz?
- Küçük bir hatadan sonra kendinizi uzun süre suçlu hissediyor musunuz?
- Biri “rahat ol” dediğinde rahatlamak yerine daha da gerildiğiniz oluyor mu?
- Endişenizin gereğinden fazla olduğunu biliyor, ama yine de durduramıyor musunuz?
Son soru özellikle önemlidir. Kaygı bozukluklarında kişi çoğu zaman endişesinin orantısız olduğunu bilir, ama durduramaz. Dolayısıyla bilmek ile durdurabilmek arasındaki bu mesafe, kaygının kontrolden çıkmaya başladığını gösteren bir ipucudur.
Endişenin neden bu kadar yapışkan olduğunu neden sürekli endişeleniyoruz yazısında anlattım.
Bedeninizdeki kaygı işaretlerini hangi sorularla gözlemlersiniz?
Kaygı yalnızca düşünce değildir, beden de alarma geçer. Kalp, kaslar, mide ve solunum çoğu zaman ilk konuşanlardır. Ancak aşağıdaki işaretlerin tek başına anlamı sınırlıdır, çünkü her biri bedensel bir hastalıktan da kaynaklanabilir.
- Kalbinizin çarptığını ya da hızlandığını, bunun için bir neden yokken fark ediyor musunuz?
- Nefesinizin yetmediğini ya da göğsünüzün sıkıştığını hissettiğiniz anlar oluyor mu?
- Mide sıkışması, bulantı ya da sık karın ağrısı yaşıyor musunuz?
- Omuzlarınız, boynunuz ya da çeneniz gün sonunda ağrıyacak kadar gerginleşiyor mu?
- Ellerinizde terleme, titreme ya da soğukluk oluyor mu?
- Baş ağrısı, baş dönmesi ya da karıncalanma sizi sık rahatsız ediyor mu?
- Uykuya dalmakta, geceyi kesintisiz geçirmekte ya da dinç uyanmakta zorluk çekiyor musunuz?
Davranışlarınızdaki kaygı izlerini nasıl fark edersiniz?
Kaygı çoğu zaman yaptıklarınızla kendini ele verir. Dünya Sağlık Örgütü, kaygı bozukluğu olan kişilerin kaygıyı tetikleyen durumlardan sıklıkla kaçındığını belirtir. Güvence aramak ve günlük işleri tamamlamakta zorlanmak da sık görülen davranış işaretleridir. Üstelik bu işaretler dışarıdan titizlik ya da sorumluluk duygusu gibi durur. Bu yüzden onları çoğu kez yalnızca siz fark edersiniz.
- Kaygı uyandıran yerlerden, kişilerden ya da işlerden uzak duruyor musunuz?
- Bir şeyi kontrol etmeden rahat edemiyor, aynı mesajı ya da kapıyı defalarca gözden geçiriyor musunuz?
- Karar vermeden önce başkalarına tekrar tekrar danışıp güvence arıyor musunuz?
- Gereğinden fazla hazırlık yapıyor ya da işleri son ana kadar erteliyor musunuz?
- Planlarınızı “ya kötü olursa” diye iptal ettiğiniz oluyor mu?
- Gerginliği yatıştırmak için sigaraya, alkole ya da sürekli atıştırmaya yöneliyor musunuz?
Dışarıdan her şeyi yoluna koyan, içeriden ise sürekli gergin yaşayan insanları yüksek işlevli kaygı yazısında ele aldım.
Kaygı günlük yaşamınıza ne kadar yansıyor?
Kaygının sorun olup olmadığına karar verirken yoğunluğundan çok yaşamınıza etkisine bakın. Nitekim kaygı bozukluğu ölçütlerinden biri de budur: belirgin sıkıntı yaratması ya da işleyişi bozması. Yani çok kaygılı olup düzenini sürdüren biri ile daha az kaygılı olup işinden kalan biri farklı yerlerde durabilir.
- İşte ya da okulda odaklanmakta güçlük çekiyor, hata korkusuyla işlerinizi yetiştiremiyor musunuz?
- Yakınlarınızla ilişkinizde gerginlik, sabırsızlık ya da uzaklaşma oluyor mu?
- Eskiden keyif aldığınız etkinliklerden uzaklaşıyor musunuz?
- Kaygı yüzünden uykunuz, iştahınız ya da enerjiniz düzenli olarak kötüleşiyor mu?
- Kaygınızı yönetmek için her gün belirgin bir çaba harcıyor musunuz?
Bu soruların birkaçına evet diyorsanız ve durum haftalardır sürüyorsa bir uzmanla konuşmak makul bir adımdır. Üstelik altı ayın dolmasını beklemeniz gerekmez.
Yanıtlarınızı puansız nasıl okursunuz?
Yanıtları saymayın, okuyun. Bir kaygı testi sonucu için de aynı ilke geçerlidir, çünkü aynı soruya verilen evet, iki kişide bambaşka şeyler anlatabilir.
Örnek senaryo: İki kişi “Zihnimi susturmakta zorlanıyorum” sorusuna evet diyor. Birincisi bunu yalnızca son üç haftadır, ağır bir iş teslim döneminde ve uykusuzken yaşıyor. Buna karşılık ikincisi yıllardır, hemen her akşam ve iş dışında da benzer bir zihin yoğunluğu anlatıyor. İki yanıt aynı kelimelerle verilir, ama bir uzmanın sorduğu sorular birbirinden çok farklıdır.
| Alan | Neden önemli | Görüşmeye ne götürebilirsiniz |
|---|---|---|
| Süre | Haftalarla yıllar farklı değerlendirmeler gerektirir | Belirtilerin ilk ne zaman başladığına dair bir not |
| Sıklık | Haftada bir yaşanan ile her gün yaşanan aynı şey değildir | Son iki haftadan birkaç somut gün |
| Kontrol | Endişeyi durdurabilmek ile durduramamak ayrı şeylerdir | Kendinizi sakinleştirmek için denedikleriniz |
| Etki | Yaşamınızı ne kadar bozduğu, desteğe duyulan ihtiyacı belirler | İş, ilişki ve uykudan birer örnek |
Kaygı örüntünüzü tek bir örnek üzerinden nasıl haritalarsınız?
Kaygının nasıl çalıştığını görmenin en kolay yolu, yaşadığınız tek bir anı dört sütunda yazmaktır: durum, aklınızdan geçen, bedeninizde olan ve yaptığınız. Bilişsel davranışçı yaklaşımlarda kullanılan bu basit kayıt, kaygıyı bulanık bir kütle olmaktan çıkarıp parçalarına ayırır.
| Durum | Aklımdan geçen | Bedenimde | Yaptığım |
|---|---|---|---|
| Toplantıya beş dakika kala | “Hata yaparsam herkes fark eder” | Çarpıntı, avuç içinde terleme | Sunum notlarını üçüncü kez okudum |
| Eşim eve geç kalınca | “Bir şey olmuş olmalı” | Mide sıkışması, göğüste baskı | Beş kez telefon ettim |
Tablodaki örnek kurgusaldır. Ayrıca kendi kaydınızda önce düşüncenin kendisine, sonra davranışın kaygıyı kısa sürede yatıştırıp uzun vadede nasıl beslediğine bakın. Örneğin notları üçüncü kez okumak o an rahatlatır, ancak “yeterince hazır değilim” inancını güçlendirir.
Daha sonra iki ya da üç kayıt biriktirdiğinizde ortak bir düşünce ya da davranış kendini gösterir. Bu ortak nokta, görüşmede birlikte çalışacağımız en değerli ipucudur.
Kaygı düzeyiniz neden bir günden ötekine değişir?
Kaygı sabit bir çizgi değil, iner çıkar. NIMH de yaygın kaygının belirtilerinin zaman içinde dalgalanabildiğini ve stresli dönemlerde çoğu kez ağırlaştığını belirtir. Bu yüzden tek bir kaygı testi sonucu bütün resmi vermez.
Dalgalanmanın arkasında çoğu zaman tanıdık etkenler yatar:
- Kısa ya da sık bölünen uyku.
- Gün içinde fazla kafein ya da atlanan öğünler.
- İş teslimi, sınav, hastalık ya da ayrılık gibi yük bindiren dönemler.
- Gün boyu haber ve sosyal medya akışının içinde kalmak.
- Yalnız ve plansız geçen uzun boş zamanlar.
Bu nedenle soruları yalnızca zor bir haftada değil, sakin bir haftada da okumak değerlidir. Böylece iki okuma arasındaki fark, kaygınızın neyle arttığını gösterir. Üstelik görüşmede bu farkı anlatmak, “hep böyleyim” demekten çok daha açıklayıcıdır.
Kaygı testi sonucu sizi korkuttuysa ilk ne yaparsınız?
Önce yavaşlayın. Yüksek çıkan bir sonuç “bende kaygı bozukluğu var” demek değildir. Düşük çıkan bir sonuç da “hiçbir sorun yok” demek değildir. Kısacası sonuç yalnızca bir adım daha atmanızı hatırlatan bir işarettir.
Birçok kişi bu işareti rahatlama ve endişe karışımı bir duyguyla karşılar. Yıllardır yaşadığına bir ad bulmuş gibi olur, ama aynı anda “ya ciddi bir şeyim varsa” diye korkar. İkisi de doğaldır. Sonucu bir yakınınızla konuşmak ve karar vermeden önce bir gece uyumak çoğu zaman iyi gelir.
Ayrıca testi tekrar tekrar çözmeyin. Çünkü kaygılı bir zihin, testi yeniden çözerek güvence arar. Bu da kaygıyı besleyen bir kontrol davranışına dönüşür.
Kaygıyı taklit eden ya da artıran durumlar hangileridir?
Kaygı belirtileri her zaman bir kaygı sorunundan gelmez. Sağlık Bakanlığı'nın bilgilendirme sayfası da tanı için kaygının bir maddeye, ilaca ya da başka bir tıbbi duruma bağlı olmamasını şart koşar. Bu nedenle hekim, benzer yakınmalara yol açabilecek bedensel nedenlere de bakar.
| Durum | Nasıl bir tablo yapabilir | İlk adım |
|---|---|---|
| Uykusuzluk ve düzensiz uyku | Gerginlik, sinirlilik, odaklanamama | Uyku düzenini birkaç hafta izleyin, sürerse hekime danışın |
| Kafein ve enerji içecekleri | Çarpıntı, titreme, huzursuzluk | Tüketiminizi not edin ve hekimle konuşun |
| Tiroid ve kalp ritmi sorunları | Çarpıntı, terleme, titreme, kilo değişimi | Hekim muayenesi ve gerekli tetkikler |
| Bazı ilaçlar ve madde kullanımı | Huzursuzluk, uykusuzluk, çarpıntı | İlacı kendiniz bırakmayın, yazan hekime sorun |
| Depresyon ve travma sonrası stres | Düşük ruh hali, yorgunluk, tetikte olma | Psikolojik değerlendirme, belirtiler ağırsa psikiyatri |
Tablo bir tanı aracı değil, ilk adımı düşünmenize yardım eden bir haritadır. Üstelik bir kişide birden fazla etken bir arada olabilir. Örneğin kaygılı biri kötü uyur, kötü uyuyan biri daha çok kafein tüketir ve kafein kaygıyı yükseltir.
Kaygı ile depresyon neden aynı araçlarda birlikte sorulur?
Çünkü ikisi sık birlikte görülür ve belirtileri iç içe geçer. Örneğin uykusuzluk, yorgunluk ve odaklanma güçlüğü her iki tabloda ortaktır. Kaygıyla boğuşan biri zamanla keyif almaz hale gelir, çökkün biri de geleceğe dair endişelerle dolar. PHQ-4 gibi ön taramalar bu nedenle kaygıya ve çökkünlüğe aynı anda bakar.
Bu iç içelik, kendinizi gözlerken şu soruyu da sormanızı değerli kılar: Kaygıdan mı yoruldum, yoksa keyif alamaz hale mi geldim? Böylece yanıt, uzmana hangi alana önce bakacağı konusunda yol gösterir. Aşağıdaki sorular bu ayrımı yapmanıza yardım eder:
- Son iki haftada neredeyse hiçbir şeyden keyif almadığınız günler oldu mu?
- Kendinizi çoğu gün çökkün, değersiz ya da suçlu hissettiniz mi?
- Kaygınız dinginleştiğinde bile enerjinizin ve isteğinizin geri gelmediğini fark ediyor musunuz?
Birkaçına evet diyorsanız bunu görüşmede mutlaka paylaşın. Ayrıca kendinize zarar verme düşünceniz varsa beklemeden 112'yi arayın.
Kaygı testi yerine hangi araç size yol gösterir?
Kendi başınıza bir araç denemek istiyorsanız bu sitedeki psikolojik check-up kısa bir başlangıç sunar. Son iki haftanızı 21 soruyla gözden geçirir ve çoğu kişi 3 ile 4 dakikada tamamlar. İlk bölümünü Dünya Sağlık Örgütü'nün iyi oluş ölçeği (WHO-5) ile kaygı ve çökkünlük ön taraması (PHQ-4) oluşturur.
Ardından kaygı alt ölçeğinde eşik aşılırsa araç, isteğe bağlı olarak GAD-7'nin kalan maddelerini sorar. Sonunda bir ruhsal sağlık panosu, size uygun destek basamağı ve yedi günlük küçük bir plan görürsünüz. Araç tanı koymaz. Üstelik yanıtlarınızı hiçbir yere göndermez, sonucu kaydetmek isterseniz yalnızca tarayıcınızda saklar.
Hangi uzmana başvuracağınızdan emin değilseniz Kime başvurmalıyım? aracı da size ilk başvuru noktasını gerekçesiyle gösterir. Ancak her iki araç da tanı koymaz ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.
Test sonucuna göre hangi uzmana başvurursunuz?
Kaygı testi sonucu ne olursa olsun, hafif ve orta düzeydeki zorlanmalarda ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlıktır. Basamaklı bakım yaklaşımı, en az yoğun ve etkili destekle başlamayı, gerektiğinde bir üst basamağa geçmeyi öngörür.
| Durum | İlk başvuru noktası | Not |
|---|---|---|
| Bedensel yakınma ilk kez ya da farklı biçimde ortaya çıktı | Aile hekimi ya da ilgili branş hekimi | Göğüs ağrısı ve nefes darlığında beklemeyin, gerekirse 112'yi arayın |
| Kaygı haftalardır sürüyor ve günlük yaşamı zorluyor | Psikolojik danışmanlık | Hafif ve orta düzeyde ilk adım olabilir |
| Belirtiler ağır, uyku ve işleyiş belirgin biçimde aksadı ya da ilaç sorusu var | Psikiyatri hekimi | Tanı ve ilaç kararı hekimindir |
| Kendinize zarar verme düşünceleri var | 112 Acil Çağrı | Beklemeyin ve güvendiğiniz birine haber verin |
İki mesleğin iş bölümünü psikolog mu, psikiyatrist mi rehberinde ayrıntılı anlattım. Kısacası tanı ve ilaç hekimin alanıdır. Psikolojik danışmanlık ise düşünce, davranış ve baş etme becerileriyle çalışır.
Kaygı için ne zaman destek almalısınız?
Altı ay beklemek zorunda değilsiniz. Aşağıdaki işaretlerden birkaçı birlikteyse bir uzmanla konuşmak iyi bir adımdır:
- Endişe haftalardır günlerin çoğunda sürüyor.
- Kaygınız yüzünden iş, okul ya da ilişkileriniz aksıyor.
- Uykunuz düzenli olarak kötüleşiyor ve bedensel yakınmalar tekrar ediyor.
- Kaçındığınız yerler ve işler giderek artıyor.
- Kaygıyla baş etmek için alkole, sigaraya ya da başka maddelere daha çok yöneliyorsunuz.
- Yakınlarınız sizdeki değişikliği fark etti ve sizin için endişe duyuyor.
Hangi işaretlerin destek gerektirdiğini psikolog desteği için doğru zaman rehberinde daha ayrıntılı bulabilirsiniz.
Bu hafta kaygınız için hangi küçük adımları atabilirsiniz?
Görüşme randevusunu beklerken kendinize yapabileceğiniz küçük iyilikler vardır. Örneğin NHS, düzenli egzersizi, düzenli öğünleri ve güvendiğiniz biriyle konuşmayı kaygıya karşı temel öz bakım adımları arasında sayar. Aynı kaynak, kaygıyı yatıştırmak için alkole ve sigaraya yönelmenin ruh sağlığını kötüleştirebileceğini de belirtir.
- Uyku ve kalkış saatinizi sabitleyin, hafta sonu en fazla bir saat kaydırın.
- Kafeini gün içinde azaltın, öğleden sonra enerji içeceklerinden uzak durun.
- Haftanın çoğu günü yirmi ile otuz dakika yürüyüş gibi bir hareket ekleyin.
- Günde bir kez beş dakika yavaş nefes alın: burundan alın, ağızdan verin ve her biri için içinizden birden beşe sayın.
- Endişelerinize sabit bir “endişe saati” ayırın, gün içinde gelenleri bir kâğıda yazıp o saate bırakın.
- Kaçındığınız bir işi küçük parçalara bölün ve en kolay parçayla başlayın.
Bu adımlar bir tedavi değil, öz bakımdır. Ancak kaygınız haftalardır sürüyorsa onları bir uzman görüşmesinin yerine değil, yanına koyun.
Görüşmeye gitmeden önce neleri hazırlarsınız?
Hazırlıklı gelmek ilk görüşmeyi verimli kılar. Üstelik mükemmel bir liste gerekmez, birkaç somut not yeter. Belirtilerinizin hangi gruba girdiğini görmek isterseniz kaygı bozukluğu belirtileri yazısı bedensel, zihinsel ve davranışsal işaretleri ayrıntılı sıralar.
- Son iki haftadan üç beş somut örnek: ne oldu, nerede, ne kadar sürdü.
- Belirtilerin ne zamandır sürdüğü ve hangi dönemlerde arttığı.
- Uyku düzeniniz, kafein, alkol ve sigara alışkanlığınız.
- Kullandığınız ilaçlar ve yakın zamandaki sağlık kontrolleriniz.
- Ailede kaygı, depresyon ya da panik yaşayan yakınlarınız.
- Bu yazıdaki soruları yanıtlarken tuttuğunuz notlar.
- Görüşmeden beklentileriniz ve sormak istedikleriniz.
Yakınınız için kaygı testi çözmek doğru mu?
Hayır, çünkü bir yakınınızın yerine kaygı testi çözmek ona etiket yapıştırmanıza yol açar. Eşinizin ya da kardeşinizin sürekli endişesi sizi yoruyor olabilir, ama bu yorgunluk onun kaygı bozukluğu olduğunu göstermez.
Daha yararlı bir yol, gözlemlerinizi suçlamadan paylaşmaktır. “Son zamanlarda çok gergin görünüyorsun, bu seni de yoruyor gibi” demek, “Sende kaygı bozukluğu var” demekten çok daha az savunma uyandırır. Yakınınız isterse bir görüşmeye birlikte gidebilirsiniz.
Serdivan'da kaygı görüşmesi nasıl ilerler?
Serdivan'daki ofisimde ilk görüşme yaklaşık 50 ile 60 dakika sürer. Sizi getiren soruyu, yukarıdaki gibi öz gözlem örneklerinizi, uykunuzu, ruh halinizi ve yaşam öykünüzü konuşuruz. Gerekli görürsem bilimsel geçerliliği olan bir ölçekten de yararlanırım, ancak hiçbir kaygı testi tanı yerine geçmez.
Psikolog olarak tıbbi tanı koymam ve ilaç yazmam. Tanı ya da ilaç sorusu varsa sizi psikiyatri hekimine yönlendiririm. Görüşmelerde kaygıyı besleyen düşünce ve davranış örüntülerini birlikte inceler, baş etme becerilerinizi konuşuruz. Dünya Sağlık Örgütü, bilişsel davranışçı yaklaşımları kaygı bozuklukları için en güçlü kanıta sahip psikolojik yöntemler arasında sayar. Hangi yöntemin size uygun olduğuna görüşmede birlikte karar veririz.
Görüşmeleri Serdivan'da yüz yüze, Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından ise online yapıyorum. Hazır olduğunuzda randevu ve iletişim sayfasından ya da 0555 030 37 73 numaralı telefondan bana ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Kaygı testi tanı koyar mı?
Hayır. Çevrimiçi ya da kâğıt üzerindeki kaygı testleri yalnızca bir tarama yapar ve bir uzman görüşmesinin gerekip gerekmediğine işaret eder. Kaygı bozukluğu tanısını ayrıntılı bir görüşmeyle ve gerekirse tıbbi incelemeyle hekim koyar. Psikolog tıbbi tanı koymaz, ancak sizi değerlendirir, destek verir ve gerektiğinde psikiyatri hekimine yönlendirir.
GAD-7 nedir, güvenilir midir?
GAD-7, yaygın kaygı belirtilerini soran, son iki haftayı kapsayan yedi maddelik bir öz bildirim ölçeğidir. Birinci basamak hastalarıyla yapılan çalışmada iyi bir tarama aracı olduğu görüldü ve Türkçe sürümünün geçerlik çalışması da yapıldı. Yine de tanı koymaz, belirtilerin süresini, nedenini ve başka tabloları göremez.
Kaygı testi sonucum yüksek çıktıysa ne yapmalıyım?
Sonucu tanı değil, işaret olarak okuyun. Son haftalardaki örneklerinizi, uyku düzeninizi ve kullandığınız ilaçları not edin, ardından bir psikolojik danışmanla ya da hekimle görüşün. Bedensel belirtiler ilk kez ortaya çıktıysa önce hekime başvurun. Testi tekrar tekrar çözmeyin, çünkü bu güvence arama davranışı kaygıyı besleyebilir.
Kaygılı olup olmadığımı nasıl anlarım?
Kaygınızın süresine, kapsamına, kontrol edilebilirliğine ve günlük yaşamınıza etkisine bakın. Endişe haftalardır günlerin çoğunda sürüyor, durdurması zor ve uykunuzu, işinizi ya da ilişkilerinizi bozuyorsa bir uzmanla konuşma zamanı gelmiştir. Kesin ayrımı bir görüşme yapar, bu yüzden kendi kendinize tanı koymaya çalışmayın.
Çocuklar için kaygı testi yapılır mı?
Çocuğa test çözdürmek yerine ebeveyn ve öğretmen gözlemlerine dayanan değerlendirmeler tercih edilir. Çocuklarda kaygı çoğu zaman karın ağrısı, okula gitmek istememe, sürekli güvence isteme ya da öfke olarak görünür. Endişeleriniz varsa çocuk ve ergen psikiyatristine ya da çocuklarla çalışan bir psikoloğa başvurun.
Psikolojik check-up kaygı testi yerine geçer mi?
Hayır, tanı aracı değildir. Psikolojik check-up son iki haftanızı WHO-5 ve PHQ-4 ile tarar, kaygı eşiği aşılırsa isteğe bağlı olarak GAD-7 maddeleriyle derinleşir. Sonunda size uygun destek basamağını gösterir. Kesin değerlendirme için görüşme gerekir, panonuzu yazdırıp ilk görüşmeye getirebilirsiniz.

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bu konuda destek ve araçlar
Benzer yazılar

Sevgi mi Takıntı mı? Aradaki Farkı Nasıl Anlarsınız
Sevgi mi takıntı mı? Kontrol, kıskançlık ve ısrarlı takibin sevgiden farkı, öz gözlem soruları, hukuki boyut ve destek yolları bu rehberde.
19 Ekim 2025 · 18 dk okuma
Hangi Psikolojik Rahatsızlığa Yatkınım? Ruh Sağlığı Risk Faktörleri
Ruh sağlığı risk faktörleri neler, koruyucu etkenler nasıl çalışır? Yatkınlığın kader olmadığını ve puansız öz gözlem sorularını bu yazıda…
20 Eylül 2025 · 18 dk okuma
Panik Atak Kalp Krizi Farkı: Belirtiler Nasıl Ayırt Edilir ve Ne Zaman 112 Aranır?
Panik atak kalp krizi farkı nedir? Belirtiler birbirine çok benzer; göğüs ağrısında şüphe varsa önce 112'yi arayın, ayrımı hekim yapar.
24 Ağustos 2025 · 18 dk okuma