Kaygı Bozukluğu Belirtileri: Bedende ve Zihinde İşaretler

19 Eylül 2018Güncelleme: 31 Ekim 202616 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (23 bölüm)
  1. Kaygı bozukluğu belirtileri nelerdir?
  2. Kaygı bozukluğu belirtileri normal kaygıdan nasıl farklıdır?
  3. Kaygı belirtileri günlük yaşamı hangi alanlarda zorlar?
  4. Kaygının zihinsel belirtileri nelerdir?
  5. Kaygı bozukluğunda endişenin biçimi nasıldır?
  6. Kaygının duygusal belirtileri nelerdir?
  7. Kaygının bedensel belirtileri nelerdir?
  8. Kaygı bedende neden bu kadar çok yer tutar?
  9. Kaygı bozukluğu belirtilerini neden geç fark ederiz?
  10. Kaygı uykuyu ve gün içi enerjiyi nasıl etkiler?
  11. Kaygının davranışsal belirtileri nelerdir?
  12. Kaygı bozukluğu belirtileri bir günde nasıl görünebilir?
  13. Kaygı belirtileri neden iner çıkar ve stresle neden artar?
  14. Kaygı bozukluğu belirtileri hangi durumlarla karışır?
  15. Kaygı belirtileri çocuklarda ve ergenlerde farklı bir yüz mü gösterir?
  16. Kaygı belirtilerini nasıl kayıt altına alırsınız?
  17. Kaygı bozukluğu belirtileri ne zaman uzman desteği gerektirir?
  18. Kaygı belirtilerinde önce psikolog mu, psikiyatrist mi?
  19. Yakınınızda kaygı belirtileri görüyorsanız nasıl destek olursunuz?
  20. Kaygı belirtileriyle ilgili yaygın yanılgılar nelerdir?
  21. Kaygı belirtileri için hangi öz değerlendirme aracına bakabilirsiniz?
  22. Serdivan'da kaygı belirtilerine görüşmede nasıl bakıyoruz?
  23. Sıkça sorulan sorular
Kaygı Bozukluğu Belirtileri: Bedende ve Zihinde İşaretler
Kısaca

Kaygı bozukluğu belirtileri; kontrolü zor ve aşırı endişenin yanında huzursuzluk, çabuk yorulma, odaklanma güçlüğü, kas gerginliği ve uyku sorunlarıdır. Bu yazıda zihinsel, bedensel ve davranışsal işaretleri, normal kaygıdan farkı, benzer görünen durumları ve hangi uzmana başvuracağınızı bulursunuz. Yazı tanı koymaz, tanıyı hekim koyar.

Kaygı bozukluğu belirtileri nelerdir?

Kaygı bozukluğu belirtileri; kontrolü zor, aşırı ve çok konuya yayılan endişeye eşlik eden huzursuzluk, çabuk yorulma, odaklanma güçlüğü, sinirlilik, kas gerginliği ve uyku sorunlarıdır. Bu işaretler günlerin çoğunda aylarca sürer ve gündelik yaşamı belirgin biçimde zorlar.

Serdivan'daki görüşmelerimde insanlar çoğu zaman kaygılarını değil, bedensel yakınmalarını anlatarak söze başlar: çarpıntı, mide sıkışması, boyun ağrısı, uyuyamama. Ancak bu yakınmaların arkasında sıklıkla aylardır süren bir endişe vardır. Bu yazıda belirtileri üç grupta, yani zihinde, bedende ve davranışta ele alıyorum.

  • Zihinde: kontrolü zor endişe, kötü senaryolar, odaklanma güçlüğü ve sürekli tetikte olma.
  • Bedende: kas gerginliği, çarpıntı, mide yakınmaları, nefes darlığı, uyku ve enerji sorunları.
  • Davranışta: kaçınma, tekrar kontrol, güvence arama, erteleme ve içine kapanma.

Kaygı bozukluğunun tanımı, türleri ve nedenleri için anksiyete bozukluğu nedir yazısına bakabilirsiniz. Burada yalnızca belirtilere odaklanıyorum.

Kaygı bozukluğu belirtileri normal kaygıdan nasıl farklıdır?

Herkes zaman zaman kaygı duyar. NIMH, kaygının geçmeyip günlük işleri bozmaya başladığı noktada bir kaygı bozukluğundan söz edilebileceğini belirtir. Dolayısıyla belirtinin kendisinden çok süresi, yoğunluğu ve yaşamınıza verdiği zarar belirleyicidir.

Kılavuzların kaygı bozukluğunda aradığı dört ölçüt
ÖlçütKılavuzların aradığıKendinizde nasıl gözlemlersiniz
SüreGünlerin çoğunda, en az altı ay süren endişeEndişenin ne zamandır sürdüğüne dair bir not
KontrolEndişeyi durdurmanın zor olmasıKendinizi oyalamayı denediğinizde ne olduğu
Eşlik eden belirtilerYetişkinde huzursuzluk, çabuk yorulma, odaklanma güçlüğü, sinirlilik, kas gerginliği ve uyku sorunundan en az üçüBunlardan hangilerinin sizde olduğu
İşleyişBelirgin sıkıntı ya da iş, okul ve ilişkilerde bozulmaHer alandan bir örnek

Öte yandan ölçütler tek başına yetmez. Sınav dönemindeki bir öğrenci de haftalarca uyku sorunu yaşayabilir, ancak sınav bitince belirtiler geri gider. Kaygı bozukluğunda ise belirtiler belirli bir olaya bağlı değildir ve olay geçse bile yerini yeni bir endişeye bırakır.

Tabloyu tanı koymak için değil, görüşmeye somut bilgi götürmek için kullanın. Ayrıca belirtileriniz altı aya ulaşmasa da sizi yoruyorsa destek istemek için beklemenize gerek yoktur.

Kaygı belirtileri günlük yaşamı hangi alanlarda zorlar?

Kaygı bozukluğunu normal kaygıdan ayıran şey, belirtilerin yaşamınıza verdiği zarardır. Bu zarar çoğu zaman sessizdir ve şu alanlarda kendini gösterir:

  • İş ve okul: dikkat dağınıklığı, hata korkusuyla aşırı kontrol, işi yetiştirememe, sunumlardan kaçınma.
  • İlişkiler: sürekli güvence arama, sabırsızlık, planların iptali, yakınların “yine mi” demesi.
  • Sağlık: uyku bozukluğu, bedensel yakınmalar, sık hekim ziyareti, kafein ya da alkolle baş etme.
  • Karar verme: küçük seçimlerde bile uzun tereddüt, yanlış karar korkusu.
  • Keyif: dinlenme ve eğlence anlarında bile gevşeyememe.

Bu alanların birkaçında zorlanıyorsanız, belirtilerinizin sayısı az olsa bile bir uzmanla konuşmak yerindedir.

Kaygının zihinsel belirtileri nelerdir?

Zihinsel belirtiler çoğu zaman en erken ortaya çıkar ve en çok yıpratanlardır. Aşağıdaki işaretler sıkça yan yana gelir:

  • Birçok konuda, neredeyse sürekli bir endişe taşımak.
  • Her olasılığın kötü sonlanacağını düşünmek, “ya olursa” diye başlayan senaryolar kurmak.
  • Endişenin aşırı olduğunu bilmek, ama onu durduramamak.
  • Odaklanmakta güçlük çekmek, zihnin bir anda boşalması.
  • Gergin, diken üstünde ve her an bir şey olacakmış gibi tetikte hissetmek.
  • Çabuk sinirlenmek, küçük şeylere tahammülün azalması.
  • Karar vermekte zorlanmak ve yanlış karardan korkmak.

Sağlık Bakanlığı'nın bilgilendirme sayfası da ruhsal belirtiler arasında yoğun sıkıntıyı, “kötü bir şey olacakmış” hissini, korkuyu, konsantrasyon güçlüğünü ve aşırı tetikte olmayı sayar. Kısacası zihin, sürekli tehdit arayan bir nöbetçi gibi çalışır.

Bu listeyi okurken “ben zaten böyleyim” diye düşünebilirsiniz. Ancak sorun, bu düşüncelerin ara sıra gelmesi değil, sizi yorup günlük işlerinize girmesidir. Bir akşam kaygılı olmak ile bir ay boyunca her akşam kaygılı olmak aynı şey değildir.

Kaygı bozukluğunda endişenin biçimi nasıldır?

Yaygın kaygıda endişe tek bir konuya bağlı kalmaz. İş sorumluluklarından para sıkıntısına, yakınların sağlığından çocukların başına gelebilecek kazalara kadar sıradan konular bile yoğun bir kaygıya dönüşebilir. Üstelik gerçek bir neden olsa bile endişenin ölçüsü, durumun gerektirdiğinden fazla olur.

Örnek düşünceler: endişenin konuya göre görünümü
AlanAklınızdan geçebilecek cümle
İş“Bir ayrıntıyı atlarsam herkes beni yetersiz bulacak”
Para“Gelirim yetmezse ne yaparım”
Sağlık“Bu baş ağrısı ciddi bir şeyin habercisi olabilir”
Aile“Çocuk eve geç kaldı, bir kaza geçirmiş olabilir”
Gündelik işler“Faturayı yanlış mı ödedim”

Bir de endişe hakkında endişelenme vardır: kişi endişelendiği için kendine kızar, bu öfke de gerginliği artırır. Böylece zihin, hem asıl konuyla hem kendi tepkisiyle uğraşır.

Endişe ile planlama arasındaki fark burada işe yarar. Planlama bir soruna çözüm üretir ve biter. Endişe ise aynı soruyu tekrar tekrar döndürür, ancak hiçbir sonuç üretmez.

Bu cümlelerin her biri tek başına makul gelir. Belirleyici olan, birinin yerini hemen bir başkasının almasıdır. Bir endişe yatışır yatışmaz yenisi gelir, böylece zihin hiç mola vermez. Endişenin neden bu kadar yapışkan olduğunu neden sürekli endişeleniyoruz yazısında ayrıca ele aldım.

Kaygının duygusal belirtileri nelerdir?

Düşünce ve bedenin yanında duygular da değişir. Kaygı yalnızca korku değildir, çoğu kişi onu yorgunluk, sıkıntı ve moral bozukluğu olarak yaşar. NHS, düşük ruh halini de yaygın kaygının eşlikçilerinden biri olarak listeler.

  • Sürekli bir huzursuzluk, “içimde bir sıkıntı var” hissi.
  • Kolay ağlama ya da duygusal olarak çabuk dolma.
  • Çaresizlik: “bu hiç geçmeyecek” düşüncesi.
  • Utanç ve suçluluk: “neden herkes gibi rahat olamıyorum”.
  • Keyif alamama, eskiden sevilen şeylere ilginin azalması.
  • Tahammülsüzlük ve öfke, özellikle yakınlara karşı.

Duygusal belirtiler yoğunlaştığında kaygı ile depresyon iç içe geçebilir. Bu nedenle keyifsizlik de uzun sürüyorsa bunu görüşmede mutlaka belirtin.

Kaygının bedensel belirtileri nelerdir?

Kaygı yalnızca zihninizde olmaz, beden de aynı alarmla çalışır. NHS ve NIMH çarpıntıyı, titremeyi, terlemeyi, baş ağrısını, mide yakınmalarını, baş dönmesini ve nefes darlığını yaygın bedensel işaretler olarak listeler. Aşağıdaki tablo bunları sistemlere göre toplar.

Kaygının bedensel belirtileri sistemlere göre
SistemSık görülen belirtiler
KaslarGerginlik, titreme, seğirme, boyun, omuz ve çene ağrısı, kolay yorulma
Kalp ve solunumÇarpıntı, göğüste baskı, nefes darlığı ya da hızlı nefes alma, boğazda yumru hissi
Mide ve bağırsakBulantı, karın ağrısı, ishal, ağız kuruluğu, yutma güçlüğü
Sinir sistemi ve deriBaş dönmesi, karıncalanma, soğuk ve nemli eller, aşırı terleme
İdrar ve cinsel işlevSık idrara çıkma isteği, adet düzeninde değişiklik, cinsel istekte azalma
Uyku ve enerjiUykuya dalamama, gece uyanma, dinç kalkamama, gün boyu bitkinlik

Bu belirtilerin hepsini yaşamanız gerekmez. Çoğu kişide iki ya da üç sistem öne çıkar. Ayrıca her biri bedensel bir hastalıkla da ilgili olabileceği için, özellikle ilk kez ortaya çıkıyorsa önce hekim değerlendirmesi gerekir.

Belirtilerin yeri zamanla değişebilir. Bir dönem mide, başka bir dönem boyun ve baş ağrısı öne çıkabilir. Bu gezginlik çoğu kişide vardır, ama yine de her yeni yakınmayı hekime göstermek doğrudur.

Kaygı bedende neden bu kadar çok yer tutar?

Çünkü kaygı, beynin tehdit alarmıyla başlar. Alarm çaldığında beden kaçmaya ya da savaşmaya hazır hale gelir: kalp hızlanır, solunum yüzeyselleşir, kaslar sertleşir, sindirim yavaşlar. Gerçek bir tehlike olduğunda bu düzen hayat kurtarır. Ancak kaygıda alarm çoğu zaman gerçek bir tehdit olmadan çalar.

Alarm günlerce açık kalınca bedenin gücü azalır. Bu yüzden sürekli gerginlik; kas ağrısına, baş ağrısına ve bitkinliğe dönüşebilir. Belirtiler hayal ürünü değildir, ama tehlikeli bir hastalığın göstergesi de olmayabilir. Hekim muayenesinden bedensel bir neden çıkmıyorsa kaygı bu tablonun önemli bir açıklaması olabilir.

Bu nedenle bedensel yakınmalarla önce aile hekimine ya da ilgili branş hekimine gitmek doğru ilk adımdır. Çoğu insan zaten böyle yapar, bu da kaygının fark edilmesini geciktirebilir. Yani yakınmanız için aylarca farklı poliklinikleri dolaşıyorsanız, kaygıyı da düşünmek akıllıca olabilir.

Kaygı bozukluğu belirtilerini neden geç fark ederiz?

Birkaç nedenle. Birincisi, belirtiler bedensel göründüğü için kişi önce kalp, mide ya da nöroloji polikliniğine gider. İkincisi, çevre kaygılı kişiye “evhamlı” der ve kişi de kendini bu sözle açıklar. Üçüncüsü, kaygı çoğu zaman çalışkanlık ve sorumluluk gibi toplumun övdüğü özelliklerin arkasına sığınır.

Dördüncüsü, kişi kaygıyla o kadar uzun yaşar ki onu kişilik özelliği sanır: “ben zaten böyleyim”. Bu cümleyi görüşmelerde sık duyuyorum. Oysa yıllardır süren bir durum, değişmeyecek anlamına gelmez.

Gecikmenin bedeli bir yandan yıllarca süren yorgunluk, bir yandan gereksiz tetkikler ve harcanan emektir. Belirtileri adlandırmak, bu döngüyü kırmanın ilk adımıdır.

Kaygı uykuyu ve gün içi enerjiyi nasıl etkiler?

Uyku bozukluğu, kaygının en yaygın eşlikçilerinden biridir. Özellikle akşam sessizliğinde zihin yavaşlayınca endişeler öne çıkar. NIMH, yaygın kaygısı olan kişilerin uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorlandığını, yorgunluk yaşadığını bildirir. Döngü çoğu zaman şöyle işler:

  1. Akşam zihin yavaşlayınca endişeler yükselir ve uykuya dalmak uzar.
  2. Yetersiz ya da bölünen uyku ertesi gün gerginliği ve sinirliliği artırır.
  3. Bitkinliği bastırmak için fazla kafein içmek çarpıntıyı ve huzursuzluğu yükseltir.
  4. Artan gerginlik bir sonraki gece uykuyu yeniden bozar.

Bu döngüyü fark etmek bile bir adımdır. Çünkü uykuyu düzeltmeye çalışırken kaygıyı, kaygıyı yatıştırmaya çalışırken uykuyu yok saymak çoğu kez sonuç vermez.

Uyku sorunu kaygının hem belirtisi hem besleyicisidir. Bu nedenle uykunuzu iki hafta boyunca basit bir tabloyla izlemek yararlı olur: yatış saati, uykuya dalma süresi, gece uyanma sayısı ve sabah dinçliği.

Bazı kişilerde kaygı en yoğun sabahları yaşanır: uyanır uyanmaz göğüste sıkışma ve günün yükünü düşünme başlar. Bu da gün içi enerjiyi daha en başta tüketir.

Kaygının davranışsal belirtileri nelerdir?

APA, kaygının davranış işaretleri arasında korkulan durumlardan kaçınmayı, güvence aramayı ve günlük işleri tamamlamakta güçlük çekmeyi sayar. Bu davranışlar kısa vadede rahatlatır, ama uzun vadede kaygıyı besler. Çünkü korktuğunuz şeyin gerçekte ne kadar tehlikeli olduğunu sınama fırsatı kaybolur.

  • Kaygı uyandıran yerlerden, kişilerden ve görevlerden uzak durmak.
  • Bir şeyi tekrar tekrar kontrol etmek: kapıyı, ocağı, mesajı, banka hesabını.
  • Karar vermeden önce yakınlardan defalarca onay istemek.
  • Gereğinden fazla hazırlık yapmak ya da işleri son ana kadar ertelemek.
  • Planları “ya kötü olursa” diye iptal etmek ve giderek içine kapanmak.
  • Yakınlara karşı sabırsızlaşmak, kolay öfkelenmek.

Örneğin ev işi, fatura ya da e-posta gibi sıradan görevler ertelendikçe kaygı büyür. Çünkü bitmemiş her iş yeni bir endişe konusuna dönüşür.

Dışarıdan bakan biri bu davranışlara çoğu kez “titiz” ya da “dikkatli” der. Bu nedenle kaygı yıllarca fark edilmeden sürebilir. Üstelik kişi kendini de çoğu zaman “sadece sorumluluk sahibi biriyim” diye açıklar.

Kaygı bozukluğu belirtileri bir günde nasıl görünebilir?

Belirtileri tek tek saymak yerine bir gün içinde nasıl iç içe geçtiklerine bakmak çoğu zaman daha öğreticidir. Aşağıdaki gün kurgusaldır ve yalnızca örnek amaçlıdır.

Örnek senaryo: Bir kişi sabah alarmdan önce uyanıyor, göğsündeki sıkışmayla gün içinde yapacaklarını sıralıyor. Öğleye doğru toplantı notlarını üçüncü kez kontrol ediyor, boynu ve omuzları taş gibi. Eşi geç kalınca onu beş kez arıyor ve mide bulantısı artıyor. Gece yatağa girdiğinde ertesi günün listesi zihninde dönüyor, uyku gece yarısından sonra geliyor.

Örnek senaryodaki belirtilerin grupları
GrupGün içinde görünen işaret
ZihinselGünün listesini sıralama, geç kalma senaryosu, ertesi günün planı zihinde dönmesi
BedenselGöğüste sıkışma, boyun ve omuz gerginliği, mide bulantısı
DavranışsalNotları üç kez kontrol etme, eşi beş kez arama
UykuGece yarısından sonra uykuya dalma

Bu kurgusal günde zihinsel (felaket senaryosu), bedensel (sıkışma, kas gerginliği, bulantı), davranışsal (tekrar kontrol, sürekli arama) ve uykuyla ilgili belirtilerin hepsi yer alır. Bu bütünlüğü fark etmek, görüşmede neyi anlatacağınızı da netleştirir. Üstelik bu kişi gün boyunca hiçbir felaket yaşamadı. Yine de yorgunluğu, bir felaket yaşamış birinin yorgunluğuna benziyor.

Kaygı belirtileri neden iner çıkar ve stresle neden artar?

Kaygı belirtileri sabit kalmaz. NIMH, belirtilerin zaman içinde dalgalanabildiğini ve stresli dönemlerde çoğunlukla ağırlaştığını belirtir. Dolayısıyla iyi günler sorunun bittiği anlamına gelmez, kötü günler de her şeyin geri gittiği anlamına gelmez. Belirtileri artıran etkenler çoğu zaman şunlardır:

  • Uykusuzluk ve düzensiz uyku.
  • Fazla kafein, alkol ya da atlanan öğünler.
  • İş yükü, sınav, taşınma, ayrılık ya da hastalık gibi yeni sorumluluklar.
  • Belirsizlik: sonucu beklenen bir haber, görüşme ya da muayene.
  • Yoğun haber ve sosyal medya akışı.

Bu etkenleri not almak, belirtilerin neden bu hafta arttığını anlamanızı kolaylaştırır. Üstelik görüşmede de somut bir tablo sunar. Örneğin kaygınızın hep pazar akşamları arttığını fark ederseniz, asıl konunun pazartesi sorumlulukları olduğunu görebilirsiniz.

Kaygı bozukluğu belirtileri hangi durumlarla karışır?

Kaygı belirtileri başka durumlarla iç içe geçebilir ve bazen onların yerine geçebilir. Bu yüzden ayrım uzmana aittir. Tablo yalnızca düşünmenize yardım eder.

Kaygıya benzeyen tablolar ve ayırt edici ipuçları
DurumAyırt edici ipucuİlk adım
Panik bozuklukBirkaç dakikada doruğa çıkan, ani ve yoğun korku ataklarıHekim değerlendirmesi ve psikolojik görüşme
Sosyal kaygıKorku, değerlendirilme ve utanma ile sınırlıdırPsikolojik görüşme
DepresyonDüşük ruh hali ve keyif alamama ön plandadır, kaygıyla birlikte olabilirPsikolojik görüşme, belirtiler ağırsa psikiyatri
Tiroid fazla çalışmasıKilo kaybı, sıcağa tahammülsüzlük, el titremesiHekim muayenesi ve kan tetkiki
Kalp ritim sorunlarıÇarpıntı kaygıdan bağımsız, ani başlar ve biterHekim muayenesi
Kafein ve bazı ilaçlarBelirtiler tüketimle birlikte artarHekime danışın, ilacı kendiniz bırakmayın

Bu tablolar birbirini dışlamaz. Kaygı bozukluğu sık sık depresyonla, panik ataklarla ya da alkol ve madde kullanımıyla birlikte ortaya çıkar. Dolayısıyla tek bir etiket aramak yerine tüm resme birlikte bakmak gerekir.

Ayrıca bazı ipuçları yön gösterir. Tekrarlayan, istemediğiniz düşünceler ve onları yatıştıran ritüeller varsa obsesif kompulsif bozukluk akla gelir. Yaşanmış zorlayıcı bir olayın zihinde yeniden yaşanması ve kâbuslar varsa travma sonrası stres düşünülür. Bu ayrımı yine uzman yapar.

Panik atak, kaygı bozukluğunun sık bir yol arkadaşıdır. Ani ve yoğun ataklar yaşıyorsanız panik atak belirtileri yazısı size daha uygun bir rehber olabilir.

Kaygı belirtileri çocuklarda ve ergenlerde farklı bir yüz mü gösterir?

Evet, çocuklar kaygıyı çoğu zaman endişe cümleleriyle değil, bedenle ve davranışla anlatır. Bu yazı yetişkinleri esas alıyor. Çocuk ve ergenlerde ise şu işaretler dikkat çeker:

  • Tekrarlayan karın ya da baş ağrısı, tıbbi bir neden bulamayan yakınmalar.
  • Okula, kreşe ya da arkadaş ortamına gitmek istememe.
  • Sürekli güvence isteme: “emin misin”, “bir şey olmaz değil mi”.
  • Öfke patlamaları, huysuzluk ve uyku sorunları.
  • Mükemmeliyetçilik ve hata yapma korkusu.

Ergenlerde ise kaygı çoğu zaman sınav, akran ilişkileri ve dış görünüş çevresinde yoğunlaşır. Sinirlilik, içine kapanma ve okuldan kaçınma öne çıkabilir.

Bu işaretleri görüyorsanız çocuk psikolojisi sayfasında çocuklarla nasıl çalıştığımı okuyabilirsiniz. Çocuk için ebeveyn ve öğretmen gözlemleri, değerlendirmenin en önemli parçasıdır.

Kaygı belirtilerini nasıl kayıt altına alırsınız?

İki haftalık kısa bir kayıt, “hep böyleyim” hissini somut bir tabloya çevirir. Mükemmel olması gerekmez, günde iki dakika yeter.

  1. Her akşam aynı saatte günün en yoğun kaygı anını bir cümleyle yazın.
  2. O anda zihninizden geçeni, bedeninizde hissettiğinizi ve ne yaptığınızı ekleyin.
  3. Yoğunluğu “az, orta, çok” diye işaretleyin, sayı vermenize gerek yok.
  4. Uykunuzu, kafeininizi ve o günkü yükünüzü tek satırla not edin.
  5. İki haftanın sonunda tekrar eden belirtileri ve tetikleyicileri işaretleyin.

Bu kayıt hem sizin hem uzmanın işini kolaylaştırır. Örneğin kaygının hep pazar akşamları ya da yalnızca sunum haftalarında arttığını görebilirsiniz.

Kaygı bozukluğu belirtileri ne zaman uzman desteği gerektirir?

Aşağıdaki işaretlerden birkaçı birlikteyse bir uzmanla konuşmak iyi bir adımdır:

  • Endişeyi haftalardır günlerin çoğunda durduramıyorsunuz.
  • İş, okul, ilişki ya da uyku belirgin biçimde aksıyor.
  • Bedensel yakınmalar tekrar ediyor ve hekim muayenesi bir neden bulamıyor.
  • Kaçındığınız yerler ve işler giderek artıyor.
  • Gerginliği alkolle, sigarayla ya da başka maddelerle yatıştırmaya çalışıyorsunuz.
  • Umutsuzluk ya da kendinize zarar verme düşünceleri ortaya çıkıyor.

Hangi işaretlerin destek gerektirdiğini psikolog desteği için doğru zaman rehberinde ayrıntılı anlattım.

Destek aramak zayıflık değil, belirtileri ciddiye almaktır. İlk görüşmede her şeyi anlatmanız da gerekmez, sizi en çok yoran üç belirtiyi söylemeniz yeterlidir.

Kaygı belirtilerinde önce psikolog mu, psikiyatrist mi?

Her ikisi de doğru adres olabilir, sıra belirtilerin ağırlığına bağlıdır. Hafif ve orta düzeydeki belirtilerde ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlıktır. Belirtiler ağırsa, uyku ve işleyiş belirgin biçimde bozulmuşsa ya da ilaç sorusu varsa psikiyatri hekimine başvurmak gerekir.

Sağlık Bakanlığı'nın bilgilendirme sayfasına göre ilk değerlendirme için aile hekimine başvurabilirsiniz. Ayrıca Sağlıklı Hayat Merkezleri'nde psikologlardan destek alabilir, psikiyatri polikliniği için MHRS'den randevu alabilirsiniz. İki mesleğin iş bölümünü psikolog mu, psikiyatrist mi rehberinde ayrıntılı anlattım.

Yakınınızda kaygı belirtileri görüyorsanız nasıl destek olursunuz?

Kaygılı bir yakınınıza en çok yarayan şey, ne dediğinizden çok nasıl dinlediğinizdir. “Abartıyorsun” ya da “sakin ol” demek çoğu kez işe yaramaz, çünkü kişi zaten endişesinin fazla olduğunu bilir. Bunun yerine şunları deneyebilirsiniz:

  • Yargılamadan dinleyin ve duygusunu küçümsemeyin.
  • “Seni nasıl rahatlatabilirim” diye sorun, çözümü kendiniz dayatmayın.
  • Aynı güvenceyi defalarca vermek yerine, endişeyle birlikte yaşayabilme becerisini destekleyin.
  • Kaçındığı şeyleri onun yerine yapmayın, küçük adımlarla yüzleşmesine eşlik edin.
  • Yardım almak istediğinde randevuya birlikte gitmeyi önerin.

Güvence vermek o an rahatlatsa da kaygıyı çoğu zaman besler. Bu yüzden destek olurken sınırlarınızı koruyun ve kendi yorgunluğunuzu da ciddiye alın.

Kaygı belirtileriyle ilgili yaygın yanılgılar nelerdir?

Kaygı hakkındaki yanlış inanışlar, insanların yardım istemesini geciktirir. Görüşmelerde en sık duyduğum yanılgıları ve gerçeklerini aşağıda topladım.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler
YanılgıGerçek
Kaygı bir zayıflık ve karakter kusurudurKaygı, tehdit alarmının fazla çalışmasıdır, karakterle ilgisi yoktur
Kaygı yalnızca zihinde olup biterBeden de aynı alarmla çalışır, çarpıntı ve kas ağrısı gerçektir
Bedensel belirti varsa sorun kaygı değildirHekim bedensel nedeni dışladıktan sonra kaygı güçlü bir açıklama olabilir
Kaygılı kişi her zaman gergin biridirPek çok kişi dışarıdan sakin, içeriden yorgundur
Belirtiler zamanla kendiliğinden geçerHafif dönemlerde geçebilir, ama haftalardır sürüyorsa destek almak yararlıdır

Bu yanılgılar insanları yardım istemekten alıkoyar. Oysa kaygı, adı konduğunda yönetmesi kolaylaşan bir deneyimdir.

Kaygı belirtileri için hangi öz değerlendirme aracına bakabilirsiniz?

Kendi başınıza bir fikir edinmek isterseniz psikolojik check-up kısa bir başlangıç sunar. Son iki haftanızı 21 soruyla tarar, kaygı eşiği aşılırsa isteğe bağlı olarak GAD-7 maddeleriyle derinleşir ve size uygun destek basamağını gösterir. Araç tanı koymaz.

Sonucu bir etiket gibi değil, görüşmeye götüreceğiniz bir not gibi düşünün. Çünkü tarama ölçekleri belirtilerin süresini ve bedensel nedenleri göremez.

Panoyu yazdırıp ilk görüşmeye getirebilirsiniz. Böylece belirtilerinizi baştan anlatma yükü azalır ve görüşme süresini sorunun kendisine ayırırız.

Serdivan'da kaygı belirtilerine görüşmede nasıl bakıyoruz?

Serdivan'daki ofisimde ilk görüşme yaklaşık 50 ile 60 dakika sürer. Belirtilerinizi zihinsel, bedensel ve davranışsal olarak birlikte dinler, ne zaman başladıklarını, neyle arttıklarını ve yaşamınızı nasıl etkilediğini konuşuruz. Uykunuzu, kafein ve alkol alışkanlığınızı, iş ve ilişki yükünüzü de sorarım.

Psikolog olarak tıbbi tanı koymam ve ilaç yazmam. Bedensel bir neden şüphesi ya da ilaç sorusu varsa sizi hekime yönlendiririm. Görüşmelerde kaygıyı besleyen düşünce ve davranış örüntüleri üzerinde çalışırız. Dünya Sağlık Örgütü, bilişsel davranışçı yaklaşımları kaygı bozuklukları için en güçlü kanıta sahip psikolojik yöntemler arasında sayar. Yine de hangi yolun size uygun olduğuna birlikte karar veririz.

Görüşmeleri Serdivan'da yüz yüze, Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından ise online yapıyorum. Hazır olduğunuzda randevu ve iletişim sayfasından ya da 0555 030 37 73 numaralı telefondan bana ulaşabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Kaygı bozukluğu belirtileri nelerdir?

Başlıca belirtiler; kontrolü zor ve aşırı endişe, huzursuzluk, çabuk yorulma, odaklanma güçlüğü, sinirlilik, kas gerginliği ve uyku sorunlarıdır. Çarpıntı, terleme, mide yakınmaları ve nefes darlığı gibi bedensel işaretler de eşlik edebilir. Tanı için bu belirtilerin günlerin çoğunda aylarca sürmesi ve yaşamı zorlaması aranır, tanıyı ise hekim koyar.

Kaygı belirtileri ne kadar sürerse sorun olur?

Kılavuzlar yaygın kaygı için çoğunlukla günlerin çoğunda ve en az altı ay süren bir endişe arar. Ancak destek için altı ayı beklemeniz gerekmez. Endişe haftalardır sürüyor, durdurması zor ve uykunuzu, işinizi ya da ilişkilerinizi bozuyorsa bir uzmanla görüşmek makul bir adımdır.

Kaygının bedensel belirtileri kalp hastalığıyla karışır mı?

Evet, karışabilir. Çarpıntı, göğüs sıkışması ve nefes darlığı hem kaygıda hem kalp ve solunum hastalıklarında görülebilir. Bu nedenle belirtiler ilk kez ortaya çıkıyorsa ya da öncekilerden farklıysa önce hekim değerlendirmesi gerekir. Göğüs ağrısı kola ya da çeneye yayılıyorsa beklemeden 112'yi arayın.

Kaygı belirtileri kendiliğinden geçer mi?

Hafif ve geçici kaygı, örneğin sınav öncesinde, kendiliğinden geçebilir. Kaygı bozukluğu belirtileri ise zaman içinde iner çıkar ve stresli dönemlerde ağırlaşır, bu yüzden iyi bir dönem sorunun bittiği anlamına gelmeyebilir. Belirtiler haftalardır sürüyorsa bir uzmanla görüşmek hem anlamanıza hem baş etmenize çoğu kez yardım eder.

Kaygı belirtileri için önce psikolog mu, psikiyatrist mi?

İkisi de uygun olabilir. Hafif ve orta düzeydeki belirtilerde ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlıktır. Belirtiler ağırsa, günlük işleyiş belirgin bozulmuşsa ya da ilaç sorusu varsa psikiyatri hekimine başvurmak gerekir. Tanı ve ilaç hekimin alanıdır, psikolog tıbbi tanı koymaz ve ilaç yazmaz.

Çocuklarda kaygı belirtileri yetişkinlerden farklı mıdır?

Evet, farklı görünebilir. Çocuklar endişelerini çoğu zaman cümleyle değil, karın ya da baş ağrısı, okula gitmek istememe, sürekli güvence isteme, öfke patlamaları ve uyku sorunlarıyla anlatır. Bu işaretleri fark ederseniz çocuğa tanı koymaya çalışmayın, yaşına uygun bir değerlendirme için bir uzmana başvurun.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 19 Eylül 2018 Son güncelleme: 31 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73