Bu sayfada (21 bölüm)
- Deprem sonrası kaygı nedir ve normal midir?
- Deprem sonrası kaygı neden bu kadar güçlü hissedilir?
- Deprem sonrası kaygının belirtileri nelerdir?
- Sarsıntı sırasında ve hemen sonrasında AFAD ne öneriyor?
- Artçı sarsıntılar kaygıyı neden artırır?
- Deprem sonrası kaygı ne kadar sürer?
- Deprem sonrası kaygıyla ilk günlerde ne yapabilirsiniz?
- Nefes ve topraklama egzersizleri kaygıyı nasıl azaltır?
- Deprem sonrası uyku sorunu ve kâbuslar için ne yapabilirsiniz?
- Haber ve sosyal medya akışı deprem sonrası kaygıyı nasıl etkiler?
- Eve girmekten korkmak ya da sürekli dışarıda kalmak kaygıyı nasıl sürdürür?
- Suçluluk ve keşke düşünceleri neden ortaya çıkar?
- Çocuklar deprem sonrası nasıl tepki verir, aileler ne yapabilir?
- Hazırlık kaygıyı azaltır mı, artırır mı?
- Sakarya'da yaşayanlar için hazırlık ve kaygı dengesi nasıl kurulur?
- Yakınınız deprem sonrası kaygı yaşıyorsa nasıl destek olabilirsiniz?
- Deprem sonrası kaygıda psikolojik danışmanlık nasıl yardımcı olur?
- Deprem sonrası kaygıda psikiyatri hekimi ve acil yardım ne zaman gerekir?
- Salgın, afet ve kötü haber dönemleri arasında ortak noktalar var mı?
- Deprem sonrası kaygıda ne zaman profesyonel yardım almalısınız?
- Sıkça sorulan sorular

Deprem sonrası kaygı, sarsıntıdan sonra güvenlik duygusunun sarsılmasıyla ortaya çıkan korku, tetikte olma, uyku sorunu ve bedensel gerginliktir; çoğu kişide olağandır ve zamanla azalır. Düzenli rutin, sınırlı haber, sosyal bağ ve yavaş nefes yardımcı olur. Belirtiler bir ayı aşıyor ya da günlük yaşamı bozuyorsa uzman desteği gerekir. Kendine zarar düşüncesinde 112 önce gelir.
Deprem sonrası kaygı nedir ve normal midir?
Deprem sonrası kaygı, sarsıntıdan sonra güvenlik duygusunun sarsılmasıyla ortaya çıkan korku, tetikte olma, uyku sorunu ve bedensel gerginlik tepkileridir. Çoğu kişide olağan bir tepkidir ve zamanla azalır. Belirtiler bir ayı aşıp günlük yaşamı bozuyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak yerindedir.
Bu yazı belirli bir olayı değil, afetlerden sonra ortaya çıkan ruhsal tepkilerin kalıcı çerçevesini anlatır. Bilgi amaçlıdır ve tanı koymaz. Resmi uyarılar ve yönlendirmeler değişebileceği için güncel bilgiyi her zaman AFAD gibi yetkili kurumların açıklamalarından kontrol edin.
Görüşmelerde sık duyulan bir cümle şudur: “Sarsıntı geçti ama içim hâlâ titriyor”. Bu cümle deprem sonrası kaygının özünü anlatır: Tehlike bitmiştir, ancak beden ve zihin bunu henüz öğrenmemiştir. Bu yazıda tepkilerin neden olağan olduğunu, ne zaman destek gerektiğini ve hazırlıkla kaygı arasında nasıl bir denge kurabileceğinizi anlatıyorum.
Deprem sonrası kaygı neden bu kadar güçlü hissedilir?
Çünkü deprem, insanın en temel güven varsayımını sarsar. Ev, uyuduğumuz ve dinlendiğimiz en güvenli yerdir; sarsıntı bu varsayımı birkaç saniyede ortadan kaldırır. Üstelik olay ani, öngörülemez ve kontrol edilemezdir. Bu üç özellik, zihnin tehdit alarmını en güçlü çalıştıran koşullardır.
Tehlike anında beden hızla harekete geçer: Kalp hızlanır, nefes sıklaşır, kaslar gerilir. Tehlike geçtikten sonra da sinir sistemi bir süre tetikte kalabilir. Bu yüzden küçük bir gürültü, sallanan bir avize ya da geçen bir kamyon sarsıntıyı hatırlatıp alarmı yeniden çalıştırabilir.
Belirsizlik de yükü artırır. Artçıların ne zaman biteceğini ve yeni bir sarsıntı olup olmayacağını bilememek, zihni sürekli kontrol etmeye iter. Dolayısıyla kaygı bir zayıflık değil, tehlikeye karşı hâlâ çalışan bir koruma sistemidir. Ancak bu sistem bazen gereğinden fazla çalışır.
Deprem sonrası kaygının belirtileri nelerdir?
Sağlık Bakanlığı, travmatik bir olaydan sonra şok, uyku güçlüğü, kâbus, sosyal geri çekilme, çarpıntı, umutsuzluk ve kendini suçlama gibi tepkilerin görülebileceğini belirtir. Bu tepkiler olağandır. Aşağıdaki tablo, deprem sonrası kaygının farklı alanlardaki yaygın işaretlerini özetler:
| Alan | Örnekler |
|---|---|
| Bedensel | Çarpıntı, nefes darlığı, titreme, kas gerginliği, baş ya da karın ağrısı, yorgunluk |
| Duygusal | Korku, huzursuzluk, sinirlilik, ağlamaklılık, boşluk hissi, umutsuzluk |
| Düşünsel | Olayı tekrar tekrar düşünme, “ya yine olursa” düşünceleri, dikkat dağınıklığı, kendini suçlama |
| Davranışsal | Sürekli kontrol etme, evde kalmaktan kaçınma, kolay irkilme, geri çekilme, uyku düzeninin bozulması |
Bazı kişiler sarsıntı olmadığı halde yerin sallandığını, yatağın oynadığını hissedebilir. Bu his çoğu zaman tehlike habercisi değildir; hâlâ tetikte olan bir beden ve zihnin yansımasıdır. Yine de baş dönmesi ya da denge sorunu sürüyorsa bir hekime başvurun, çünkü bedensel nedenler ayrıca değerlendirilmelidir.
Sarsıntı sırasında ve hemen sonrasında AFAD ne öneriyor?
Sarsıntı anında ne yapacağını bilmek hem güvenliği hem sonraki kaygıyı etkiler. AFAD'ın resmi önerileri sade ve eyleme dönüktür. Bu bilgileri bir kez okuyup aile içinde konuşmak, sarsıntı geldiğinde zihni karar vermek yerine uygulamaya yönlendirir. AFAD bina içinde şu adımları önerir:
- Panik yapmamaya çalışın; sabitlenmemiş dolap, raf ve cam gibi eşyalardan uzaklaşın.
- Güvenli bir yer bulup diz üstü çökün, başınızı ve ensenizi koruyarak kapanın, düşmemek için sabit bir yere tutunun.
- Merdivene ya da çıkışlara koşmayın, asansör kullanmayın, balkona çıkmayın.
- Sarsıntı bitene kadar olduğunuz yerde kalın.
- Acil durum ve yangın bildirimi dışında telefonu kullanmayın.
- Sarsıntı geçince elektrik, gaz ve su vanalarını kapatın; hazırladığınız çantayı alıp daha önce belirlediğiniz yoldan binadan çıkın ve toplanma bölgesine gidin.
112 Acil Çağrı hayati tehlike ve yaralanmalar içindir. Hatları gereksiz yere meşgul etmemek için yalnızca gerçek acil durumlarda arayın. Resmi uyarıları ve yönlendirmeleri izleyin; bu önerilerin güncel hâlini AFAD'ın internet sitesinden kontrol edin.
Artçı sarsıntılar kaygıyı neden artırır?
Çünkü her artçı, vücuda “tehlike geri döndü” mesajı verir. AFAD, her büyük depremden sonra mutlaka artçı depremler olduğunu, bunların zaman içinde seyrekleştiğini ve büyüklüklerinin azaldığını belirtir. Bu bilgi rahatlatıcıdır, ancak sarsıntı anındaki bedensel alarmı tek başına susturmaz.
AFAD ayrıca artçıların hasarlı binalarda zarara yol açabileceğini söyler ve sarsıntılar tamamen bitene kadar hasarlı binalara girilmemesini önerir. Artçı sırasında da ana sarsıntıdaki adımlar geçerlidir; yukarıdaki listeyi aynen uygulayın.
Ne yapacağınızı bilmek kaygıyı tamamen ortadan kaldırmaz, ancak çaresizlik duygusunu azaltır. Çünkü artçıda yapılacak şey nettir: çök, kapan, tutun. Bu netlik zihne “bu durumda ne yapacağımı biliyorum” güvencesi verir. Artçı sayısı hakkında saatlerce haber aramak ise çoğu zaman tersine çalışır.
Deprem sonrası kaygı ne kadar sürer?
Çoğu kişide zamanla hafifler. NIMH, travmatik bir olay sırasında ve sonrasında korkmanın doğal olduğunu, çoğu kişinin belirtilerinden zamanla kurtulduğunu belirtir. Aynı kurum, travma sonrası stres bozukluğunun ölçütleri arasında belirtilerin bir aydan uzun sürmesini ve günlük yaşamı bozacak kadar şiddetli olmasını sayar. Bu eşik tanı koymak için değil, ne zaman bir uzmana danışacağınızı bilmek için yol göstericidir.
Sağlık Bakanlığı da duygusal etkilerin bir süre sürmesini doğal bulur. Ancak haftalar geçmesine rağmen sıkıntılar azalmıyor ve günlük işlevselliği etkilemeye devam ediyorsa bunun geçici olmadığını ve destek gerektiğini vurgular. Kendinizi her hafta şu sorularla izleyebilirsiniz:
- Uykum önceki haftaya göre düzeliyor mu, kötüleşiyor mu?
- Kaçındığım yerler ve durumlar çoğalıyor mu?
- İş, okul ve ilişkilerimi sürdürebiliyor muyum?
- Kaygı dalgalarım seyrekleşiyor mu?
- Bir yakınım değişimimi fark edip endişelendi mi?
Tablo giderek iyileşiyorsa zamanın size yardım ettiğini gösterir. Düz bir çizgide ilerliyor ya da kötüleşiyorsa destek almak için dördüncü haftayı beklemeniz gerekmez; daha erken de görüşebilirsiniz.
Deprem sonrası kaygıyla ilk günlerde ne yapabilirsiniz?
İlk günlerde amaç kaygıyı yok etmek değil, bedeni ve zihni yeniden güvende hissettirecek temel düzeni kurmaktır. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri sadedir ve uygulaması kolaydır:
- Düzenli beslenin, dinlenin ve mümkünse hafif hareket edin.
- Çay, kahve, şekerli ve gazlı içecekleri ile nikotini azaltın; bunlar çarpıntıyı ve gerginliği artırabilir.
- Günlük rutinlere aşamalı dönün: Uyku, öğün, iş ve ev düzenini küçük adımlarla yeniden kurun.
- Yakınlarınızla iletişimde kalın; konuşmak istemiyorsanız bile yanlarında bulunun.
- Duygularınızı yazıya dökün; zihindeki yoğunluğu bir sayfaya taşımak yükü hafifletir.
- Önemli kararları acele etmeden, güvendiğiniz kişilerle konuşarak verin.
- Sosyal medyada ve haberlerde deprem görüntülerini sınırlayın.
Alkol ve uyuşturucu maddeler kısa süreli rahatlama sağlasa da çoğu zaman uykuyu bozar ve kaygıyı sonraki günlerde artırır. Bu nedenle gerilimi bu yolla yönetmeye çalışmayın. Bu önerilerin hepsini aynı anda uygulamanız da gerekmez. İlk hafta için yalnızca ikisini seçin, örneğin düzenli öğün ve sabit bir uyku saati. Küçük ve tutarlı adımlar, büyük ama sürdürülemeyen planlardan daha çok işe yarar.
Nefes ve topraklama egzersizleri kaygıyı nasıl azaltır?
Kaygı dalgası geldiğinde beden hızlı çalışır; yavaş ve uzun nefes vermek bu hızı düşürmeye yardım eder. Topraklama ise dikkati zihindeki “ya olursa” senaryolarından şimdiki ana, çevrenizdeki somut şeylere getirir. İkisini de deneyerek öğrenirsiniz ve her biri birkaç dakika sürer. Yavaş nefes egzersizi şöyledir:
- Rahat bir yerde oturun ve bir elinizi karnınıza koyun.
- Burnunuzdan dört saniyede nefes alın; karnınızın kalktığını hissedin.
- Dudaklarınızı hafifçe büzüp altı saniyede nefesi yavaşça verin.
- Bunu iki üç dakika sürdürün; nefes vermeyi aldığınızdan uzun tutmaya çalışın.
Topraklama için beş duyunuzu kullanabilirsiniz. Gördüğünüz beş şeyi, dokunduğunuz dört şeyi, duyduğunuz üç sesi, aldığınız iki kokuyu ve tattığınız bir şeyi sessizce sayın. Dikkat çevreye döndükçe düşünce hızı çoğu zaman yavaşlar.
Deprem sonrası uyku sorunu ve kâbuslar için ne yapabilirsiniz?
Uyku, deprem sonrası en çok bozulan alanlardan biridir. Gece, sarsıntının yaşandığı ve en savunmasız olunan zamandır; bu yüzden beden yatağa uzanınca alarm verebilir. Sağlık Bakanlığı da uyku güçlüğünü ve kâbusları travma sonrası olağan tepkiler arasında sayar. Şu düzenlemeler çoğu kişiye yardımcı olur:
- Her gün aynı saatte yatıp kalkın; uyku miktarından çok düzenine odaklanın
- Akşamları çay, kahve, şekerli ve gazlı içecekleri ile nikotini azaltın
- Yatmadan önce haber ve deprem uygulamalarını kapatın
- Yatağınızın yanında el feneri ve düdük gibi AFAD'ın çanta listesinde yer alan öğeleri ulaşabileceğiniz yerde tutun; bu, “hazırım” hissini güçlendirir
- Yirmi dakika içinde uyuyamazsanız yataktan kalkın, loş ışıkta sakin bir şey yapın ve uykunuz gelince dönün
- Kâbustan uyanırsanız topraklama egzersizini kullanın ve ışığı açıp çevrenizi tanıyın
Uyku ilacı kullanmak istiyorsanız bunu kendi başınıza yapmayın; ilaç kararı hekime aittir. Uykusuzluk haftalarca sürüyorsa ya da kâbuslar sıklaşıyorsa bir uzmana başvurun.
Haber ve sosyal medya akışı deprem sonrası kaygıyı nasıl etkiler?
Sürekli deprem görüntüsü izlemek bedeni yeniden alarma geçirir. Sağlık Bakanlığı da travmatik olaya ait görüntü ve haberleri sosyal medyada sınırlamayı önerir. Bu, bilgisiz kalmak demek değildir; bilgiyi dozlamak demektir. Akışı yönetmek için şunları deneyebilirsiniz:
- Haber için günde iki üç sabit saat belirleyin; geri kalan zamanda bildirimleri kapatın
- Bilgiyi resmi bir kaynaktan alın; AFAD'ın Son Depremler sayfası ve mobil uygulaması bu amaçla kullanılabilir
- Belirli bir gün ve saat veren tahminlere ve doğrulanmamış paylaşımlara itibar etmeyin
- Yatmadan en az bir saat önce haber ve deprem uygulamalarını kapatın
- Sarsıcı görüntüleri çocukların önünde izlemeyin
Bildirimleri sık sık yoklamak da kaygıyı besleyen bir alışkanlıktır. Her kontrol anlık bir rahatlama verir, ancak bir sonraki kontrol ihtiyacını büyütür. Bu döngüyü kırmanın yolu, kontrol sayısını kademeli olarak azaltmaktır.
Eve girmekten korkmak ya da sürekli dışarıda kalmak kaygıyı nasıl sürdürür?
Tehlikeli gelen yerlerden kaçınmak kısa sürede rahatlatır, ancak uzun vadede kaygıyı büyütür. Çünkü zihin, o yerin gerçekten tehlikeli olduğu sonucuna varır ve kaygı dalgasının kendiliğinden geçtiğini öğrenme fırsatı kaybolur. Böylece kaçınılan alan zamanla genişler.
Önce gerçek tehlikeyi ayırın. Binanız hasar gördüyse ya da yetkililer girişe izin vermiyorsa kaçınmak kaygı değil, doğru karardır; AFAD de sarsıntılar tamamen bitene kadar hasarlı binalara girilmemesini söyler. Burada konuşulan, güvenli olduğu bilinen ama korku nedeniyle kaçındığınız yerlerdir. Bu yerlere kademeli dönmek için şu sırayı deneyebilirsiniz:
- Kaçındığınız yerleri ve durumları (örneğin evde uyumak, asansöre binmek) en kolaydan en zora doğru sıralayın.
- En kolay olandan başlayın; örneğin yatak odasında yalnızca on dakika oturun.
- Kaygı yükselirse nefes ve topraklama egzersizini kullanın, ancak çıkmadan önce dalganın düşmesini bekleyin.
- Aynı adımı rahatlayana kadar birkaç gün tekrarlayın, sonra bir üst basamağa geçin.
- İlk basamaklarda güvendiğiniz bir kişinin yanınızda olması yardımcı olur.
Bu çalışma tek başınıza zor geliyorsa ya da kaçınma günlük yaşamı belirgin biçimde daraltıyorsa bir uzmandan destek alın. Kademeli yüzleşme, psikolojik danışmanlıkta sık kullanılan bir çalışmadır ve bir uzmanla yürütüldüğünde daha rahat ilerler.
Suçluluk ve keşke düşünceleri neden ortaya çıkar?
Sağlık Bakanlığı, kendini suçlamayı travma sonrası olağan tepkiler arasında sayar. Zihin kontrol edemediği bir olaya anlam vermek ister; çoğu zaman da “şunu yapsaydım” diyerek sorumluluğu kendine yükler. Bu düşünceler, olanları değiştirebilecek güce sahip olduğumuz yanılgısından doğar ve acıyı artırır.
Olaydan sonra bildiklerinizle, olay sırasında bildiklerinizi karıştırmayın. Bugün bildiğiniz şeyleri o an bilmiyordunuz. Yakınlarının zarar gördüğü bir olaydan kendisi kurtulan kişilerde “neden ben” sorusu da suçluluk olarak ortaya çıkabilir. Bu duygu sevginin ve bağlılığın bir yüzüdür, ancak olanların sorumlusu olduğunuz anlamına gelmez.
Yas ise ayrı ve zaman alan bir süreçtir. Bir yakınınızı kaybettiyseniz yalnızca kaygıya değil, yasa da yer açın; ağlamak, anlatmak ya da suskun kalmak bu sürecin parçalarıdır. Suçluluk düşünceleri sürekli geri geliyorsa ya da kendinize zarar düşüncesi eşlik ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alın.
Çocuklar deprem sonrası nasıl tepki verir, aileler ne yapabilir?
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile UNICEF'in hazırladığı rehber, çocukların afet sonrası tepkilerinin yaşa göre değiştiğini ve bunların olağandışı bir duruma verilen olağan tepkiler olduğunu belirtir. Tablo rehberdeki başlıca örnekleri özetler:
| Yaş | Olağan tepkilerden örnekler | Aileye öneri |
|---|---|---|
| 0-2 yaş | Huzursuzluk, yapışma, uyku ve beslenme değişimi | Günlük düzeni koruyun, çocuğu yatıştıran alışık şeyleri sunun |
| 3-5 yaş | Tekrar eden sorular, olayı oyunda canlandırma, gelişimde geriye gitme, olayın kendi suçu olduğunu düşünme | Soruları sakince ve kısaca yanıtlayın, resim ve oyunla ifade etmesine yer açın |
| 6-12 yaş | Sarsıntıyı hatırlatan seslerden korkma, karın ağrısı gibi bedensel yakınmalar, okula gitmek istememe | Rutini sürdürün, duygularını adlandırmasına yardım edin |
| 13-18 yaş | Öfke, suçluluk, içe kapanma, uyku düzeninde değişiklik | Kısa süreli de olsa yalnız kalabileceği bir alan tanıyın, konuşmaya zorlamadan ulaşılabilir olun |
Rehber, çocuğun sorularına izin vermeyi ve açık, yaşa uygun, kısa yanıtlar vermeyi önerir. Çok endişeli çocuklarda her seferinde ayrıntılı yanıt vermek belirtileri artırabilir; bu durumda önceki konuşmayı hatırlatıp çocuğun kendi yanıtını bulmasına destek olun. Kendi duygunuzu da gizlemek zorunda değilsiniz: “Ben de bazen korkuyorum, korkmak olağan, birlikte konuşabiliriz” demek duyguların konuşulabileceğini gösterir.
Çocuklara kötü haberleri nasıl anlatacağınızı çocukları olumsuz gündemden nasıl koruruz yazısında ayrıntılı anlattım. Çocuğunuzda haftalar sonra bile uyku, okula gitme ya da korku sorunları sürüyorsa çocuk psikolojisi sayfasındaki çalışma alanıma bakabilirsiniz.
Hazırlık kaygıyı azaltır mı, artırır mı?
İkisi de olabilir; fark, hazırlığın bir kez yapılıp bitirilmesinde ya da sürekli yoklanmasında yatar. AFAD'a göre afet ve acil durum çantasının hazır ve ulaşılabilir bir yerde olması önemlidir. Çanta, deprem sonrası ilk 72 saatte yardım ekipleri ulaşana kadar acil ihtiyaçlarınızı ve değerli evraklarınızı saklamanız içindir. AFAD çantada yiyecek, su, belge fotokopileri, giysi, hijyen malzemesi, ilk yardım çantası, pilli radyo ve el feneri gibi öğelerin bulunmasını önerir ve içindekileri düzenli kontrol etmenizi ister.
| Yararlı hazırlık | Kaygıyı besleyen yoklama |
|---|---|
| Çantayı hazırlayıp ulaşılabilir yerde tutmak, düzenli aralıklarla kontrol etmek | Çantayı her sarsıntıdan sonra boşaltıp yeniden saymak |
| Aile içinde toplanma yerini ve iletişim kişisini bir kez konuşmak | Her akşam felaket senaryolarını baştan canlandırmak |
| Devrilebilecek eşyaları sabitlemek | Gece boyunca evin dayanıklılığını zihinde tekrar tekrar sorgulamak |
| Resmi kaynaktan günde birkaç kez bilgi almak | Saatlerce haber ve deprem uygulaması bildirimi izlemek |
Binanızın dayanıklılığı konusunda gerçek bir endişeniz varsa bunu yetkili kurumlara ve yapı mühendislerine taşıyın. Somut bir adım atmak, aynı soruyu zihinde döndürmekten daha rahatlatıcıdır.
Sakarya'da yaşayanlar için hazırlık ve kaygı dengesi nasıl kurulur?
Türkiye'nin büyük bölümü deprem kuşağında yer aldığı için Sakarya ve çevresindeki illerde yaşayanlar açısından deprem, günlük yaşamın arka planında duran bir gerçektir. Amaç bu gerçeği yok saymak ya da onunla her gün yüzleşmek değil, kaygının sizi yönetmesini önleyecek bir düzen kurmaktır. Aşağıdaki sıra bunun için bir öneridir:
- Bir hafta sonunu hazırlığa ayırın: Çantayı, toplanma yerini ve iletişim kişisini belirleyin, devrilebilecek eşyaları sabitleyin.
- Hazırlığı tamamladığınızda bir kontrol tarihi koyun ve o güne kadar bu konuyu kapatın.
- Bilgi için tek bir resmi kaynak seçin; diğer paylaşımları takip etmeyin.
- Kaygılı düşünceler geceleri artıyorsa yatağın yanına bir defter koyun; düşünceyi yazın ve sabaha bırakın.
- Hazırlık sonrasında da kaygınız yoğunsa ve günlük yaşamı bozuyorsa destek almayı düşünün.
Aynı düzeni evinizde olduğu kadar iş yerinizde de uygulayabilirsiniz. Hazırlığı bir kez yaparsınız, kontrolü takvime bağlarsınız, gerisini hayata bırakırsınız.
Yakınınız deprem sonrası kaygı yaşıyorsa nasıl destek olabilirsiniz?
DSÖ'nün psikolojik ilk yardım rehberi, ilk desteği üç ilkeyle özetler: bak, dinle, bağlantı kur. Rehber bunun profesyonel danışmanlık olmadığını, herkesin verebileceği insani ve pratik bir destek olduğunu vurgular. Üç ilkeyi şöyle özetleyebilirsiniz:
- Bak: Güvenliği, acil temel ihtiyaçları (su, barınma, ilaç) ve belirgin sıkıntı içindeki kişileri kontrol edin
- Dinle: Yaklaşın, neye ihtiyacı olduğunu sorun, yargılamadan dinleyin ve sakinleşmesine yardım edin
- Bağlantı kur: Temel ihtiyaçlara ve hizmetlere ulaşmasına, sevdikleriyle bağ kurmasına ve doğru bilgi almasına yardım edin
Rehber nelerden kaçınmanız gerektiğini de sayar. Kişiyi hikâyesini anlatmaya zorlamayın, sözünü aceleyle kesmeyin, yargılamayın ve yanlış güvence vermeyin. “Böyle hissetmemelisin” ya da “Hayatta kaldığın için şanslı olmalısın” gibi cümleler yardımcı olmaz. Bunun yerine “Yanındayım” ya da “Anlatmak istersen dinlerim, istemezsen de burada olurum” diyebilirsiniz. Sessizliğe de yer bırakın.
Destek veren kişi de yorulur. Kendi uykunuzu, öğünlerinizi ve molalarınızı ihmal etmeyin; çünkü sakin ve dinlenmiş bir yardımcı, daha çok işe yarar.
Deprem sonrası kaygıda psikolojik danışmanlık nasıl yardımcı olur?
Hafif ve orta düzeydeki kaygıda, uyku sorunlarında ve gerginlikte ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir. Amaç yaşadıklarınızı silmek değil, hatırladığınızda bedeninizin alarma geçmesini azaltmaktır. Görüşmelerde genellikle şunlar üzerinde çalışırız:
- Kaygının nasıl çalıştığını anlamak ve bedensel belirtilerle baş etme becerileri kazanmak
- Uyku düzenini ve günlük rutini yeniden kurmak
- Kaçındığınız yerlere ve durumlara kademeli olarak dönmek
- Suçluluk, öfke ve çaresizlik gibi duyguları anlamlandırmak
- Yası ve kaybı güvenli bir ortamda konuşmak
NIMH, travma sonrası stres belirtileri sürdüğünde bu alanda deneyimli bir ruh sağlığı uzmanıyla çalışmayı önerir. Bu nedenle ağır ya da uzun süren belirtilerde, görüşmeye başlamadan önce uzmanın bu alandaki deneyimini sormak yerindedir. Psikolog olarak tanı koymam ve ilaç yazmam. Belirtileriniz ağırsa ya da ilaç gerekebileceğini düşünüyorsam sizi psikiyatri hekimine yönlendiririm. Evden çıkmakta zorlanıyorsanız online psikolojik danışmanlık da bir seçenektir.
Deprem sonrası kaygıda psikiyatri hekimi ve acil yardım ne zaman gerekir?
Aşağıdaki işaretlerden biri varsa önce psikiyatri hekimi ve acil yardım gelir:
- Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşünceleri (bu durumda hemen 112)
- Gerçekte olmayan sesler duyma, gerçek dışı inançlar ya da belirgin kafa karışıklığı
- Günlerce hiç uyuyamama ve buna eşlik eden ağır bitkinlik
- Sık ve şiddetli panik atakları
- Alkol ya da madde kullanımının kontrolden çıkması
- Yeme, içme ve kişisel bakımın sürdürülememesi
Psikiyatri hekimi tanı koyar ve gerekiyorsa ilaç yazar. Psikolog ile psikiyatri hekiminin rollerini psikolog mu, psikiyatrist mi rehberinde karşılaştırdım. Kamu sağlık kuruluşlarında da destek mümkündür; Sağlık Bakanlığı, Sağlıklı Hayat Merkezleri ve bağlı sağlık kuruluşlarındaki psikologlardan destek alınabildiğini belirtir. Bu işaretler yoksa bile belirtiler sizi zorluyorsa yardım istemek için “yeterince kötü” olmayı beklemeyin.
Salgın, afet ve kötü haber dönemleri arasında ortak noktalar var mı?
Evet. Deprem, salgın ve sürekli kötü haber dönemlerinin ortak yanı belirsizlik, kontrol kaybı ve tehdit duygusudur. Bu nedenle baş etme becerilerinin bir kısmı ortaktır: rutin, sınırlı haber, sosyal bağ ve uyku. Aynı kümedeki yazılar bu ortak zeminin farklı yüzlerini ele alır:
- Salgın dönemlerinde kaygı: Uzun süren belirsizlikle baş etmeyi anlatır
- Salgın sonrası normalleşme kaygısı: Tehlike azaldıktan sonra hayata yeniden uyumu ele alır
Çocukları kötü haberlerden korumak konusunu ise yukarıda bağlantısını verdiğim yazı ele alır. Afet sonrasında da kaygı, belirsizliği yönetemediğimizde büyür. Bilgi, rutin ve bağlantı bu belirsizliği daha taşınabilir hale getirir.
Deprem sonrası kaygıda ne zaman profesyonel yardım almalısınız?
Aşağıdakilerden biri varsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek için yeterli neden vardır:
- Belirtiler bir ayı aşıyor ve hafiflemiyor
- Uyku sorunu, kâbus ya da panik atakları günlük yaşamı bozuyor
- Deprem hatırlatıcılarından kaçınma yüzünden evde kalmak, çalışmak veya yolculuk etmek zorlaşıyor
- Kaygı, öfke ya da suçluluk ilişkilerinize zarar veriyor
- Çocuğunuzda haftalar sonra bile belirgin korku, uyku veya okul sorunları sürüyor
Son iki haftanızı kısaca gözden geçirmek isterseniz psikolojik check-up birkaç dakikada ruh halinizi, uykunuzu ve stres yükünüzü tarar. Ancak araç travma belirtilerini özel olarak ölçmez, tanı koymaz ve uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Serdivan'daki ofiste yüz yüze görüşebiliriz. Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından görüntülü görüşme de mümkündür. Çalışma alanım için yetişkin psikolojisi sayfasına bakabilirsiniz. Ücret ve ödeme bilgisini randevudan önce açıkça paylaşırım. Görüşme planlamak isterseniz randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Deprem sonrası kaygı, zayıflığın değil, tehlikeyi ciddiye alan bir sinir sisteminin işaretidir. Zaman, rutin, bağlantı ve gerektiğinde profesyonel destek çoğu kişiye yardımcı olur. Hazırlığınızı tamamladıysanız, kendinize dinlenme izni de verin.
Sıkça sorulan sorular
Deprem sonrası kaygı normal mi, ne kadar sürer?
Evet, çoğu kişide olağandır; korku, uyku sorunu ve irkilme sık görülür. NIMH çoğu kişinin belirtilerinden zamanla kurtulduğunu belirtir. Belirtiler bir ayı aşıyor, giderek ağırlaşıyor ya da günlük yaşamı bozuyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak yerindedir. Daha erken başvurmak da mümkündür; bunun için belirli bir eşiği beklemeniz gerekmez.
Sarsıntı olmadığı halde yer sallanıyor gibi hissetmek normal mi?
Bazı kişilerde görülebilir ve çoğu zaman tetikte kalan beden ve zihinle ilişkilidir ve genellikle zamanla azalır. Yine de baş dönmesi ya da denge sorunu sürüyorsa bir hekime başvurun, çünkü bedensel nedenler ayrıca değerlendirilmelidir. Gerçekten bir sarsıntı olup olmadığını merak ediyorsanız AFAD gibi resmi kaynaklardan bilgi alabilirsiniz.
Artçı sarsıntılar sırasında ne yapmalıyım?
Ana sarsıntıdaki adımları uygulayın: Güvenli bir yerde çökün, başınızı ve ensenizi koruyarak kapanın, sabit bir yere tutunun ve sarsıntı bitene kadar yerinizde kalın. AFAD, artçıların zamanla seyrekleştiğini ve büyüklüklerinin azaldığını belirtir. Hasarlı binalara sarsıntılar tamamen bitene kadar girmeyin. Sarsıntı bittikten sonra nefes egzersizi gibi sakinleştirici adımlara geçebilirsiniz.
Çocuğum deprem sonrası benden ayrılmak istemiyorsa normal mi?
Evet, çocuklarda yapışma ve yalnız kalmaktan korkma olağan tepkilerdir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile UNICEF'in rehberi bunları olağandışı bir duruma verilen olağan tepkiler olarak tanımlar. Günlük düzeni koruyun, sorularını sakince yanıtlayın ve sarsıcı görüntülerden uzak tutun. Haftalar sonra sürerse destek alın.
Deprem sonrası uyuyamıyorum, ne yapabilirim?
Uyku düzenini küçük adımlarla yeniden kurmak ilk adımdır. Sabit bir yatış ve kalkış saati belirleyin, akşamları çay, kahve ve nikotini azaltın, yatmadan önce haber ve deprem uygulamalarını kapatın. Yavaş nefes ya da topraklama egzersizi deneyebilirsiniz. Uykusuzluk haftalarca sürüyor, kâbuslar sıklaşıyor ya da günlük yaşamı bozuyorsa bir uzmana başvurun.
Deprem sonrası kaygı için psikolog mu psikiyatrist mi gerekir?
Hafif ve orta düzeyde kaygı, uyku sorunu ve gerginlikte ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir. Psikolog tanı koymaz ve ilaç yazmaz. Kendine zarar düşüncesi, gerçeklikten kopma, günlerce süren uykusuzluk ya da şiddetli panik varsa önce psikiyatri hekimi ve 112 gelir. İlaç gerekip gerekmediğine yalnızca hekim karar verir.

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bu konuda destek ve araçlar
Benzer yazılar

İnsanlar Neden Savaşır? Savaşın Psikolojik Kökleri
İnsanlar neden savaşır? Korku, grup kimliği, insanlıktan çıkarma ve otoriteye itaatin rolü ile savaş haberlerinin ruh sağlığına etkisi…
7 Mayıs 2025 · 17 dk okuma
Travmalarım Var mı? Travma Sonrası Stres Belirtileri
Travma sonrası stres belirtileri nelerdir? Yeniden yaşama, kaçınma, uyarılmışlık ve duygudurum değişimleri; öz gözlem soruları, güvenlik ve…
22 Nisan 2025 · 16 dk okuma
Sınava Az Kaldı: Sınav Öncesi Kaygı Nasıl Azaltılır?
Sınav öncesi kaygı nasıl azaltılır? Son haftalar için plan, son 48 saat, sınavdan önceki gece, uyku, nefes ve düşünce çalışması…
29 Mart 2025 · 16 dk okuma