Deprem Yıldönümü Tepkisi: 17 Ağustos Hafızası ve Sakarya

31 Ekim 202617 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (19 bölüm)
  1. Deprem yıldönümü tepkisi nedir?
  2. 17 Ağustos neden Sakarya'nın ortak hafızasında yer tutar?
  3. Yıldönümü yaklaşırken beden ve zihin neden alarma geçer?
  4. Deprem yıldönümü tepkisi hangi işaretlerle kendini gösterir?
  5. Hangi tepkiler olağan, hangileri dikkat gerektirir?
  6. Depremi yaşamamış olanlar da yıldönümünde etkilenir mi?
  7. Ağustos ayına nasıl hazırlanabilirsiniz?
  8. Yıldönümü gününü nasıl geçirebilirsiniz?
  9. Haber ve sosyal medya yıldönümünde kaygıyı nasıl etkiler?
  10. Yıldönümü döneminde uyku bozulursa ne yapabilirsiniz?
  11. Yas ve kayıp hatırası yıldönümünde neden yeniden canlanır?
  12. Çocuklara 17 Ağustos'u nasıl anlatırsınız?
  13. Ergenler deprem yıldönümüne nasıl tepki verebilir?
  14. Hazırlık yapmak yıldönümü kaygısını azaltır mı?
  15. Deprem yıldönümü tepkisi ne zaman travma sonrası stres işaretine dönüşebilir?
  16. Yakınınız her ağustos zorlanıyorsa nasıl destek olabilirsiniz?
  17. Deprem yıldönümü tepkisinde psikolojik danışmanlık nasıl yardımcı olur?
  18. Hangi durumlarda acil yardım gerekir?
  19. Sıkça sorulan sorular
Deprem Yıldönümü Tepkisi: 17 Ağustos Hafızası ve Sakarya
Kısaca

Deprem yıldönümü tepkisi, yaşanmış bir depremin tarihi yaklaştığında artan kaygı, uyku sorunu, gerginlik ve hüzündür. Sakarya'da 17 Ağustos bu tepkinin sık görüldüğü bir tarihtir. Çoğu kişide olağandır ve tarih geçince hafifler. Önceden hazırlanmak, haberleri sınırlamak ve çocuklarla dürüst konuşmak işe yarar. Tepkiler haftalarca sürüyor ya da günlük yaşamı bozuyorsa bir uzmanla konuşmak yerindedir.

Deprem yıldönümü tepkisi nedir?

Deprem yıldönümü tepkisi, yaşanmış bir depremin tarihi yaklaştığında ortaya çıkan kaygı, uyku sorunu, gerginlik, hüzün ve bedensel huzursuzluk gibi tepkilerdir. Kişi o günü bilinçli olarak düşünmese bile beden ve zihin takvimi hatırlayabilir. Çoğu zaman olağan ve geçicidir; tarihten birkaç gün ya da hafta sonra hafifler.

Sakarya'da yaşayan pek çok kişi için ağustos ayı, yazın ortasında beklenmedik bir ağırlık taşır. Bu yazıda deprem yıldönümü tepkisinin neden ortaya çıktığını, hangi işaretlerin olağan olduğunu, çocuklarla nasıl konuşabileceğinizi ve ne zaman destek almanın yerinde olduğunu sakin ve uygulanabilir bir dille ele alıyorum.

Yıldönümü tepkisi yalnızca depremlere özgü değildir. Bir yakının kaybı, bir kaza ya da ağır bir hastalık dönemi de her yıl aynı tarihlerde benzer tepkiler doğurabilir. Ancak deprem gibi bir şehrin tamamını etkileyen olaylarda tepki, bireysel olmanın ötesine geçer ve toplumun ortak duygusuna karışır.

17 Ağustos neden Sakarya'nın ortak hafızasında yer tutar?

17 Ağustos 1999'da yaşanan, Gölcük merkezli Marmara depremi Sakarya'yı da derinden etkiledi. O dönemi yaşayanlar için bu tarih yalnızca bir takvim günü değil, hayatlarının öncesi ve sonrası olarak ayrıldığı bir eşiktir. Bu nedenle tarih yaklaştıkça şehirde hem bireysel hem de toplumsal bir hatırlama başlar.

Ortak hafıza, yalnızca o geceyi yaşayanlarla sınırlı kalmaz. Aile sofralarında anlatılan hikâyeler, anma törenleri ve her yıl yeniden paylaşılan anılar, o dönemi yaşamamış gençlere de ulaşır. Dolayısıyla Sakarya'da yaşayan farklı kuşaklar, aynı tarihe farklı yoğunlukta ama ortak bir duyguyla yaklaşabilir.

Bu hatırlamanın kendisi bir sorun değildir. Aksine, kayıpları onurlandırmak ve dayanışmayı hatırlamak iyileşmenin bir parçasıdır. Ancak bazı kişilerde hatırlama, kontrol edilmesi güç bir kaygıya dönüşebilir. Bu yazıyı, tam olarak bu ayrımı görmenize yardım etmek için hazırladım.

Bu yazıda o gecenin ayrıntılarına bilerek girmiyorum. Çünkü ayrıntılı anlatımlar, hatırlatıcılara duyarlı okurlar için gereksiz bir yük olabilir. Odak noktam, bugün hissettiklerinizi anlamanıza ve onlarla daha rahat yaşamanıza yardım etmek.

Yıldönümü yaklaşırken beden ve zihin neden alarma geçer?

Travmatik bir olay yaşadığımızda beyin, o anla ilişkili ipuçlarını tehlike işareti olarak kaydeder. Psikolojide bu ipuçlarına hatırlatıcı adını veririz. Bir koku, bir ses, havanın sıcaklığı, gecenin belirli bir saati ya da takvimdeki tarih bu hatırlatıcılardan biri olabilir. Yıldönümü ise en güçlü hatırlatıcılardan biridir; çünkü her yıl düzenli olarak geri gelir.

ABD Ulusal Çocuk Travmatik Stres Ağı (NCTSN), yıldönümlerinin sıkıntıyı yeniden canlandırabileceğini ve benzer bir olayın tekrar yaşanacağına dair endişeyi artırabileceğini belirtir. Üstelik kişi bazen neden gergin olduğunu fark etmez. Ağustos başında açıklanamayan bir huzursuzluk hisseder, ancak bunu tarihle ilişkilendirmez.

  • Takvim: ağustosun yaklaşması, tarihin ekranda ya da gazetede görülmesi.
  • Duyusal ipuçları: yaz gecesinin sıcaklığı, sabaha karşı saatler, köpek havlaması gibi sesler.
  • Toplumsal ipuçları: anma programları, haberler ve sosyal medya paylaşımları.
  • Kişisel ipuçları: o dönemde yaşanan bir kaybın ya da taşınmanın hatırası.

Bu tepkiler, sinir sisteminizin sizi korumaya çalıştığını gösterir. Yani bozuk bir mekanizma değil, aşırı çalışan bir alarm sistemi söz konusudur. Bunu bilmek bile tepkiye karşı daha anlayışlı olmanızı kolaylaştırır.

Bazı kişiler ise bu tepkiyi yıllar içinde öğrenir. Örneğin her ağustos iş yerinde daha sabırsız olduğunu, ailesine daha sık telefon ettiğini fark eder.

Deprem yıldönümü tepkisi hangi işaretlerle kendini gösterir?

Deprem yıldönümü tepkisi herkeste aynı biçimde görünmez. Bazı kişiler daha çok bedeninde, bazıları duygularında, bazıları ise davranışlarında değişiklik fark eder. Aşağıdaki işaretler, tarihten önceki ve sonraki haftalarda sık görülen tepkilerdir.

  • Uykuya dalmakta zorlanmak, gece sık uyanmak ya da kâbus görmek.
  • Küçük bir sese ya da sarsıntıya benzeyen bir titreşime karşı irkilmek.
  • Göğüste sıkışma, mide huzursuzluğu, baş ağrısı ya da kas gerginliği.
  • Sebepsiz gibi görünen hüzün, ağlama isteği ya da duygusal donukluk.
  • Dikkat dağınıklığı, unutkanlık, işe ya da derse odaklanamamak.
  • Haberlerden ve anma programlarından kaçınmak ya da tersine onları saatlerce izlemek.
  • Sevdiklerinin nerede olduğunu daha sık kontrol etmek.

Bu işaretlerin birkaçını yaşamanız, sizde bir bozukluk olduğu anlamına gelmez. Pek çok kişide bu tepkiler tarih geçtikten sonra kendiliğinden azalır. Ancak tepkilerin ne kadar sürdüğü ve günlük hayatınızı ne kadar etkilediği önemlidir.

Serdivan'daki görüşmelerimde ağustos ayında sık duyduğum bir cümle şudur: "Her yıl bu zamanlar bir şeyler oluyor ama tam adını koyamıyorum." Bu adı koymak, yani tepkinin bir yıldönümü tepkisi olduğunu fark etmek, çoğu zaman rahatlamanın ilk adımıdır.

Hangi tepkiler olağan, hangileri dikkat gerektirir?

Yıldönümü döneminde yaşanan tepkilerin çoğu geçicidir. Yine de bazı işaretler, bir uzmanla konuşmanın yerinde olacağını gösterir. Aşağıdaki tablo bu ayrımı kabaca özetler; kesin bir sınır değil, yol gösterici bir çerçevedir.

Deprem yıldönümü döneminde olağan tepkiler ve dikkat gerektiren işaretler
Olağan tepkiDikkat gerektiren işaret
Tarihten önceki günlerde artan gerginlikHaftalarca, hatta aylarca süren yoğun kaygı
Birkaç gece bozulan uykuUzun süren uykusuzluk ve sürekli kâbuslar
Anma gününde hüzün ve ağlamaHiçbir şeyden keyif alamamak, umutsuzluk
Haberleri bir süre izlememe isteğiEvden çıkmamak, belirli binalara hiç girememek
Sevdikleri hakkında kısa süreli endişeİş, okul ya da aile hayatını aksatan sürekli kontrol
Tarih geçince azalan tepkilerTarih geçtikten sonra artarak süren belirtiler

Sağ sütundaki işaretlerden birkaçı birlikte görülüyorsa, bu bir tanı anlamına gelmez; fakat yükünüzü bir uzmanla paylaşmak için iyi bir nedendir. Tanı ve ilaç gerektiren durumlarda psikiyatri hekimine başvurmak gerekir.

Örnek senaryo: Sakarya'da yaşayan orta yaşlı bir kişi, her yıl ağustosun ilk haftasında uykusunun bozulduğunu fark ediyor. Tarih geçince birkaç gün içinde düzene giriyor. Bu tablo çoğu zaman olağan bir yıldönümü tepkisidir. Aynı kişi eylül ve ekimde de uyuyamıyor ve evden çıkmakta zorlanıyorsa ise destek almak yerinde olur. Bu örnek kurgusaldır.

Depremi yaşamamış olanlar da yıldönümünde etkilenir mi?

Evet, etkilenebilir. Depremden sonra doğan ya da o dönemde Sakarya'da yaşamayan kişiler de yıldönümünde bir ağırlık hissedebilir. Bunun nedeni çoğu zaman aile içinde aktarılan anlatılar ve ebeveynlerin her yıl bu dönemde gösterdiği gerginliktir. Çocuk, annesinin ya da babasının ağustosta neden değiştiğini sözle bilmese de hisseder.

Ayrıca Sakarya'ya sonradan taşınan kişiler, şehrin ortak hafızasıyla ilk kez karşılaştıklarında beklemedikleri bir duygu yoğunluğu yaşayabilir. Komşuların, iş arkadaşlarının anlattıkları, kişinin kendi geçmişindeki başka kayıpları da hatırlatabilir. Bu da yıldönümünü yalnızca depremi yaşayanlar için değil, şehirde yaşayan herkes için anlamlı bir döneme dönüştürür.

Bu tür dolaylı etkilenmeyi küçümsemeye gerek yok. Öte yandan bu duyguların sizin deneyiminizden çok, çevrenizin deneyiminden beslendiğini fark etmek, aradaki sınırı korumanıza yardım eder.

Ebeveynseniz, kendi tepkilerinizi fark etmeniz çocuğunuz için de koruyucu olur. Örneğin "Bu günlerde biraz gerginim, çünkü o dönemi hatırlıyorum; ama şu an güvendeyiz" demek, çocuğun hissettiği belirsizliği anlamlandırmasına yardım eder. Böylece gerginlik sessizce aktarılmak yerine adı konmuş ve paylaşılmış bir duyguya dönüşür.

Ağustos ayına nasıl hazırlanabilirsiniz?

Yıldönümü tepkisini tamamen önlemek mümkün olmayabilir, ama onu öngörmek yükünü belirgin biçimde hafifletir. NCTSN de ailelere yıldönümüyle ilgili hatırlatıcıları önceden öngörmeyi ve onlarla baş etmenin yollarını birlikte bulmayı öneriyor. Aşağıdaki plan, temmuz sonundan itibaren uygulayabileceğiniz basit bir hazırlık sırasıdır.

  1. Temmuz sonunda kendinize not düşün: "Ağustosta biraz daha hassas olabilirim, bu olağan."
  2. Geçmiş yıllarda sizi en çok zorlayan anları hatırlayın: belirli bir gün, bir saat, bir yer.
  3. Bu döneme yoğun iş, önemli bir sınav ya da büyük bir karar koymamaya çalışın.
  4. Yakınlarınızla bu dönemde nasıl destek istediğinizi önceden konuşun.
  5. Uyku, yemek ve hareket düzeninizi ağustos başından itibaren biraz daha koruyun.
  6. Yıldönümü gününü nasıl geçirmek istediğinize önceden karar verin.
  7. Tarih geçtikten sonra kendinize bir dinlenme günü ayırın.

Bu plan, tepkiyi bastırmak için değil, ona hazırlıklı olmak için vardır. Hazırlıklı olduğunuzda gerginlik geldiğinde onu tanır ve "Yine o dönem" diyerek daha sakin karşılarsınız.

Ayrıca bu planı her yıl biraz daha kişiselleştirebilirsiniz. Hangi adımın işe yaradığını, hangisinin size uymadığını bir deftere not etmek, bir sonraki ağustosta işinizi kolaylaştırır. Zamanla yıldönümü, tamamen beklenmedik bir yük olmaktan çıkar ve tanıdık bir döneme dönüşür.

Yıldönümü gününü nasıl geçirebilirsiniz?

Yıldönümü gününü geçirmenin tek doğru yolu yoktur. Bazı kişiler anma törenlerine katılmak, bir mezarı ziyaret etmek ya da yakınlarıyla birlikte olmak ister. Bazıları ise günü olağan bir iş günü gibi geçirmeyi tercih eder. İki seçim de saygıyı hak eder.

  • Kaybettiğiniz biri için mektup yazmak ya da bir fotoğrafa bakarak onu anmak.
  • Sevdiğiniz kişilerle birlikte sakin bir akşam yemeği planlamak.
  • Bir yardım kuruluşuna destek olmak ya da bir iyilik yapmak.
  • Doğada yürüyüş yapmak, sessiz bir yerde zaman geçirmek.
  • Günü olağan rutininizle geçirmek ve akşam kendinize küçük bir dinlenme alanı açmak.

NCTSN, yıldönümünü topluluk bağlarını güçlendirmek ve ortak değerleri yeniden hatırlamak için bir fırsat olarak görmenin de mümkün olduğunu vurgular. Örneğin bir iyilik yapmak, çaresizlik duygusunu eyleme dönüştürür. Böylece gün yalnızca bir kaybın değil, dayanışmanın da hatırlandığı bir güne dönüşebilir.

Yıldönümü bir iş gününe denk geliyorsa, o gün için kendinize küçük kolaylıklar tanımayı düşünün. Örneğin zorlu bir toplantıyı başka bir güne almak, öğle arasında kısa bir yürüyüş yapmak ya da akşamı sakin geçirmek gibi. Gerekirse güvendiğiniz bir iş arkadaşınıza bu günün sizin için zor olduğunu söylemek de yükü hafifletir.

Haber ve sosyal medya yıldönümünde kaygıyı nasıl etkiler?

Yıldönümü yaklaştıkça haberlerde, televizyonda ve sosyal medyada o döneme ait görüntüler ve anlatılar artar. Bu içerikler hatırlamayı canlı tutar, ama tekrar tekrar izlemek kaygıyı da besleyebilir. NCTSN de özellikle çocuklar için yıldönümü haberlerine tekrar tekrar maruz kalmanın kaygıyı artırabileceğini belirtir ve bu maruziyeti sınırlamayı önerir.

  • Gün içinde haberlere bakacağınız bir iki zaman dilimi belirleyin.
  • Yatmadan önceki bir saatte deprem içerikli görüntülere bakmayın.
  • Sosyal medyada sizi zorlayan hesapları bu dönem için sessize alın.
  • Çocukların yanında televizyonda bu görüntülerin uzun süre açık kalmamasına dikkat edin.

Haber takibini tamamen bırakmanız gerekmez. Ancak bilgi almak ile kaygıyı beslemek arasındaki farkı gözetmek önemlidir. Kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: Bu içeriği izledikten sonra daha bilgili mi, yoksa daha gergin mi hissediyorum?

Yıldönümü dönemlerinde sosyal medyada deprem tarihi ve büyüklüğü hakkında tahmin iddiaları da sıkça dolaşır. Bu tür paylaşımlar kaygıyı hızla artırır. Bilimsel dayanağı olmayan tahminlere itibar etmeyin; deprem ve hazırlıkla ilgili güncel bilgiyi AFAD gibi resmi kurumların açıklamalarından alın.

Kısacası haberle ilişkinizi siz yönetin, haberin sizi yönetmesine izin vermeyin.

Yıldönümü döneminde uyku bozulursa ne yapabilirsiniz?

Uyku, yıldönümü tepkisinin en sık etkilediği alanlardan biridir. Gece yatağa uzandığınızda zihin sakinleşmek yerine tetikte kalabilir, sabaha karşı saatlerde uyanabilirsiniz. Bu durum birkaç gece sürebilir ve tarih geçtikten sonra çoğu zaman düzelir.

  • Yatmadan önce ışığı azaltın ve ekranı en az yarım saat bırakın.
  • Uyuyamadığınızda yatakta uzun süre dönmek yerine kalkıp loş ışıkta sakin bir şey yapın.
  • Nefesinizi yavaşlatın: verişi alıştan biraz daha uzun tutun.
  • Öğleden sonra kafeini ve akşam ağır yemekleri sınırlayın.
  • Kâbustan uyandığınızda çevrenizdeki nesneleri adlandırarak bugüne dönün.

Deprem sonrası uyku sorunları ve kâbuslar için daha ayrıntılı önerileri deprem sonrası kaygı yazısında topladım. Uykusuzluk haftalarca sürüyorsa ve gündüz işlevinizi bozuyorsa, bunu bir uzmanla konuşmak yerindedir.

Bazı kişiler bu dönemde ışığı açık bırakarak ya da kapıya yakın yatarak uyumayı tercih eder. Bu küçük önlemler geçici bir rahatlama sağlıyorsa sorun değildir. Ancak yıl boyu sürüyor ve hayatınızı kısıtlıyorsa, bunu bir uzmanla konuşmak iyi olur.

Yas ve kayıp hatırası yıldönümünde neden yeniden canlanır?

Depremde bir yakınını kaybeden kişiler için yıldönümü, yasın yeniden yüzeye çıktığı bir dönem olabilir. Yıllar geçse de özlem, suçluluk ya da "keşke" düşünceleri bu günlerde yoğunlaşabilir. Bu, yasın tamamlanmadığı anlamına gelmez. Yas, düz bir çizgide ilerlemez; anlamlı tarihlerde dalgalar hâlinde geri döner.

Bu dönemde kendinize "artık geçmiş olmalıydı" demek yükünüzü artırır. Bunun yerine özlemi tanımak ve ona bir yer açmak işe yarar. Örneğin kaybettiğiniz kişiyi sevdiği bir yemekle, bir şarkıyla ya da bir hikâyeyle anmak, acıyı bir bağa dönüştürmenin yollarından biridir.

Ancak yas, yıllar sonra bile günlük hayatı belirgin biçimde durduruyorsa ya da kişi kaybı hiç konuşamıyorsa, profesyonel destek bu yükü taşımayı kolaylaştırabilir.

Ailede yası farklı biçimlerde yaşayan kişiler de olabilir. Biri anmak ve konuşmak isterken, diğeri sessiz kalmayı tercih eder. Bu farklılık bir ilgisizlik işareti değildir. Her bireyin kendi yolunu bulmasına izin vermek, aile içinde gereksiz kırgınlıkları önler.

Çocuklara 17 Ağustos'u nasıl anlatırsınız?

Çocuklar, okulda, televizyonda ya da aile sohbetlerinde 17 Ağustos'u mutlaka duyar. Bu yüzden konuyu tamamen saklamak yerine yaşına uygun, dürüst ve sakin bir dille konuşmak daha koruyucudur. NCTSN de çocuklarla dürüst olmayı ve onların sorularını mümkün olduğunca açık yanıtlamayı öneriyor.

Yaşa göre 17 Ağustos'u konuşmak için örnek yaklaşımlar
Yaş grubuNasıl anlatabilirsiniz?Dikkat etmeniz gereken nokta
Okul öncesi"Uzun zaman önce burada büyük bir deprem oldu. İnsanlar birbirine yardım etti."Kısa, somut cümleler; ayrıntı yok
İlkokulDepremin ne olduğunu, bugün binaların ve ailelerin nasıl hazırlandığını anlatın.Korku sorularına sakin ve gerçekçi yanıt
OrtaokulTarihi bilgiyi, dayanışmayı ve hazırlığı birlikte konuşun.Sosyal medyada gördüklerini sorun
LiseDuygularını ve düşüncelerini paylaşmasına alan açın.Söylentilere karşı güvenilir kaynak gösterin
  • Çocuğu anma törenine katılmaya zorlamayın; ilgi gösterirse eşlik edin.
  • "Yine olur mu?" sorusuna dürüst ama güven veren bir yanıt verin: "Deprem olabilir, ama biz hazırlıklıyız ve birbirimizin yanındayız."
  • Kendi duygularınızı saklamak zorunda değilsiniz; ama onu sakin bir dille paylaşın.
  • Okul döneminde çocuğunuzla ilgili bir endişeniz varsa öğretmeniyle konuşun.

Zor haberlerden çocukları nasıl koruyabileceğinizi çocukları kötü haberlerden korumak yazısında ayrıca anlattım.

Ergenler deprem yıldönümüne nasıl tepki verebilir?

Ergenler duygularını her zaman sözle anlatmaz. NCTSN'ye göre ergenler yıldönümü döneminde söylentilere daha duyarlı olabilir ve kimi zaman daha riskli ya da öfkeli davranışlarla tepki verebilir. Bu nedenle bir gencin ağustosta sinirli, içine kapanık ya da her şeye karşı umursamaz görünmesi, altta yatan bir kaygının işareti olabilir.

Gençle konuşurken öğüt vermek yerine soru sormak daha etkilidir. Örneğin "Bu günlerde sosyal medyada neler görüyorsun, seni etkileyen bir şey var mı?" sorusu, kapıyı açık tutar. Ayrıca gençlerin dayanışma projelerine, ilk yardım ya da afet bilinci eğitimlerine katılması, kaygıyı anlamlı bir eyleme çevirmesine yardım eder.

Öte yandan bazı gençler, aile büyüklerinin yaşadıklarını dinledikçe o dönemle ilgili yoğun bir merak ya da sorumluluk duygusu geliştirebilir. Bu ilgi olumlu bir bağ kurma biçimi olabilir. Yine de gencin uykusu, okul düzeni ve arkadaşlıkları belirgin biçimde etkileniyorsa, okul rehberlik servisiyle ya da bir uzmanla konuşmak yerinde olur.

Hazırlık yapmak yıldönümü kaygısını azaltır mı?

Çoğu kişi için evet. Yıldönümü, kaygıyı somut ve sınırlı bir hazırlığa dönüştürmek için uygun bir zamandır. AFAD, deprem sonrası ilk 72 saat için önemli belgelerin ve temel ihtiyaçların yer aldığı bir afet ve acil durum çantası hazırlamayı öneriyor. Bu tür bir hazırlık, "elimden bir şey gelmez" duygusunu "yapabileceğimi yaptım" duygusuna çevirir.

  1. Ağustosta bir akşamı aile hazırlık toplantısına ayırın.
  2. Afet ve acil durum çantanızı gözden geçirin; tarihi geçmiş ürünleri yenileyin.
  3. Evde güvenli noktaları ve dışarıdaki buluşma yerini birlikte konuşun.
  4. Çocuklara hazırlığı bir görev gibi değil, birlikte yapılan bir iş gibi anlatın.
  5. Hazırlık bittiğinde konuyu kapatın ve günün geri kalanını olağan geçirin.

Ancak hazırlık bir sınıra ihtiyaç duyar. Çantayı her gün kontrol etmek ya da sürekli deprem senaryoları düşünmek kaygıyı azaltmak yerine besler. Hazırlık ile kaygı arasındaki dengeyi ayrıntılı ele aldığım deprem sonrası kaygı yazısına bu noktada yeniden göz atabilirsiniz. Resmi önerilerin güncel hâlini her zaman AFAD'ın kendi kaynaklarından kontrol edin.

Deprem yıldönümü tepkisi ne zaman travma sonrası stres işaretine dönüşebilir?

Deprem yıldönümü tepkisi çoğu zaman tarihle sınırlı kalır. Ancak bazı kişilerde tepkiler yalnızca ağustosta değil, yıl boyunca sürer. Olayı istemeden ve canlı biçimde yeniden yaşamak, hatırlatıcılardan sürekli kaçınmak, sürekli tetikte olmak ve uyku ile dikkat sorunlarının aylarca devam etmesi, travma sonrası stresle ilişkili işaretler olabilir.

Bu işaretler bir tanı değildir; tanıyı ancak bir psikiyatri hekimi koyabilir. Yine de kendinizi daha iyi anlamak için travmalarım var mı testi yazısındaki sorular size yol gösterebilir. Travmatik anıların zihinde neden bu kadar canlı kaldığını ise travma ve bellek yazısında anlattım.

  • Tepkiler tarih geçtikten sonra da haftalarca azalmıyor.
  • Deprem anısı istemeden ve sık sık zihninize geliyor.
  • Belirli yerlere, binalara ya da konuşmalara hiç yaklaşamıyorsunuz.
  • Sürekli tetikte, gergin ve yorgun hissediyorsunuz.
  • Rahatlamak için alkol ya da başka maddelere başvuruyorsunuz.

Bu işaretlerden birkaçı sizde varsa, yalnızca bir sonraki ağustosu beklemek yerine şimdi destek almayı düşünün.

Ayrıca yıllar sonra ortaya çıkan başka bir zorlu olay, örneğin bir kayıp, bir sağlık sorunu ya da yeni bir sarsıntı, eski tepkileri yeniden canlandırabilir. Bu durumda kişi kendini başa dönmüş gibi hissedebilir. Oysa bu, iyileşmenin silindiği anlamına gelmez; yalnızca yeniden desteğe ihtiyaç duyulan bir dönemi gösterir.

Yakınınız her ağustos zorlanıyorsa nasıl destek olabilirsiniz?

Bir yakınınızın her yıl aynı dönemde değiştiğini fark etmek, sizi de endişelendirebilir. Dünya Sağlık Örgütü'nün psikolojik ilk yardım rehberi, zor bir dönemden geçen birine destek olurken onu konuşmaya zorlamadan dinlemeyi, ihtiyaçlarını sormayı ve temel ihtiyaçlarının karşılanmasına yardım etmeyi öneriyor. Bu ilkeler yıldönümü döneminde de işe yarar.

  1. Yanında olduğunuzu sakin bir cümleyle söyleyin: "Bu günlerin senin için zor olduğunu biliyorum."
  2. Konuşmak isterse dinleyin; istemezse ısrar etmeyin.
  3. "Artık unutman lazım" gibi cümlelerden kaçının.
  4. Uyku, yemek ve günlük işler gibi pratik konularda yardım teklif edin.
  5. Tepkiler ağırlaşıyorsa bir uzmana başvurmasını nazikçe önerin.

Ayrıca kendi sınırlarınızı da gözetin. Bir yakınınızın yükünü taşırken siz de yorulabilirsiniz. Kendi dinlenme alanınızı korumak, uzun vadede ona daha iyi destek olmanızı sağlar.

Yaşlı anne ve babalar bu dönemde duygularını daha az dile getirebilir. Onlarla vakit geçirmek, o dönemi anlatmak isterlerse sabırla dinlemek ve günlük işlerinde yanlarında olmak, yalnız hissetmelerini önler. Ayrıca düzenli ilaç kullanan yaşlılarda uyku ve iştah değişikliklerini hekimleriyle paylaşmak önemlidir.

Deprem yıldönümü tepkisinde psikolojik danışmanlık nasıl yardımcı olur?

Psikolojik danışmanlık, yıldönümü tepkisini anlamanıza ve onunla daha az zorlanarak yaşamanıza yardım eder. Görüşmelerde sizi tetikleyen hatırlatıcıları birlikte fark eder, beden tepkilerini sakinleştiren becerileri çalışır ve gerekirse eski bir yasın ya da travmatik anının üzerinde dururuz. Amaç hatırlamayı silmek değil, hatırlarken güvende kalabilmektir.

Deprem psikolojisi, uzun süredir üzerinde düşündüğüm bir alan. Sakarya Yenihaber'deki köşe yazılarımda da deprem psikolojisi ve travma sonrası stres üzerine yazdım. Genel çalışma çerçevemi yetişkin psikolojisi sayfasında bulabilirsiniz. Önce kısa bir öz değerlendirme yapmak isterseniz psikolojik check-up aracı size genel bir fikir verir, ama tanı koymaz.

Görüşmeler Serdivan'da, Koç City Plaza'daki ofiste yüz yüze yapılabilir. Bu dönemde Sakarya'da psikolog desteği arıyorsanız, Adapazarı'ndan Serdivan ofisine ulaşım ve diğer ilçeler için bilgileri bölge sayfalarında bulabilirsiniz. Ağustos ayında şehir dışında olacaksanız ya da yüz yüze görüşmek size zor geliyorsa online psikolojik danışmanlık seçeneğiyle görüntülü görüşebiliriz.

İlk görüşmede genellikle sizi zorlayan tepkileri, ne zamandır sürdüklerini ve günlük hayatınızı nasıl etkilediklerini konuşuruz. Ardından hedefleri ve görüşme sıklığını birlikte belirleriz. Ücret ve ödeme bilgisini randevudan önce açıkça paylaşırım. Hızınıza saygı duyarız; anlatmak istemediğiniz bir şeyi anlatmak zorunda değilsiniz.

Hangi durumlarda acil yardım gerekir?

Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa, gerçekle bağınızı kaybettiğinizi hissediyorsanız ya da bir yakınınızın güvenliğinden endişe ediyorsanız, randevu beklemeyin. Hemen 112 Acil Çağrı'yı arayın ve kişiyi yalnız bırakmayın. Aile, kadın ve çocuk konularında ALO 183 hattı da destek sunar.

17 Ağustos, Sakarya için hem bir kayıp hem de bir dayanışma hatırasıdır. Her yıl bu dönemde biraz daha hassas hissetmeniz, o hatıraya verdiğiniz değerin bir parçası olabilir. Kendinize nazik davranın, yükünüz ağırlaştığında yardım istemekten çekinmeyin. Görüşme planlamak isterseniz randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Kriz anı geçtikten sonra yaşananları güvendiğiniz biriyle ve bir uzmanla konuşmak önemlidir. Böylece benzer bir anın tekrarlanma ihtimaline karşı bir güvenlik planı oluşturabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Deprem yıldönümü tepkisi ne kadar sürer?

Çoğu kişide tepkiler tarihten birkaç gün ya da birkaç hafta önce başlar ve tarih geçtikten sonra yavaş yavaş azalır. Süre kişiden kişiye değişir. Tepkiler tarih geçtikten sonra da haftalarca sürüyor, artıyor ya da günlük hayatı bozuyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak yerinde olur.

Depremi yaşamadım, yine de ağustosta neden gergin hissediyorum?

Aile içinde aktarılan anlatılar, anma programları ve çevrenizdeki insanların gerginliği sizi de etkileyebilir. Buna dolaylı etkilenme denebilir ve oldukça yaygındır. Sakarya'ya sonradan taşınanlar da şehrin ortak hafızasıyla karşılaştığında benzer duygular yaşayabilir. Bu duyguları küçümsemeden fark etmek, onlarla baş etmeyi kolaylaştırır.

Çocuğumu 17 Ağustos anmalarına götürmeli miyim?

Çocuğunuzu zorlamadan, onun isteğine göre karar verin. Bazı çocuklar anmalara ilgi duyar ve soru sorar, bazıları ise uzak durmayı tercih eder. Tek doğru bir tepki yoktur. Katılırsa yanında olun, sorularını yaşına uygun ve dürüst biçimde yanıtlayın, sonrasında nasıl hissettiğini sorun.

Yıldönümünde deprem haberlerini izlemek zararlı mı?

Kısa ve bilgilendirici takip çoğu kişi için sorun yaratmaz, ama saatlerce tekrar tekrar izlemek kaygıyı artırabilir. Özellikle yatmadan önce ve çocukların yanında bu görüntüleri sınırlamak iyi olur. Gün içinde haberlere bakacağınız bir iki zaman dilimi belirlemek, dengeyi korumanın pratik bir yoludur.

Her yıl ağustosta kâbus görüyorum, bu normal mi?

Yıldönümü döneminde birkaç gece kâbus görmek olağan bir tepki olabilir. Uyku öncesi ekranı azaltmak, nefesi yavaşlatmak ve kâbustan uyanınca çevredeki nesneleri adlandırmak yardımcı olur. Kâbuslar haftalarca sürüyor, gündüz işlevinizi bozuyor ya da yıl boyu devam ediyorsa bir uzmanla görüşmek yerinde olur.

Deprem yıldönümü tepkisi için ne zaman psikologa gitmeliyim?

Tepkiler tarih geçtikten sonra da haftalarca sürüyorsa, işinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi aksatıyorsa destek almak yerindedir. Belirli yerlere hiç girememek, sürekli tetikte olmak ve alkolle rahatlamaya çalışmak da önemli işaretlerdir. Kendinize zarar verme düşüncesi varsa beklemeden 112 Acil Çağrı'yı arayın.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 31 Ekim 2026 Son güncelleme: 31 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73