Çocuğu Psikoloğa Ne Zaman Götürmeli? Ailelere Rehber

11 Eylül 2019Güncelleme: 30 Ekim 202617 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (22 bölüm)
  1. Çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?
  2. Zamanlamayı hangi beş ölçüt belirler?
  3. Hangi durumlarda biraz gözlemlemek makuldür?
  4. Hangi işaretler daha fazla beklememeyi gerektirir?
  5. Yaşa göre çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?
  6. Yaşam olaylarından sonra çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?
  7. Okul sorunlarında çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?
  8. Psikoloğa gitmeden önce hangi adımları izleyebilirsiniz?
  9. İlk görüşmeye gelirken neleri hazırlayabilirsiniz?
  10. Çocuk psikoloğu, psikiyatrist ve pedagog arasında nasıl karar verirsiniz?
  11. Çocukla çalışırken ebeveyn neden sürecin içindedir?
  12. İlk görüşmede neler olur, neler olmaz?
  13. Çocuğa psikoloğa gideceğinizi nasıl anlatmalısınız?
  14. Çocuk gitmek istemiyorsa ne yaparsınız?
  15. Çocuğun söyledikleri ebeveynle paylaşılır mı?
  16. Beklememeniz gereken acil durumlar nelerdir?
  17. Anne ve baba aynı fikirde değilse ne yapabilirsiniz?
  18. Çocuğu psikoloğa götürmek ona etiket yapıştırır mı?
  19. Araştırmalar erken destek hakkında ne söylüyor?
  20. Çocuk psikoloğu seçerken nelere bakmalısınız?
  21. Serdivan'da süreç nasıl başlar?
  22. Sıkça sorulan sorular
Çocuğu Psikoloğa Ne Zaman Götürmeli? Ailelere Rehber
Kısaca

Çocuğu psikoloğa götürme zamanı, tek bir davranıştan çok süreye, yoğunluğa ve çocuğun günlük işleyişine bağlıdır. Belirtiler haftalardır sürüyor ve okulu, arkadaşlıkları ya da uykuyu etkiliyorsa bir uzmana danışmak yerindedir. Kendine zarar sözleri, şiddet ya da istismar kuşkusu varsa beklemeden 112 ve acil destek devreye girer. Çocukla çalışmada ebeveyn sürecin içindedir.

Çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?

Çocuğun duygu ya da davranış değişikliği haftalardır sürüyor ve evdeki, okuldaki ya da arkadaşlarla ilişkideki işleyişini bozuyorsa bir uzmana başvurma zamanı gelmiştir. Ancak tek bir davranıştan çok süre, yoğunluk ve işlev kaybı belirleyicidir. Ayrıca kendine ya da başkasına zarar riski varsa beklemeyin.

Serdivan'daki görüşmelerimde ebeveynlerin en sık sorusu şudur: “Fazla mı endişeleniyorum, yoksa bir şeyi mi kaçırıyorum?” Yani iki durum da olağandır. Bu nedenle bu yazıda karar vermenize yarayacak somut ölçütleri veriyorum. Öte yandan çocuk psikoloğunun ne yaptığını ve pedagog sorusunu çocuk psikolojisi sayfamda anlattım. Burada yalnızca zamanlamaya, yani “şimdi mi, biraz daha bekleyip mi” sorusuna odaklanıyorum.

Zamanlamayı hangi beş ölçüt belirler?

ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH), kaygı verici davranışların haftalar ya da aylar sürmesini ve evde, okulda ya da arkadaşlarla ilişkide günlük işleyişi engellemesini başvuru için önemli bir işaret sayar. Bu nedenle bu fikri beş soruya ayırmak kararı kolaylaştırır. Aşağıdaki tablo her ölçütü bir soru ve bir örnekle özetler.

Çocuğu psikoloğa götürme kararında beş ölçüt
ÖlçütKendinize soracağınız soruÖrnek
SüreBu durum ne zamandır sürüyor?Haftalardır süren uyku sorunu, iki günlük huzursuzluk değildir
YoğunlukNe kadar sık ve ne kadar şiddetli?Her gün tekrarlayan ve sakinleşmesi uzun süren öfke nöbetleri
İşlevOkul, arkadaşlık, uyku ve ev düzeni etkileniyor mu?Okula gitmeyi sürekli reddediyor ya da arkadaşlarıyla oynamayı bıraktı
DeğişimEski hâline göre belirgin bir fark var mı?Daha önce kazandığı bir beceriyi, örneğin tuvalet kontrolünü kaybetti
GüvenlikKendine ya da başkasına zarar riski var mı?Ölüm ya da kendine zarar sözleri, şiddet davranışı

Ölçütlerin hepsini karşılamanız gerekmez. Örneğin güvenlik ölçütünde tek bir işaret bile beklemeden başvurmak için yeterlidir. Ancak diğer ölçütlerde birkaçı bir araya geldiğinde tablo netleşir. Yani amaç bir puan toplamak değil, çocuğunuzun gündelik yaşamını bütün olarak görmektir.

Örnek senaryo: Sekiz yaşındaki bir çocuk üç haftadır sabahları karın ağrısı yüzünden okula gitmek istemiyor. Daha sonra çocuk doktoru bedensel bir neden bulmuyor. Öğretmen çocuğun sınıfta eskisine göre sessizleştiğini söylüyor. Üstelik ağrı yalnızca okul günlerinde ortaya çıkıyor. Süre, işlev ve değişim ölçütleri birlikte karşılandığı için burada bir psikologla görüşmek anlamlı bir adımdır. Buna karşılık aynı çocukta yalnızca iki günlük bir isteksizlik olsaydı izlemek yeterli olabilirdi.

Hangi durumlarda biraz gözlemlemek makuldür?

Her çocuk dönem dönem değişir, huysuzlaşır ve yeni korkular geliştirir. Bunların çoğu gelişimin olağan bir parçasıdır. Aşağıdaki durumlar tek başına endişe vermez, ancak yine de bir süre dikkatle izlemek yararlıdır:

  • Yeni bir ortama, örneğin kreşe ya da yeni sınıfa alışırken birkaç hafta ağlamak.
  • Kardeşin doğumundan sonra kısa süreli gerileme davranışları göstermek.
  • Karanlıktan, hayvanlardan ya da gürültüden korkmak.
  • Hastalık, tatil ya da düzen değişikliği sonrasında geçici uyku ve iştah dalgalanması.
  • Arkadaşlarla kısa süreli kırgınlıklar yaşamak.

Bekleme sürecini bilinçli yürütmek önemlidir. Çünkü “bekleyip görelim” tek başına bir plan değildir. Davranışı ne zaman, nerede ve hangi durumda gördüğünüzü bir deftere yazın. Ardından iki ya da üç hafta sonra notlara bakın. Durum azalıyorsa gelişimsel bir dalgalanma olabilir. Buna karşılık aynı kalıyor ya da artıyorsa bu not, uzmana gittiğinizde de çok değerli olur.

Gözlem notunuzu beş kısa soruyla tutabilirsiniz:

  • Ne oldu ve hangi durumda?
  • Kimlerle ve nerede?
  • Ne kadar sürdü ve ne kadar şiddetliydi?
  • Öncesinde ve sonrasında neler oldu?
  • Siz nasıl yanıt verdiniz ve çocuk buna nasıl tepki gösterdi?

Çünkü bu notlar yargı değil, veridir. Böylece bir ay sonra “sanırım” demek yerine somut örneklerle konuşursunuz.

Hangi işaretler daha fazla beklememeyi gerektirir?

Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), sürekli gerginlik, korkuyla kaçınma, uyku ve iştah değişikliği, okulda zorlanma ve ölüm sözleri gibi işaretlerin sık görüldüğünde ve günlük işleyişe engel olduğunda ek desteğe ihtiyaç doğurabileceğini belirtir. Bu nedenle aşağıdaki işaretlerden birkaçı bir arada sürüyorsa bir uzmana danışmak için daha fazla beklemenize gerek yoktur:

  • Sürekli gerginlik, huzursuzluk ya da kontrol edilemeyen kaygılı düşünceler.
  • Korku ya da kaygı yüzünden etkinliklerden, okuldan veya arkadaşlardan kaçınmak.
  • Baş ağrısı, karın ağrısı ve çarpıntı gibi bedensel yakınmaların tekrar etmesi.
  • Uyku ya da iştahta belirgin ve uzun süren değişiklik.
  • Çabuk pes etme, okulda zorlanma ya da insanlardan uzaklaşma.
  • Süren üzüntü, öfke patlamaları ya da yoğun suçluluk duygusu.
  • Daha önce kazanılmış becerilerin kaybı.
  • Ölüm ya da kendine zarar sözleri.

Bu liste bir kontrol listesi değildir. Çünkü bir maddenin geçerli olması tek başına bir sorun olduğunu göstermez. Özellikle süre, sıklık ve çocuğun günlük yaşamına etkisi önemlidir. Yine de ölüm ya da kendine zarar sözleri hiçbir durumda ertelenmemelidir.

Yaşa göre çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?

Aynı davranış farklı yaşlarda farklı anlam taşır. Bu nedenle eşik de yaşa göre değişir. Ayrıca aşağıdaki başlıklar yalnızca örnek verir; çocuğunuzun kendi gelişim hızını da hesaba katın.

Okul öncesi dönem (3 ile 6 yaş)

  • Ayrılırken haftalarca süren, yoğun ve sakinleşmeyen sıkıntı.
  • Çok sık ve uzun süren öfke nöbetleri; kendine ya da başkasına zarar verme.
  • Oyunun belirgin biçimde daralması ya da tekrar eden korkutucu oyun temaları.
  • Uyku düzeninin bozulması; tuvalet ya da konuşma gibi becerilerde gerileme.

İlkokul dönemi (7 ile 10 yaş)

  • Okula gitmeyi sürekli reddetme ve okul günlerinde artan karın ağrısı.
  • Arkadaşsızlık, dışlanma ya da akran zorbalığı.
  • Derslerde ani düşüş ve çalışmaya hiç yaklaşamama.
  • Sürekli kaygı, “ya şöyle olursa” düşünceleri ya da tekrar eden ritüeller.

Ortaokula geçiş (11 ile 13 yaş)

  • Uzun süren içe kapanma ve eskiden sevilen şeylere ilgi kaybı.
  • Öfkenin şiddete varması ya da kurallara sürekli karşı gelme.
  • Ekran kullanımı yüzünden uyku ve okul düzeninin bozulması.
  • Kendine ya da başkasına zarar verme sözleri.

Konuşma, hareket ya da sosyal gelişimde yaşıtlarına göre belirgin bir gecikme kuşkusu varsa ilk adım çoğunlukla çocuk doktorudur. Çünkü gelişimsel değerlendirme tıbbi bir süreçtir. Psikolog bu sürece gelişim öyküsü ve aile desteğiyle katkı verebilir, ancak tıbbi tanı koymaz.

Öte yandan ergenlik çağında süreç farklı yürür. Bu yaş grubunu ergen psikolojisi sayfasında ayrıca anlattım.

Yaşam olaylarından sonra çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?

Büyük yaşam olayları çocuğun dengesini sarsabilir. Bu olaylarda belirti çıkmasını beklemek zorunda değilsiniz, çünkü destek çocuk bir güçlük yaşamadan önce de yararlı olabilir. Başlıca olaylar şunlardır:

  • Anne babanın boşanması ya da ayrılması.
  • Yakın bir kişinin kaybı ve yas.
  • Taşınma, okul ya da şehir değişikliği.
  • Yeni bir kardeşin doğumu.
  • Çocuğun kendisinin ya da yakınının ciddi hastalığı ve hastaneye yatışı.
  • Deprem, yangın ya da kaza gibi korkutucu bir olay.

Bu nedenle bu olaylardan sonra ilk görüşmeyi çoğunlukla çocukla değil, sizinle yaparız. Ayrıca çocuğa durumu nasıl anlatacağınızı, hangi soruları bekleyebileceğinizi ve evdeki düzeni nasıl koruyacağınızı konuşuruz. Çocuk ise zamanla, yaşına uygun biçimde sürece katılır.

Korkutucu bir olaydan sonra uyku sorunları, yapışkanlık ve korkular birkaç hafta olağan olabilir. Yine de bu belirtiler yoğunlaşıyor ya da uzuyorsa destek almak için beklemeyin.

Yas ve kayıplarda çocukların tepkisi dalgalı olabilir. Örneğin bir an oyun oynayıp bir an ağlayabilirler. Bu, yası yaşamadıkları anlamına gelmez, çünkü çocuklar acıyı çoğu zaman küçük parçalar halinde taşır. Bu yüzden hem tepkisizliği hem dalgalanmayı olağan sayın.

Okul sorunlarında çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?

Okul, çocuğun gününün büyük bölümünü geçirdiği yerdir. Bu yüzden okuldaki güçlük çoğu zaman ilk görünen işaret olur. Örneğin öğretmenden gelen geri bildirim, ders başarısında ani düşüş ya da sabahları okula gitmek istememe sık karşılaşılan örneklerdir. Bir psikologla görüşmeyi şu durumlarda düşünebilirsiniz:

  • Okula gitmeyi haftalardır sürekli reddetmek ya da okul günlerinde tekrarlayan karın ve baş ağrısı yaşamak.
  • Öğretmenden gelen olumsuz geri bildirimin bir aydan uzun süre aynı kalması.
  • Arkadaşlarından dışlanmak, alay edilmek ya da zorbalığa uğramak.
  • Anne babadan ayrılırken haftalarca süren yoğun sıkıntı.

İlk adım çoğu zaman öğretmenle ve varsa okul rehber öğretmeniyle konuşmaktır. Ayrıca sürekli okul reddini okul fobisi yazısında ele aldım. Okula yeni başlayacak çocuklar için hazırlık sorularını ise okul olgunluğu yazısında anlattım. İlk haftalardaki ağlama ya da isteksizlik tek başına başvuru nedeni değildir, çünkü yeni düzene alışmak zaman alır. Bu nedenle belirtiler haftalarca yoğunlaşarak sürüyorsa bakmak gerekir.

Öğretmenle konuşurken yargılamayan sorular sormak ilişkiyi korur. Örneğin “Sınıfta onu nasıl görüyorsunuz?”, “Hangi anlarda zorlanıyor?” ve “Arkadaşlarıyla nasıl?” gibi sorular size somut gözlemler kazandırır. Bu gözlemleri deftere de yazın.

Psikoloğa gitmeden önce hangi adımları izleyebilirsiniz?

Karar vermeden önce birkaç adım atmak hem sizi rahatlatır hem de uzmana gittiğinizde zaman kazandırır. Nitekim AAP ilk durak olarak çocuk doktoruyla konuşmayı önerir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) de uyku sorunu ya da işitme sorunu gibi sağlık etkenlerinin davranışı etkileyip etkilemediğini çocuk doktoruna sormayı hatırlatır. Şu sırayı izleyebilirsiniz:

  1. Davranışı yazın: ne zaman, nerede, ne kadar sürüyor ve öncesinde ne oluyor.
  2. Öğretmenle ya da okul rehber öğretmeniyle konuşup aynı davranışı okulda görüp görmediklerini sorun.
  3. Çocuk doktorunuzla görüşüp uyku, işitme ya da görme gibi bedensel etkenleri gözden geçirin.
  4. Çocuğunuzla sakin bir anda konuşun ve ne hissettiğini dinleyin.
  5. Birkaç hafta sonra notlara bakın ve bir uzmana danışmaya karar verin.

Bu adımların sırayla ilerlemesi şart değildir. Hatta endişeniz yüksekse psikologla görüşmeyi sürecin başına da alabilirsiniz. Zaten ilk görüşmede çoğu zaman bu soruları birlikte gözden geçiririz.

İlk görüşmeye gelirken neleri hazırlayabilirsiniz?

Hazırlık zorunlu değildir; hazırlıksız gelen aileleri de aynı özenle karşılarım. Yine de aşağıdaki bilgiler ilk görüşmeyi verimli kılar:

  • Doğum süreci, konuşma ve yürüme zamanı, geçirilmiş hastalıklar ve varsa mevcut raporlar.
  • Okuldan gelen geri bildirimler, karne ya da öğretmen notları.
  • Yukarıda anlattığım gözlem notları.
  • Çocuğun uykusu, beslenmesi, ekran kullanımı ve günlük düzeni hakkında kısa bilgi.
  • Ailede yaşanan önemli değişiklikler: taşınma, kayıp, ayrılık ya da iş değişikliği.
  • Aklınızdaki sorular; yazarsanız unutmazsınız.

Kısacası bunların bir kısmı eksikse de görüşmeye gelmenizin önünde bir engel yoktur. Üstelik bilmediğiniz bir bilgiye “bilmiyorum” demek de değerli bir bilgidir.

Çocuk psikoloğu, psikiyatrist ve pedagog arasında nasıl karar verirsiniz?

“Çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?” sorusunun ardından ailelerin kafası en çok bu üç sözcükte karışır. Çocuk psikoloğu, çocuğun duygu ve davranış güçlüklerinde psikolojik danışmanlık yapar. Psikiyatrist hekimdir; tıbbi tanı koyar ve gerekirse ilaç planlar. “Pedagog” ise Türkiye'de bir meslek unvanı değil, ailelerin sık kullandığı bir arama sözcüğüdür. Bu yüzden pedagog arayan ailelerin çoğu aslında çocuğunun gelişimini anlayan bir psikolog arar. Ayrıntıyı pedagog arayan aileler için hazırladığım rehberde anlattım.

Hafif ve orta düzeydeki duygu ve davranış güçlüklerinde ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlık olabilir. Buna karşılık uykuda ve iştahta ağır bozulma, kendine zarar sözleri ya da gerçeklikle bağın kaybolduğunu düşündüren belirtiler varsa çocuk psikiyatrisi öne çıkar. Öte yandan hangi kapıdan başlayacağınızı Kime başvurmalıyım? aracı ve psikolog mu, psikiyatrist mi rehberi daha ayrıntılı anlatır.

Çocukla çalışırken ebeveyn neden sürecin içindedir?

Çocuğun günü evde ve okulda geçer. Psikolog odasındaki bir saat bunların yerini tutmaz. Bu nedenle çocuk çalışmasında ebeveyn yardımcı bir ek değil, sürecin ana parçasıdır. Nitekim CDC de küçük çocuklarda ebeveynlerin ya da bakım verenlerin çoğunlukla doğrudan sürece katıldığını belirtir. Uzman ebeveynle tek başına ya da tüm aileyle çalışabilir. Ayrıca ebeveyn ve çocuk arasındaki etkileşimi gözlemleyip farklı tepki yolları önerebilir.

Çocuk büyüdükçe doğrudan görüşmelerin payı artar, ancak ebeveynin desteği yine önemlidir. Sürecin içinde ebeveynin dört işi vardır:

  • Bilgi vermek: çocuğun gelişim öyküsünü, günlük düzenini ve okul sürecini paylaşmak.
  • Hedef koymak: neyin değişmesini istediğinizi birlikte somutlaştırmak.
  • Evde denemek: görüşmelerde önerilen küçük şeyleri günlük hayatta uygulamak.
  • Geri bildirim vermek: neyin işe yaradığını ve neyin zorladığını bir sonraki görüşmede anlatmak.

Bu yapı sizi suçlamak için değil, çocuğunuzun yaşadığını birlikte anlamak içindir. Çoğu zaman çocuğun gün içindeki en önemli dayanağı, onu daha iyi anlayan yetişkinlerdir.

İlk görüşmede neler olur, neler olmaz?

İlk görüşme bir tanışma ve çerçeve görüşmesidir. Aşağıdaki tablo ne beklemeniz, neyi beklememeniz gerektiğini özetler.

İlk görüşmede neler olur, neler olmaz?
İlk görüşmede olurİlk görüşmede olmaz
Gelişim öyküsünü, okul sürecini ve günlük düzeni konuşuruz.Çocuğa tıbbi tanı koymayız.
Endişenizi ve beklentinizi dinlerim.Sizi ya da çocuğu suçlamayız.
Çocuğa ilk buluşmayı nasıl anlatacağınızı birlikte planlarız.Hemen karar vermenizi beklemeyiz.
Gerekirse başka bir uzmana yönlendirme seçeneklerini konuşuruz.Çocuğu odada konuşmaya zorlamayız.

Ardından çocukla görüşme gerekip gerekmediğine, hangi sıklıkla ve hangi biçimde olacağına birlikte karar veririz. Ayrıca süreç boyunca geri bildirim ve evde deneyeceğiniz öneriler de bu kararın parçasıdır.

Çocuğa psikoloğa gideceğinizi nasıl anlatmalısınız?

AAP, çocukla randevudan önce konuşmayı önerir. Ona önemsendiğini, nasıl hissettiğini anlamak istediğinizi ve uzmanı yardımcı bir kaynak olarak gördüğünüzü söyleyebilirsiniz. Ayrıca herkesin zaman zaman zorlandığını ve yardımın var olduğunu hatırlatmak damgalanma duygusunu azaltır.

Dürüst ve sade bir anlatım çocuğa daha çok güven verir. Çünkü çocuğu habersiz götürmek ya da psikoloğu ceza gibi sunmak güvenini zedeler. Bu nedenle aşağıdaki tablo yaşa göre örnek cümleleri ve kaçınmanız gereken ifadeleri gösterir.

Çocuğa randevuyu anlatırken yaşa göre örnek cümleler
YaşÖrnek cümleKaçınılacak ifade
3 ile 6 yaş“Çocuklarla oyun oynayan ve duyguları konuşan biriyle tanışacağız.”“Yaramazlık yaptığın için gidiyoruz.”
7 ile 10 yaş“İçimizde sıkışan duyguları anlamak zor olabiliyor. Bunları anlamana yardım eden biriyle konuşacağız.”“Seni düzeltmeleri için götürüyorum.”
11 ile 13 yaş“Bu bir sınav ya da ceza değil. Neler yaşadığını anlamak ve seni rahatlatacak yollar bulmak için gideceğiz.”“Böyle devam edersen seni psikoloğa götürürüm.”

Çocuğun sorularını geçiştirmeyin ve yaşına uygun biçimde yanıtlayın. Örneğin “Orada ne olacak?” sorusuna “Seninle konuşacak, oyun oynayacak, ne düşündüğünü soracak” diyebilirsiniz. İsterseniz bu anlatımı ilk ebeveyn görüşmesinde birlikte kurarız.

Çocuk gitmek istemiyorsa ne yaparsınız?

Direnç çok olağandır ve çoğu zaman bilinmeyenden gelen bir korkudur. Çünkü zorla götürmek ters tepki doğurur. Bunun yerine önce kendiniz gelebilirsiniz, çünkü çocuklarla çalışmada ilk görüşmeyi zaten çoğunlukla ebeveynle yaparız. Ayrıca şunları deneyebilirsiniz:

  • Çocuğa seçenek sunun: görüşmeden önce uzmanla kısa bir tanışma ya da odayı görme gibi.
  • Ödül pazarlığından kaçının; “gidersen sana şunu alırım” cümlesi görüşmeyi pazarlık konusuna çevirir.
  • Korkusunu küçümsemeyin; “korkulacak bir şey yok” yerine “merak ettiğini sorabilirsin” deyin.
  • Çocuk hazır değilse ebeveyn görüşmeleriyle başlayın; çocukla çalışma sonra gelebilir.

Çocuk görüşme odasında konuşmak istemezse bu da olağandır. Örneğin çizim, oyun ve anlatma gibi yollar kendini ifade etmesini kolaylaştırır. Önceliğimiz güven kurmaktır; çocuk hazır olmadan içini dökmesi için baskı yapmayız.

Çocuğun söyledikleri ebeveynle paylaşılır mı?

Bu, ebeveynlerin en çok merak ettiği konulardan biridir. Çocuğun odada söylediklerinin tamamını size aktarmam, çünkü çocuk söylediklerinin kendisine karşı kullanılmayacağını bilmelidir. Buna karşılık sürecin genel gidişini, çocuğun hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğunu ve evde neler yapabileceğinizi paylaşırım.

Güvenlik bu kuralın istisnasıdır. Örneğin çocuğun güvenliğini tehdit eden bir durum çıkarsa gizliliği sınırlarım ve sizi bilgilendiririm. Bu kuralı çocuğa da baştan, yaşına uygun bir dille söylerim. Ayrıca okulla iletişimi yalnızca sizin izninizle kurarım ve neyi paylaşacağımızı önceden birlikte belirleriz.

Beklememeniz gereken acil durumlar nelerdir?

Bazı durumlarda ölçütleri tartmak için zaman yoktur. Aşağıdaki işaretlerde randevu beklemeyin:

  • Çocuğun kendine zarar verme sözü, düşüncesi ya da girişimi.
  • Ölmek istediğini söylemesi.
  • Başkasına ciddi zarar verme riski ya da şiddet davranışı.
  • İstismar ya da ihmal kuşkusu.
  • Gerçeklikle bağın koptuğunu düşündüren belirtiler, örneğin kimsenin duymadığı sesleri duyması.

Beden güvenliği ve istismar kuşkusu için ayrıca çocuğa cinsellik nasıl anlatılır yazısındaki ilgili bölüme bakabilirsiniz. Bu durumlarda çocuğu sorguya çekmeyin. Sakin kalın, ona inandığınızı söyleyin ve yetkili birimlere başvurun.

Anne ve baba aynı fikirde değilse ne yapabilirsiniz?

Ebeveynlerden biri “geçer” derken diğeri endişeleniyorsa çocuk iki farklı mesaj alır. Yani bu çok yaygındır ve ikinizin bakışı da bir şey anlatır. Örneğin biriniz çocuğu gün boyu daha az görüyor olabilir. Diğeriniz ise sorumluluğun çoğunu taşıdığı için daha çok yoruluyor olabilir. Ortak karar için üç adım işe yarar:

  1. Ortak bir gözlem yapın: aynı davranışı iki hafta boyunca ikiniz de not edin.
  2. Notları karşılaştırın; kimin haklı olduğunu değil, ne gördüğünüzü konuşun.
  3. Hâlâ ayrışıyorsanız ilk ebeveyn görüşmesine birlikte ya da sırayla gelin.

Anne baba ayrı yaşıyorsa durum biraz farklıdır. Çünkü reşit olmayan bir çocukla görüşme için ebeveynin ya da yasal temsilcinin onamı gerekir. Bu yüzden velayet durumunun baştan netleşmesi iyidir. Ayrıca çocuğun görüşmeye getirilmesinden iki ebeveynin de haberdar olmasını beklerim. Böylece çocuk iki ev arasında taraf seçmek zorunda kalmaz.

Çocuğu psikoloğa götürmek ona etiket yapıştırır mı?

Hayır. Görüşme bir etiket koymak için değil, çocuğu ve aileyi anlamak için yapılır. Bu endişe çok yaygındır ve ilk görüşmede açıkça sorabilirsiniz. Psikolog tıbbi tanı koymaz. Ayrıca çocuk hakkında hüküm vermek görüşmenin amacı değildir. Sık duyduğum dört kaygıya kısa yanıtlar şöyledir:

  • “Büyüyünce geçer.” Bazı güçlükler gerçekten kendiliğinden geçer. Ancak aylardır süren ve okulu ya da arkadaşlığı etkileyen bir sorun, beklerken büyüyebilir.
  • “Ben mi yanlış yaptım?” Birçok güçlük mizaç, okul koşulları ve yaşam olaylarının birleşiminden doğar. Suçlu aramak yerine neyin işe yarayacağına bakmak daha yararlıdır.
  • “Bir kez konuşunca geçer.” Değişim, evde ve okulda süren küçük adımlarla gelir.
  • “Çocuğum farklı görülür.” Görüşmeler gizlidir; paylaşım yalnızca sizin izninizle ve önceden belirlenen kapsamda olur.

Çoğu zaman etiketi görüşme değil, uzun süre desteksiz kalan güçlük yaratır. Çocuk “ben yapamıyorum” inancını yerleştirmeden destek almak bu yüzden değerlidir.

Araştırmalar erken destek hakkında ne söylüyor?

NIMH, ruhsal bir güçlüğe işaret eden belirtileri olan gençlerde erken tedavinin daha etkili olabildiğini ve daha ciddi, uzun süreli sorunların önlenmesine yardımcı olabileceğini belirtir. Ancak bu bilgi her güçlük için aynı sonucu vaat etmez. Yine de beklemenin her zaman tarafsız bir seçenek olmadığını hatırlatır.

CDC ise çocuklarda kullanılan yaklaşımlardan ikisini öne çıkarır. Birincisi davranış çalışmasıdır; yaygın biçimi, ebeveynlere çocuğun davranışını yönetme becerisini öğreten ebeveyn eğitimidir. İkincisi, çocuğun düşüncelerini ve duygularını fark etmesine yardım eden bilişsel davranışçı çalışmalardır. Ayrıca küçük çocuklarda ebeveynler sürece doğrudan katılır. Ergenlerde ise çocukla doğrudan çalışmanın payı artar.

Bu nedenle “ne zaman?” sorusunun yanıtı çoğu zaman şudur: endişeniz sürüyorsa ve işleyiş bozuluyorsa, erken.

Çocuk psikoloğu seçerken nelere bakmalısınız?

Çocuk için uzman ararken ailelerin asıl sorusu şudur: “Bu kişi çocuğumla nasıl çalışır?” Aşağıdaki sorular seçiminizi kolaylaştırır:

  • Uzmanın adı, unvanı ve eğitimi açıkça yazılı mı?
  • Çocuklarla çalışma deneyimi ve ebeveyn katılımı konusunda bilgi veriyor mu?
  • Başka bir uzmanlık gerektiğinde, örneğin çocuk psikiyatrisinde, yönlendirme yapacağını söylüyor mu?
  • Gizlilik çerçevesini, okulla iletişimi ve ebeveyne geri bildirimi baştan anlatıyor mu?
  • Ücret ve ödeme bilgisini randevudan önce açıkça paylaşıyor mu?

Ben çocuk çalışmasını her zaman ebeveynle birlikte planlarım. Ancak çalışma alanımın ağırlığı ergen, yetişkin ve çifttir. Çocuğunuzun yaşı ya da güçlüğü başka bir uzmanlığı gerektiriyorsa bunu ilk görüşmede açıkça söylerim ve yönlendirme yaparım.

Serdivan'da süreç nasıl başlar?

“Çocuğu psikoloğa ne zaman götürmeli?” sorusunun yanıtı sizde netleştiyse ilk adım kısa bir mesajdır. 0555 030 37 73 numaralı telefon ve WhatsApp hattından ya da randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Ayrıca mesajınıza çocuğunuzun yaşını ve endişenizi birkaç kelimeyle yazmanız yeterlidir. Ücret ve ödeme bilgisini randevudan önce açıkça paylaşırım. İlk görüşmeyi çoğunlukla yalnız ebeveynle yaparız ve yaklaşık 50 ile 60 dakika sürer.

Öte yandan Serdivan'a gelemeyen aileler için ebeveyn görüşmeleri online yapılabilir. Çocuğunuz için başka bir uzmanın daha uygun olduğu anlaşılırsa bunu ilk görüşmede açıkça söylerim ve yönlendirme yaparım. Karar vermekte zorlanıyorsanız ne zaman psikolog desteği almak gerektiğini anlatan rehber de yardımcı olur.

Sıkça sorulan sorular

Çocuğu psikoloğa götürmek için sorunun büyümesini beklemek gerekir mi?

Hayır. Belirtiler haftalardır sürüyor, günlük işleyişi etkiliyor ya da endişeniz geçmiyorsa beklemeniz gerekmez. Büyük yaşam olaylarından sonra belirti çıkmadan da destek alabilirsiniz. Erken destek her güçlük için aynı sonucu vaat etmez, ancak beklemenin her zaman tarafsız bir seçenek olmadığını hatırlatır. Kendine zarar sözlerinde ise hiç beklemeyin.

Çocuk psikoloğuna çocukla mı yoksa tek başıma mı gitmeliyim?

İlk görüşmeyi çoğunlukla yalnız ebeveynle yaparız. Çocuğun gelişim öyküsünü, okul sürecini ve günlük düzenini konuşur, çocuğa ilk buluşmayı nasıl anlatacağınızı birlikte planlarız. Çocukla görüşme gerekip gerekmediğine bu değerlendirmeden sonra karar veririz. Böylece çocuk hazırlıksız ve kaygılı biçimde odaya girmek zorunda kalmaz.

Çocuğum psikoloğa gitmek istemezse ne yapmalıyım?

Zorla götürmeyin. Önce siz tek başınıza gelebilir, görüşmenin ceza ya da sınav olmadığını çocuğa sade bir dille anlatabilirsiniz. Ona seçenek sunun, korkusunu küçümsemeyin ve ödül pazarlığından kaçının. Çocuk hazır olana kadar ebeveyn görüşmeleriyle başlamak mümkündür; güven kurulduktan sonra çocukla çalışmak daha kolay olur.

Psikolog çocuğa tanı koyar ya da ilaç yazar mı?

Hayır. Psikolog tıbbi tanı koymaz ve ilaç yazmaz. Hafif ve orta düzeydeki duygu ve davranış güçlüklerinde ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir. İlaç ya da tıbbi değerlendirme gerektiren bir tablo görürsem aileyi çocuk psikiyatrisine yönlendiririm. Gelişimsel gecikme kuşkusunda ise çocuk doktoru ilk adımdır.

Çocuğun psikoloğa söylediklerini öğrenebilir miyim?

Çocuğun odada söylediklerinin tamamını size aktarmam, çünkü çocuğun güveni sürecin temelidir. Buna karşılık genel ilerlemeyi, desteğe ihtiyaç duyduğu alanları ve evde yapabileceklerinizi düzenli paylaşırım. Çocuğun güvenliğini tehdit eden bir durum çıkarsa gizliliği sınırlar ve sizi bilgilendiririm; bunu çocuğa da baştan söylerim.

Pedagog arıyorum, çocuk psikoloğu aynı kişi midir?

Pedagog, Türkiye'de meslek unvanı olarak kullanılmayan, ailelerin sık kullandığı bir arama sözcüğüdür. Pedagog arayan ailelerin çoğu aslında çocuğunun gelişimini anlayan bir psikolog arar. Çocuklarla psikolojik danışmanlık çalışmasını uygulamada psikologlar yürütür. Önemli olan, uzmanın unvanını ve eğitimini açıkça paylaşmasıdır. Ayrıntıyı hazırladığım pedagog rehberinde anlattım.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 11 Eylül 2019 Son güncelleme: 30 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73