Psikolojinin Alt Alanları: Her Psikolog Klinisyen midir?

24 Eylül 2023Güncelleme: 31 Ekim 202617 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (22 bölüm)
  1. Psikolojinin alt alanları nelerdir?
  2. Her psikolog klinisyen midir?
  3. Psikolojinin alt alanları arasında kuramsal olanlar neyi inceler?
  4. Psikolojinin alt alanları arasında uygulama olanlar hangi işleri yapar?
  5. Psikolojinin alt alanları arasında klinik psikoloji nerede durur?
  6. Sağlık mevzuatı psikolog ile klinik psikolog arasındaki farkı nasıl çizer?
  7. Psikolog, klinik psikolog ve psikiyatrist arasındaki fark nedir?
  8. Danışmanlık psikolojisi ile psikolojik danışma ve rehberlik nasıl ayrışır?
  9. Gelişim ve eğitim psikolojisi çocuklarla çalışmayı nasıl etkiler?
  10. Endüstri ve örgüt psikolojisi iş yerinde ne yapar?
  11. Sağlık, nöropsikoloji ve adli psikoloji ne zaman devreye girer?
  12. Farklı alt alanlarda bir iş günü nasıl geçer?
  13. Psikolojinin alt alanları arasından öğrenci nasıl seçim yapar?
  14. Yeni mezun hangi becerileri erken geliştirmelidir?
  15. Lisans sonrası eğitimler alt alanı nasıl belirler?
  16. Danışan adayı olarak hangi alandaki uzmana başvurmalısınız?
  17. İlk görüşmede ne beklemelisiniz?
  18. Psikoloğun yetkinlik sınırı neden önemlidir?
  19. Bir psikoloğun unvanını ve eğitimini nasıl doğrularsınız?
  20. Mevzuat, unvan ve kadro bilgisi neden değişebilir?
  21. Psikolojinin alt alanlarını öğrendikten sonra ilk adımı nasıl atarsınız?
  22. Sıkça sorulan sorular
Psikolojinin Alt Alanları: Her Psikolog Klinisyen midir?
Kısaca

Psikolojinin alt alanları kuramsal ve uygulama alanları olarak ikiye ayrılır; her psikolog klinisyen değildir. Klinik psikoloji yalnızca bir daldır, psikologlar eğitim, örgüt, sağlık, adli ve araştırma alanlarında da çalışır. Psikolog unvanı lisansla, klinik psikolog unvanı klinik psikoloji eğitimiyle ilişkilidir. Yazı öğrencilere alt alan seçimini, danışan adaylarına ilk başvuruyu anlatır; güncel mevzuat bilgisini resmî kaynaklardan kontrol etmenizi önerir.

Psikolojinin alt alanları nelerdir?

Psikolojinin alt alanları, davranışı ve zihinsel süreçleri farklı sorularla ve yöntemlerle inceleyen dallardır. Türk Psikologlar Derneği bunları kuramsal alt alanlar (bilişsel, deneysel, gelişim, kişilik, psikometri, sosyal) ve uygulama alt alanları (klinik, danışmanlık, eğitim, endüstri ve örgüt, sağlık, adli, nöropsikoloji, spor, trafik gibi) olarak ayırır.

Uluslararası sınıflamalar da benzer bir tablo çizer. Amerikan Psikoloji Derneği'nin (APA) alt alan listesi beyin ve bilişsel bilimden gelişim, klinik, danışmanlık, sosyal, endüstri ve örgüt, spor ve performans psikolojisine kadar uzanır. Yani psikoloji tek bir meslek değil, birbirine bağlı birçok bilim ve uygulama alanının ortak adıdır.

Bu yazıyı iki okur grubu için yazdım. Birincisi, hangi alanda ilerleyeceğini düşünen psikoloji öğrencileri ve yeni mezunlardır. İkincisi, hangi psikoloğa gitmesi gerektiğini merak eden danışan adaylarıdır. Her iki grup için de başlangıç sorusu aynıdır: Her psikolog klinisyen midir?

Her psikolog klinisyen midir?

Hayır. Klinisyen, hastayla ya da danışanla doğrudan çalışan ve değerlendirme ile destek sunan meslek mensubunu anlatır. Buna karşılık psikoloji lisansı bundan çok daha geniş bir alanın kapısını açar. Türk Psikologlar Derneği psikologların sağlık kuruluşlarının yanı sıra okullarda, adalet ve savunma kurumlarında, sivil toplum kuruluşlarında, psikoteknik merkezlerinde, özel muayenehanelerde ve üniversitelerde çalıştığını belirtir.

Yani psikolog unvanı bir çalışma biçimini değil, bir eğitimi gösterir. Bir psikoloğun klinisyen olup olmadığını ise aldığı ek eğitim ve seçtiği alan belirler. Örneğin bir endüstri ve örgüt psikoloğu bir şirkette işe alım ve çalışan bağlılığı üzerinde çalışır; hiçbir hastayla görüşmeyebilir.

Öte yandan tersi de geçerlidir. Bir klinik psikolog hastanede, muayenehanede ya da danışmanlık merkezinde yalnızca bireylerle çalışabilir. Dolayısıyla “psikolog” kelimesi tek başına kişinin ne yaptığını söylemez; alan ve eğitim bilgisini de öğrenmeniz gerekir.

Ayrıca alanlar arasında geçiş de mümkündür. Bir kişi lisansta araştırmaya ilgi duyup sonra klinik alana yönelebilir; bir klinisyen de yıllar sonra örgüt alanında çalışabilir. Bu esneklik, psikoloji eğitiminin geniş tabanından gelir.

Psikolojinin alt alanları arasında kuramsal olanlar neyi inceler?

Kuramsal alt alanlar insan davranışının nasıl işlediğini araştırır ve uygulama alanlarının bilimsel dayanağını oluşturur. Türk Psikologlar Derneği altı kuramsal alt alan sayar:

  • Bilişsel psikoloji. Algı, dikkat, bellek, dil ve karar vermeyi inceler.
  • Deneysel psikoloji. Davranışın ve zihinsel süreçlerin temelini kontrollü araştırmalarla sınar.
  • Gelişim psikolojisi. İnsanın yaşam boyu nasıl büyüdüğünü ve uyum sağladığını araştırır.
  • Kişilik psikolojisi. Bireyler arasındaki kalıcı farklılıkları ve bunların nedenlerini inceler.
  • Psikometri. Zihinsel özellikleri ölçen test ve ölçeklerin geliştirilmesiyle ve geçerliğiyle ilgilenir.
  • Sosyal psikoloji. İnsanın kendisini ve başkalarını nasıl algıladığını, grupların davranışı nasıl etkilediğini araştırır.

Bu alanların çoğunda çalışmalar üniversitelerde ve araştırma kurumlarında yürür. Ancak bilgileri uygulamanın her koluna ulaşır. Örneğin çocuklarla çalışan bir psikolog, gelişim psikolojisinden yaşa uygun beklentileri, psikometriden geçerli ölçüm araçlarını, sosyal psikolojiden aile ve akran etkisini alır.

Psikolojinin alt alanları arasında uygulama olanlar hangi işleri yapar?

Uygulama alt alanları bilgiyi gerçek yaşamdaki sorunlara taşır. Aşağıdaki tablo, Türk Psikologlar Derneği listesinden hareketle sık karşılaşılan alanları özetliyor. Ancak çalışma ortamları örnektir; kesin kadro ya da görev tanımı değildir.

Başlıca uygulama alt alanları ve tipik çalışma ortamları
Alt alanNeyle ilgilenirÖrnek çalışma ortamı
Klinik psikolojiPsikolojik güçlüklerin değerlendirilmesi ve desteklenmesiHastaneler, muayenehaneler, danışmanlık merkezleri
Danışmanlık psikolojisiGündelik güçlükler, kişilerarası işleyiş, kariyer gelişimiÜniversite danışma birimleri, danışmanlık merkezleri
Eğitim ve okul psikolojisiÖğrenme, okula uyum ve eğitim ortamlarıOkullar, eğitim kurumları
Endüstri ve örgüt psikolojisiİş yerinde davranış, çalışan iyi oluşu, seçme ve yerleştirmeŞirketler, insan kaynakları birimleri, kurumsal danışmanlık
Sağlık psikolojisiSağlığı geliştirme, hastalıkla başa çıkmaHastaneler, halk sağlığı programları
NöropsikolojiBeyin ile davranış ilişkisi, bilişsel değerlendirmeHastanelerin nöroloji ve psikiyatri birimleri
Adli psikolojiHukuk sistemine psikolojik bilgi sağlamaAdli ve koruma kurumları
Spor ve egzersiz psikolojisiPerformans, motivasyon, sporcu iyi oluşuSpor kulüpleri, performans merkezleri
Trafik ve çevre psikolojisiİnsan davranışının güvenlikteki rolüPsikoteknik merkezleri, araştırma kurumları

Tablo, alanların birbirinden kesin çizgilerle ayrılmadığını da gösterir. Bir psikolog birden fazla alanda eğitim alabilir; örneğin sağlık psikolojisi ile klinik psikolojinin kesiştiği çok durum vardır.

Psikolojinin alt alanları arasında klinik psikoloji nerede durur?

Amerikan Psikoloji Derneği (APA) klinik psikologları, psikoloji bilimini karmaşık insan sorunlarının ele alınmasıyla birleştiren uzmanlar olarak tanıtır. Klinik psikoloji uygulama alt alanlarından yalnızca biridir. Ancak halk arasında en çok bilinen dal olduğu için çoğu zaman “psikolog” denince akla gelir.

Klinik alandaki çalışmalar üç ana başlıkta toplanabilir: psikolojik değerlendirme ve test uygulaması, psikolojik destek ve psikoterapi, araştırma ve eğitim. Bir klinik psikolog bunların hepsini yapmak zorunda değildir. Örneğin çoğu kişi bir ya da ikisinde derinleşir.

Türkiye'de klinik psikolog unvanı, Türk Psikologlar Derneği'ne göre klinik psikoloji alanında uzmanlık sahibi olanların kullanabildiği bir unvandır ve bilimsel yeterliği ifade eder. Dolayısıyla klinik psikolog olduğu yüksek lisans diplomasıyla doğrulanabilir.

Psikolog unvanının temeli ise lisans eğitimidir. Derneğin ifadesiyle yüksek lisans ve doktora öğrenimi, farklı bir lisanstan gelenlere psikolog unvanı kazandırmaz. Ayrıca Yükseköğretim Kurulu'nun Dernek'e yazdığı yazı, psikoloji programı mezunlarının psikolog unvanını kullandığını ve farklı fakültelerdeki aynı isimli programların eşdeğer sayıldığını belirtir.

Üstelik klinik psikolog ile psikoterapist de aynı unvan değildir. Dernek, psikoterapist unvanının terapi eğitimlerini ve süpervizyon süreçlerini tamamlayarak terapi uygulama yeterliği kazanan kişilerce kullanılabileceğini belirtir. Bu nedenle her klinik psikologun terapi yeterliğine sahip olduğu sonucu çıkmaz.

Sağlık mevzuatı psikolog ile klinik psikolog arasındaki farkı nasıl çizer?

Sağlık Bakanlığı'nın iş ve görev tanımları yönetmeliği, sağlık hizmetlerinde klinik psikolog ve psikolog için ayrı tanımlar yapar. Aşağıdaki özet yönetmeliğin ilgili bölümlerindeki ifadelere dayanır:

  • Klinik psikolog. Gözlem ve görüşme tekniklerini kullanır, eğitimini aldığı testleri uygular ve yorumlar. Hastalık olarak tanımlanan durumlarda uzman hekimin teşhisine ve yönlendirmesine bağlı olarak terapi ve psikolojik destek hizmeti verir.
  • Hastalık olmayan durumlar. Yönetmeliğin ek listesindeki durumlarda, örneğin okul ve sınavla ilgili güçlüklerde, iş yaşamıyla ilgili sorunlarda ve hayat dönemindeki geçişlerde uyum güçlüklerinde, klinik psikolog hekim yönlendirmesine bağlı olmadan psikoterapi yapabilir.
  • Psikolog. Psikolojinin tıbbi uygulamalarıyla ilgili sertifikalı eğitim almış ya da yeterliliğini belgelemiş psikolog, sağlık hizmetlerinde klinik psikoloğun sorumluluğunda test uygular ve hasta görüşmesi yapar. Ayrıca psikolojik rehabilitasyon, afet ve kriz alanlarında psikolojik destek hizmeti verir.

Bu çerçevede tanı hekimin, psikolojik değerlendirme ve destek ise psikoloğun alanındadır. Ancak yönetmelik yalnızca sağlık hizmetlerindeki görevleri düzenler. Okul, şirket ya da araştırma kurumu gibi başka ortamlarda çalışan psikologlar için farklı düzenlemeler ve kurum kuralları geçerli olabilir.

Nitekim Türk Psikologlar Derneği, psikologların meslek ve görev tanımlarını bütünüyle düzenleyen müstakil bir meslek yasasının bulunmadığını belirtir. Dolayısıyla tanımlar farklı bakanlıkların mevzuatında kısmen yer alır.

Psikolog, klinik psikolog ve psikiyatrist arasındaki fark nedir?

Üç meslek arasındaki en belirgin fark tıp eğitimidir. Psikiyatrist, tıp fakültesini ve psikiyatri uzmanlık eğitimini tamamlamış bir hekimdir; tanı koyar ve ilaç yazar. Psikolog ve klinik psikolog ise hekim değildir; ilaç yazmaz ve tıbbi tanı koymaz.

Bu farkı ayrıntılı anlatan psikolog ilaç yazar mı yazısına ve psikolog mu psikiyatrist mi rehberine bakabilirsiniz. Üstelik bu üç meslek rakip değil, tamamlayıcıdır.

Ayrıca gerektiğinde psikolog sizi psikiyatri hekimine, hekim de psikolojik görüşme için bir psikoloğa yönlendirebilir. Birçok kişi için hem psikolojik görüşme hem de hekim değerlendirmesi gerekir. İyi bir yönlendirme zinciri, ihtiyaç duyduğunuz desteğe zamanında ulaşmanızı sağlar.

Danışmanlık psikolojisi ile psikolojik danışma ve rehberlik nasıl ayrışır?

APA danışmanlık psikolojisini, yaşam boyu kişisel ve kişilerarası işleyişi kolaylaştırmaya odaklanan bir alan olarak tanımlar. Türkiye'de “psikolojik danışma ve rehberlik” ise ayrı bir lisans programının adıdır ve bu alandan gelen uzmanlar sıklıkla okullarda çalışır.

Bununla birlikte iki alan yakın konulara dokunsa da eğitim yolları ve çalışma ortamları farklılaşabilir. Bu nedenle unvan ve yetki konusunda güncel bilgiyi YÖK ve ilgili bakanlık kaynaklarından kontrol etmek gerekir. Yine de her iki alanda da görüşmenin temeli benzerdir: dinleme, gizlilik, hedef belirleme ve süreci birlikte gözden geçirme.

Gündelik güçlükler, kariyer ve kişilerarası ilişkiler söz konusuysa iki alan da size destek olabilir. Özetle önemli olan, uzmanın eğitimini ve çalışma alanını öğrenmeniz ve beklentinizi onunla açıkça konuşmanızdır.

Gelişim ve eğitim psikolojisi çocuklarla çalışmayı nasıl etkiler?

APA gelişim psikolojisini, insanların yaşam boyunca nasıl büyüdüğünü ve uyum sağladığını inceleyen alan olarak tanımlar. Dolayısıyla bu bilgi, çocukla çalışan her alanın temelidir. Klinik, danışmanlık ya da eğitim alanında çalışan bir psikolog, çocuğun yaşına uygun beklentileri gelişim bilgisinden alır.

Okul ortamıyla ilgili çalışan psikologlar öğrenciyi, ailesini ve öğretmenleri birlikte ele alır. Buna karşılık eğitim psikolojisi daha çok öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini ve nasıl desteklenebileceğini inceler. Bu ayrım kesin değildir; iki alan sık iç içe çalışır.

Çocuğu için destek arayan aileler çoğu zaman “pedagog” sözcüğüyle arama yapar. Bu arama pratikte çocuk gelişimi, eğitim ve ruh sağlığı alanlarını kapsar. Çünkü hangi alana başvuracağınızı sorunun niteliği belirler. Öğrenme güçlüğü, davranış sorunu, kaygı ya da gelişimsel bir endişe farklı yönlendirmeler gerektirebilir.

Ayrıntılar için pedagog arayan aileler için rehber ve çocuk psikolojisi sayfalarına bakabilirsiniz. Orada çocuk görüşmelerinin ebeveynle birlikte nasıl yürüdüğünü de anlatıyorum.

Endüstri ve örgüt psikolojisi iş yerinde ne yapar?

APA endüstri ve örgüt psikologlarını, insan davranışını örgütlerde ve iş yerinde inceleyen uzmanlar olarak tanıtır. Bu alanda sık görülen işler şunlardır:

  • Seçme ve yerleştirme. Doğru role uygun adayları bilimsel yöntemlerle belirlemek.
  • Performans ve gelişim. Çalışanın güçlü yönlerini destekleyen gelişim planları hazırlamak.
  • İş yeri iyi oluşu. Stres, iş yükü ve iletişim konularında çalışmalar yürütmek.
  • Örgüt iklimi. Çalışan görüşü ve bağlılığı üzerine veri toplayıp raporlamak.

Öte yandan kurumsal psikolojik danışmanlık bu alanla kesişen ayrı bir koldur. Bir üretim tesisinde çalışanlar için iş yeri psikologluğu ve psikolojik danışmanlık uygulamalarını planlamak ve yürütmek bunun örneğidir. Ben kendi çalışmamda bu deneyimi bireysel görüşmelerle birlikte yürütüyorum.

Üstelik bu alana ilgi duyan öğrenciler için kurumsal tarafın bireysel görüşmeden farklı bir ritmi vardır. Çok sayıda kişiyle çalışırsınız ve kurumun hedefleriyle gizlilik ilkelerini birlikte gözetirsiniz. Ayrıntılı bilgi için kurumsal psikolojik danışmanlık sayfasına bakabilirsiniz.

Sağlık, nöropsikoloji ve adli psikoloji ne zaman devreye girer?

Bu üç alan, psikolojinin başka disiplinlerle en yakın çalıştığı alanlardır:

  • Sağlık psikolojisi. APA'ya göre sağlığı geliştirmek, hastalığı önlemek ve sağlık hizmetini iyileştirmek için psikolojik bilgiyi kullanır. Kronik bir hastalıkla yaşamak ya da sağlıklı alışkanlıklar kazanmak buna örnektir.
  • Nöropsikoloji. Beyin işleyişi ile davranış ve biliş arasındaki ilişkiyi inceler. Bellek, dikkat ya da dil işlevlerinin değerlendirilmesinde nöroloji ve psikiyatri ekipleriyle birlikte çalışır.
  • Adli psikoloji. APA'ya göre yargı sistemini ve kamu güvenliği alanındaki kurumları psikolojik bilgi ve değerlendirmelerle destekler. Bu değerlendirmelerde etik ve hukuki sınırlar çok önemlidir.

Ayrıca bu alanlarda çalışmak çoğunlukla ek eğitim ve deneyim gerektirir. Ancak hangi eğitim ve belgelerin istendiği kuruma ve döneme göre değişebilir. Bu yüzden ilgili kurumun resmî duyurusuna bakmak en doğrusudur.

Farklı alt alanlarda bir iş günü nasıl geçer?

Alt alan seçimini kolaylaştıran sorulardan biri, günün büyük kısmını nasıl geçirmek istediğinizdir. Aşağıdaki tablo üç alanı genel çizgileriyle karşılaştırıyor. Ancak ayrıntılar kuruma ve göreve göre değişir.

Üç alanda iş günü ve öne çıkan beceriler
AlanGünün büyük kısmıÖne çıkan beceriler
Klinik ya da danışmanlıkBireylerle görüşme, değerlendirme, kayıt tutma ve süpervizyonDinleme, etik duyarlılık, duygusal dayanıklılık
Endüstri ve örgütÇalışan görüşmeleri, anketler, eğitim planları ve yönetici toplantılarıVeri analizi, sunum, iş birliği
Akademik ve araştırmaYazma, veri toplama ve çözümleme, ders verme, makale okumaAraştırma yöntemleri, istatistik, eleştirel okuma

Bu tablo genel bir çerçevedir. Önemli olan, insanlarla birebir çalışmak ile veriyle çalışmak arasındaki tercihinizi erken fark etmektir. Çünkü iki yol da değerlidir; ancak günlük yaşamları ve gerektirdiği beceriler farklıdır.

Psikolojinin alt alanları arasından öğrenci nasıl seçim yapar?

Alt alan seçimi tek bir kararla değil, küçük denemelerle olgunlaşır. Lisans sürecinde şu sırayı izlemek işinizi kolaylaştırabilir:

  1. Derslerinizi gözlemleyin. Hangi derste zamanın nasıl geçtiğini fark etmediğinizi not edin.
  2. Uygulamaya dokunun. Gönüllü çalışma, staj ve gözlem fırsatlarıyla farklı ortamları görün.
  3. Farklı insanlarla konuşun. Klinik, kurumsal ve akademik alanlarda çalışan meslektaşlarla görüşün.
  4. Araştırma deneyimi edinin. Bir laboratuvarda ya da araştırma ekibinde çalışmak, alanın yöntemini gösterir.
  5. Beklentilerinizi sorgulayın. Çalışma saatleri, duygusal yük ve gelir gibi gerçekçi koşulları da düşünün.
  6. Geri dönüşlere açık kalın. Alan değiştirmek mümkündür; her seçim geri alınamaz değildir.

Alt alan değiştirmek ya da iki alanı birleştirmek mümkündür. Örneğin klinik alanda çalışırken kurumsal danışmanlığa yönelen meslektaşlar vardır. Önemli olan, her geçişte yeni alanın gerektirdiği eğitimi ve süpervizyonu almaktır. İş olanaklarını ayrıntılı anlatan psikoloji mezunu nerelerde çalışabilir yazısı bu seçimi somutlaştırmanıza yardımcı olur.

Yeni mezun hangi becerileri erken geliştirmelidir?

Hangi alanı seçerseniz seçin, bazı beceriler her yolda işinize yarar. Bunları lisans sırasında ve mezuniyetin ilk yıllarında geliştirmek, sonraki seçimlerinizi kolaylaştırır:

  • Dinleme ve görüşme becerisi. İnsanları dinlemek ve doğru soru sormak her alanda temel beceridir.
  • İstatistik ve araştırma okuryazarlığı. Bir makalenin yöntemini eleştirel okumak, klinik de olsa örgütsel de olsa size güven verir.
  • Yazma ve raporlama. Net, saygılı ve gizliliğe uygun yazmak mesleğin her kolunda gerekir.
  • Etik duyarlılık. Gizlilik, yetkinlik sınırı ve doğru tanıtım ilkelerini içselleştirmek.
  • Kendi bakımınız. Duygusal yükü olan alanlarda düzenli dinlenme, süpervizyon ve destek ihtiyacı doğaldır.

Üstelik bu becerilerin hiçbiri tek bir derse ya da sertifikaya sığmaz. Bu yüzden onları staj, gönüllü çalışma ve süpervizyon gibi uygulamalı ortamlarda sürekli beslemek gerekir.

Lisans sonrası eğitimler alt alanı nasıl belirler?

Lisans psikolog unvanının kapısını açar; alt alandaki derinlik ise genellikle lisansüstü eğitim, süpervizyon ve deneyimle oluşur. Türk Psikologlar Derneği psikolog unvanının lisans düzeyinde kazanıldığını, farklı bir lisanstan gelenlerin yüksek lisansla bu unvanı kazanamadığını belirtir. Eğitim yolunda üç basamak öne çıkar:

  • Yüksek lisans ve doktora. Klinik, gelişim, sosyal, örgüt ya da nöropsikoloji gibi alanlarda derinleşmenizi sağlar.
  • Süpervizyon. Deneyimli bir meslektaşın gözetiminde vaka çalışmak, uygulama alanlarında temel bir öğrenme yoludur.
  • Sertifika programları. Belirli bir yöntem ya da konuda eğitim sunar; ancak sertifika bir unvanın ya da lisans eğitiminin yerine geçmez.

Bir lisansüstü programı ya da sertifika eğitimini değerlendirirken şu sorular yol gösterir: Programın kapsamı nedir? Uygulama ve süpervizyon imkânı var mı? Eğitmenlerin yeterliği belgeli mi? Hangi alanda çalışmanıza zemin hazırlıyor?

Hangi sertifika programlarının hangi amaçla seçilebileceğini psikologlar için sertifika eğitimleri yazısında ayrıntılı anlatıyorum. Ayrıca bu yazıda belirli bir kurum ya da eğitim markası önermiyorum. Kararı kendi ölçütlerinizle vermeniz daha sağlıklıdır.

Danışan adayı olarak hangi alandaki uzmana başvurmalısınız?

Yaşadığınız güçlüğe göre ilk adım değişebilir. Aşağıdaki tablo olası bir başlangıç sunar; bu bir tanı ya da kesin yönlendirme değildir.

Güçlüğe göre olası ilk başvuru
Yaşadığınız durumOlası ilk adımNot
Gündelik stres, ilişki ya da yaşam geçişlerinde uyum güçlükleriPsikolog ile psikolojik danışmanlıkHafif ve orta düzey zorlanmalarda sık tercih edilen ilk adım
Uzun süren düşük ruh hali, yoğun kaygı, uyku ve iştah değişiklikleriPsikolog ve gerekirse psikiyatri hekimiİlaç değerlendirmesi hekimin alanındadır
Dikkat, bellek ya da öğrenme ile ilgili kaygılarHekim ve psikolog; gerekirse nöropsikolojik değerlendirmeÖnce hekim fiziksel nedenleri değerlendirir
Çocukta gelişim, okula uyum ya da davranış kaygısıÇocuk doktoru ve çocuk gelişimi alanında çalışan uzman; gerekirse psikologÇocuk görüşmelerinde ebeveynle birlikte çalışılır
Kendine zarar düşünceleri, psikoz belirtileri, madde yoksunluğuPsikiyatri ve acilÖnce güvenlik gelir; 112 Acil Çağrı

Bu tablo basamaklı bakım yaklaşımını yansıtır. Hafif ve orta düzey zorlanmalarda psikolojik danışmanlık ilk adım olabilir. Ağır belirti, risk, psikoz ya da madde yoksunluğu gibi durumlarda ise psikiyatri ve acil önce gelir. Nitekim NICE, daha hafif depresyonda antidepresanların kişi bunu tercih etmedikçe rutin olarak ilk seçenek olmamasını öneriyor.

Tabloda yer almayan bir durum için de ilk adımı atmaktan çekinmeyin. Kime başvuracağınızdan emin değilseniz kime başvurmalıyım aracı size ilk fikri verebilir. Ayrıca bir psikolog, gerektiğinde sizi daha uygun bir meslektaşa ya da hekime yönlendirir. Bir uzmana başvurmak ağır bir durumda olduğunuz anlamına gelmez; birçok kişi erken dönemde destek alarak zorlanmalarını büyümeden ele alır.

İlk görüşmede ne beklemelisiniz?

İlk görüşmenin amacı, sizi tanımak ve görüşmenin size uygun olup olmadığını birlikte değerlendirmektir. Genel bir görüşme yaklaşık elli ile altmış dakika sürer. Sıklık, kişiye göre haftada bir ya da on beş günde bir olabilir. Süreç genellikle şu sırayla ilerler:

  1. Tanışma ve çerçeve. Psikolog çalışma biçimini, gizlilik ilkelerini ve görüşmenin sınırlarını anlatır.
  2. Sizin hikâyeniz. Sizi getiren güçlüğü ve ne istediğinizi kendi sözcüklerinizle anlatırsınız.
  3. Değerlendirme. Psikolog gerekirse ek sorular sorar; ancak tanı koymaz ve ilaç önermez.
  4. Plan. Birlikte hedefleri, görüşme sıklığını ve gerekirse hekime başvuru ihtiyacını konuşursunuz.

Görüşme sırasında rahat hissetmediğiniz bir şey olursa bunu söylemek hakkınızdır. Uygun bir uzman sorularınızı sakin biçimde yanıtlar ve gerekirse sizi daha uygun bir meslektaşa yönlendirir. Görüşmeler yüz yüze ya da görüntülü olarak online yapılabilir.

Psikoloğun yetkinlik sınırı neden önemlidir?

Türk Psikologlar Derneği'nin Etik Yönetmeliği, psikoloğun yalnızca yetkinliğini edindiği alanda, eğitimi ve deneyimi çerçevesinde çalışmasını ister. Psikoloğun kendini yetkin bulmadığı bir alanda çalışmaya girişmeden önce yeterliğini değerlendirmesi beklenir. Gerekirse eğitim ve süpervizyon alır ya da kişiyi yetkin bir meslektaşına yönlendirir.

Yönetmelik ayrıca psikoloğun eğitimi, deneyimi, akademik dereceleri ve unvanları konusunda yanlış ya da aldatıcı bildirimde bulunmamasını şart koşar. Yani bir psikologdan, neyi yapıp neyi yapmadığını açıkça söylemesini beklemek hakkınızdır.

Bu ilke hem öğrenciler hem danışan adayları için önemlidir. Öğrenciler için alan seçimi yalnızca ilgiyi değil, o alanda yetkinlik kazanmak için gerekli eğitim ve süpervizyonu da kapsar. Danışan adayları için ise yetkinlik sınırı, güvenli bir yönlendirmenin dayanağıdır.

Bir psikoloğun unvanını ve eğitimini nasıl doğrularsınız?

Türk Psikologlar Derneği'ne göre bir kişinin psikolog olduğu lisans diplomasıyla, klinik psikolog olduğu ise yüksek lisans diplomasıyla doğrulanabilir. Ayrıca dernek psikolog, klinik psikolog ve psikoterapistlerin sicil bilgisini kaydetmez. Bu nedenle kuşku halinde kişiden diplomalarını ve psikoterapi için gerekli eğitim sertifikalarını göstermesini istemenizi önerir.

İlk görüşmede şu soruları sorabilirsiniz:

  • Eğitim. Hangi lisans ve lisansüstü programlardan mezunsunuz?
  • Çalışma alanı. Hangi yaş grupları ve güçlüklerle çalışıyorsunuz?
  • Süpervizyon. Vakalarınızı düzenli olarak bir meslektaşla görüşüyor musunuz?
  • Gizlilik. Görüşme bilgilerimi nasıl koruyorsunuz?
  • Süreç. Görüşmeler ne sıklıkta ve ne kadar sürüyor?

Ücret ve ödeme koşullarını randevudan önce sormak da doğaldır. Nitekim ben bu bilgiyi randevu öncesinde açıkça paylaşıyorum. Açık ve sakin yanıt veren bir uzman, sizinle güvene dayalı bir çalışma ilişkisi kurmaya hazır olduğunu da gösterir.

Mevzuat, unvan ve kadro bilgisi neden değişebilir?

Psikolojinin meslek tanımı, unvanların kullanımı ve kamu ya da özel kurumlardaki kadro koşulları mevzuata ve kurum uygulamalarına bağlıdır. Dernek, psikologların meslek ve görev tanımlarını bütünüyle düzenleyen müstakil bir meslek yasasının bulunmadığını belirtir. Tanımlar farklı bakanlıkların mevzuatında dağınık biçimde yer alır.

Bu nedenle yazıdaki mevzuat ve unvan bilgilerini bir başlangıç olarak okuyun. Güncel bilgiyi YÖK, Sağlık Bakanlığı ve Türk Psikologlar Derneği kaynaklarından kontrol edin. Kamu kadroları ve iş ilanları için ilgili kurumun resmî duyurusuna bakmak gerekir.

Özellikle şu başlıklarda güncel kaynaklara bakmak yararlıdır:

  • Unvan kullanımına ilişkin düzenlemeler.
  • Sağlık hizmetlerindeki görev tanımları.
  • Kamu kadro koşulları ve sınav şartları.
  • Lisansüstü program ve sertifika eğitimi koşulları.

Psikolojinin alt alanlarını öğrendikten sonra ilk adımı nasıl atarsınız?

Öğrenciyseniz alt alan seçimini tek bir karara değil, deneme ve gözleme yayın. Danışan adayıysanız önce yaşadığınız güçlüğü adlandırın, ardından o alanda çalışan bir uzmanın eğitimini ve çalışma biçimini sorun.

Bu yazıdan sonra atabileceğiniz üç küçük adım şunlardır:

  • Öğrenciler için. İlgilendiğiniz bir alanda çalışan bir meslektaşla kısa bir görüşme ayarlayın.
  • Danışan adayları için. Yaşadığınız güçlüğü bir kâğıda yazın ve ilk görüşmeye bu notla gidin.
  • Herkes için. Mevzuat ve unvan bilgisini resmî kaynaklardan doğrulayın.

Uzman Psikolog Mert Pırıldar olarak yetişkin, ergen ve çiftlerle bireysel görüşmeler yürütüyorum; çocuk görüşmelerinde ebeveynle birlikte çalışıyorum. Ayrıca kurumsal alanda çalışanlara yönelik psikolojik danışmanlık deneyimim var. Görüşme talebiniz ya da sorularınız için randevu ve iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.

Görüşmeler Serdivan'daki ofiste yüz yüze ya da Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından online yapılabilir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve bireysel değerlendirmenin yerine geçmez.

Sıkça sorulan sorular

Her psikolog klinik psikolog müdür?

Hayır. Psikolog unvanı psikoloji lisans eğitimiyle kazanılır; klinik psikolog ise klinik psikoloji alanında uzmanlık sahibi olanların kullanabildiği bir unvandır. Türk Psikologlar Derneği'ne göre psikolog olduğu lisans diplomasıyla, klinik psikolog olduğu yüksek lisans diplomasıyla doğrulanabilir. Birçok psikolog klinik değil, eğitim, örgüt ya da araştırma alanında çalışır.

Psikolojinin alt alanları kaça ayrılır?

Türk Psikologlar Derneği psikolojinin alt alanlarını kuramsal ve uygulama alanları olarak iki grupta toplar. Kuramsal alanlar bilişsel, deneysel, gelişim, kişilik, psikometri ve sosyal psikolojidir. Uygulama alanları ise adli, çevresel, danışmanlık, eğitim, endüstri ve örgüt, klinik, nöropsikoloji, sağlık, spor ve trafik psikolojisi gibi dallardan oluşur.

Klinik psikolog ile psikiyatrist arasındaki fark nedir?

Psikiyatrist, tıp eğitimi ve psikiyatri uzmanlığı olan bir hekimdir; tanı koyar ve ilaç yazar. Klinik psikolog hekim değildir; ilaç yazmaz ve tıbbi tanı koymaz, psikolojik değerlendirme ile görüşme temelli destek sunar. İki meslek birbirinin yerine geçmez. Çoğu zaman birlikte çalışır ve gerektiğinde birbirine yönlendirir.

Hangi psikoloğa gideceğimi nasıl anlarım?

Önce yaşadığınız güçlüğü adlandırın. Gündelik stres, ilişki ya da uyum güçlüklerinde psikolojik danışmanlık çoğu zaman ilk adımdır. Ağır belirti, kendine zarar düşüncesi, psikoz belirtisi ya da madde yoksunluğu varsa psikiyatri ve acil önce gelir. Kararsızsanız kime başvurmalıyım aracı size ilk fikri verebilir.

Bir psikoloğun eğitimini nasıl doğrularım?

Türk Psikologlar Derneği'ne göre psikolog olduğu lisans diplomasıyla, klinik psikolog olduğu yüksek lisans diplomasıyla doğrulanabilir. Dernek bu unvanlar için sicil bilgisi tutmaz. Kuşkunuz varsa diploma ve psikoterapi için gerekli eğitim sertifikalarını göstermesini isteyebilirsiniz. Süpervizyon ve çalışma alanını sormak da yararlıdır.

Mevzuat ve unvan bilgileri değişir mi?

Evet, değişebilir. Meslek tanımları, unvan kullanımı ve kadro koşulları mevzuata ve kurum uygulamalarına bağlıdır. Türkiye'de psikologların görev tanımlarını bütünüyle düzenleyen müstakil bir meslek yasası bulunmadığı için tanımlar farklı mevzuatlarda yer alır. Güncel bilgiyi YÖK, Sağlık Bakanlığı ve Türk Psikologlar Derneği kaynaklarından kontrol edin.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 24 Eylül 2023 Son güncelleme: 31 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73