Bu sayfada (22 bölüm)
- Sınav kaygısında rehber öğretmen mi psikolog mu?
- Okul rehber öğretmeni sınav kaygısında ne yapar?
- Rehber öğretmenin güçlü olduğu yanlar nelerdir?
- Okul rehberliğinin doğal sınırları nelerdir?
- Psikolog sınav kaygısında ne yapar?
- Rehber öğretmen ile psikolog arasındaki eğitim farkı nedir?
- Rehber öğretmen, RAM, psikolog ve psikiyatri hekimi: kim ne yapar?
- Hafif belirtilerde rehber öğretmen mi psikolog mu?
- Belirtiler sürüyorsa rehber öğretmen mi psikolog mu?
- İlk görüşmede ne beklemelisiniz?
- Ağır belirtilerde rehber öğretmen mi psikolog mu önce gelir?
- Okul ile özel psikolog nasıl iş birliği yapar?
- Özel görüşme okul programını nasıl etkiler?
- Rehber öğretmene hangi soruları sorabilirsiniz?
- Okulda hangi küçük düzenlemeler kaygıyı hafifletebilir?
- Sınav türüne göre kime başvurmak daha kolay olur?
- Gençler hangisiyle konuşmak ister?
- Sınava az kaldıysa rehber öğretmen mi psikolog mu?
- Araştırmalar sınav kaygısı desteği hakkında ne söylüyor?
- Karar verirken hangi hatalardan kaçınmalısınız?
- Serdivan'da özel görüşme için süreç nasıl başlar?
- Sıkça sorulan sorular

Sınav kaygısında rehber öğretmen ile psikolog rakip değil, birbirini tamamlayan desteklerdir. Hafif ve orta düzeyde kaygıda ilk adım çoğu zaman okul rehber öğretmeniyle konuşmaktır. Belirtiler sürüyor ve günlük hayatı bozuyorsa psikolog desteği de eklenir. Ağır belirtilerde ise psikiyatri hekimi ve acil destek önce gelir. Okulla özel psikolog arasındaki bilgi paylaşımı yalnızca veli izniyle yapılır.
Sınav kaygısında rehber öğretmen mi psikolog mu?
Çoğu öğrenci için yanıt “ikisi de” olabilir ve sıra önemlidir. Hafif ve orta düzeydeki sınav kaygısında önce okul rehber öğretmeniyle konuşmak makul bir ilk adımdır. Kaygı haftalarca sürüyor, uykuyu, çalışmayı ya da aile ilişkilerini bozuyorsa buna psikolog desteğini de eklemek gerekir. Ancak ağır belirtilerde psikiyatri hekimi ve acil destek önce gelir.
Serdivan'daki görüşmelerimde veliler sık sık şunu sorar: “Okulun rehber öğretmeni yeterli mi, yoksa özel bir psikoloğa mı gitmeliyiz?” Soru ikisini rakip gibi gösterir. Oysa okul rehberliği ile özel psikolojik danışmanlık farklı güçlere sahip, birbirini tamamlayan iki destektir. Öte yandan sınav kaygısı desteğinin genel çerçevesini “Sınav Stresine Son!” sayfamda anlattım. Burada yalnızca kime, ne zaman ve nasıl birlikte başvuracağınıza odaklanıyorum.
Karar vermek için üç soru işinizi kolaylaştırır:
- Belirtiler ne kadar süredir var ve sınav yaklaştıkça mı artıyor?
- Uyku, çalışma ve ilişkiler ne ölçüde bozuldu?
- Kendine zarar düşüncesi gibi bir risk işareti var mı?
Böylece yanıtlarınıza göre aşağıdaki başlıklardan size en yakın olanı seçebilirsiniz. Üstelik başlangıçta yanlış kapıyı seçmek büyük bir sorun değildir, çünkü iki destek de gerektiğinde sizi başka bir kapıya yönlendirir.
Okul rehber öğretmeni sınav kaygısında ne yapar?
Millî Eğitim Bakanlığı'nın Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği, okullardaki hizmeti rehber öğretmenin ya da psikolojik danışmanın yürüttüğünü söyler. Yönetmeliğe göre hizmetler gelişimsel ve önleyici, iyileştirici ve destek hizmetler olmak üzere üç başlıkta yürür. Dolayısıyla sınav kaygısı bu başlıkların hepsiyle ilgilidir. Rehber öğretmenin yapabildiği işlerden bazıları şunlardır:
- Sınıf rehberlik programında sınav kaygısı, çalışma becerileri ve karar verme üzerine etkinlikler uygulamak.
- Öğrenciyle bireysel görüşme yapmak, gerekirse grupla psikolojik danışma yürütmek.
- Veli, öğretmen ve yöneticilerle çalışarak öğrencinin okul ortamını desteklemek.
- Merkezî sınavların tercih dönemlerinde öğrenciye eşlik etmek.
- İhtiyaç kendi uzmanlık alanını aşıyorsa öğrenciyi daha yetkin bir uzmana ya da kuruma yönlendirmek.
Nitekim yönetmelik bu yönlendirmeyi açıkça tanımlar: bireyin ihtiyacı rehberlik hizmetinin müdahale alanının dışında kalıyorsa rehber öğretmen onu daha yetkin bir uzmana yönlendirir. Yani rehber öğretmenin sizi bir psikoloğa yönlendirmesi, görevini yapmadığı anlamına gelmez. Tam tersine, görevini yaptığını gösterir.
Rehber öğretmenin güçlü olduğu yanlar nelerdir?
Rehber öğretmenin en büyük avantajı okulun içinde olmasıdır. Üstelik öğrenciyi gün boyu aynı ortamda görür, sınıfın havasını bilir ve öğretmenlerle günlük iletişim kurar. Bu nedenle ofiste görüşen bir uzmanın doğrudan gözlemleyemeyeceği şeyleri fark edebilir:
- Okul bağlamını bilir: deneme sınavı takvimi, ders yükü, sınıf iklimi ve akran ilişkileri.
- Ulaşması kolaydır: öğrenci zaten okuldadır, yol ve randevu planı gerekmez.
- Öğretmenlerle koordinasyon sağlar: ödev yükü ve sınav sıklığı gibi konularda okulda düzenleme önerebilir.
- Sınıf düzeyinde çalışabilir: aynı kaygıyı yaşayan birçok öğrenciye birlikte ulaşır.
- Sınav sistemini ve tercih sürecini yakından bilir.
Bu güçler, hafif ve yeni başlayan kaygılarda rehber öğretmeni çoğu zaman en doğal ilk adım yapar. Üstelik öğrenci okulunda tanıdık biriyle konuşmak istiyorsa bu seçeneği küçümsememek gerekir.
Okul rehberliğinin doğal sınırları nelerdir?
Okul rehberliğinin sınırları kişilerden değil, hizmetin yapısından gelir. Çünkü rehber öğretmen aynı anda çok sayıda öğrenciye hizmet verir ve görüşmeler okul düzenine bağlıdır. Bu yüzden şu durumlarda tek başına yetersiz kalabilir:
- Haftalık, düzenli ve derinlemesine bir bireysel çalışma için zaman her okulda kolay ayrılamaz.
- Görüşmeler ders saatlerine denk geldiği için öğrenciyi sık sık sınıftan almak zordur.
- Bazı öğrenciler okulda tanıdık yüzlerle konuşmak istemez; okul dışı bir alan onlara daha rahat gelir.
- Bazı okullarda rehber öğretmen olmayabilir. Bu durumda hizmet, rehberlik ve araştırma merkeziyle iş birliği içinde yürür.
- Mezun adayların okulla düzenli bağı zayıfladığı için rehberlikten yararlanmak güçleşebilir.
Dolayısıyla okulda yeterli desteği bulamadığınızı hissediyorsanız bunu rehber öğretmenin yetersizliği olarak değil, hizmetin yapısal sınırı olarak okuyun. Böylece bu bakış, ileride okulla kuracağınız iş birliğini de kolaylaştırır.
Psikolog sınav kaygısında ne yapar?
Özel görüşmede çalışan psikolog, öğrenciyle okul dışında, düzenli ve bireysel bir çerçevede çalışır. Görüşmeleri çoğunlukla haftada bir ya da on beş günde bir yaparız ve her biri yaklaşık 50 dakika sürer. Bu sayede kaygının öğrenciye özgü örüntüsünü daha derinlemesine görürüz. Görüşmelerde çoğunlukla şu başlıklar üzerinde çalışırız:
- Kaygının nasıl çalıştığını, bedende ve düşüncede nasıl göründüğünü tanımak.
- “Başaramazsam her şey biter” gibi felaketleştirici düşünceleri daha dengeli hale getirmek.
- Nefes ve gevşeme gibi bedensel rahatlama becerilerini sınav benzeri koşullarda denemek.
- Çalışma düzenini, uykuyu ve dinlenmeyi psikolojik açıdan ele almak; ders anlatmamak.
- Sınav günü için kişiye özel bir plan yapmak ve aileye rehberlik etmek.
Psikolog ilaç yazmaz ve tıbbi tanı koymaz. Ancak hafif ve orta düzeydeki sınav kaygısında ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir. Buna karşılık ilaç ya da tanı gerektiren bir tablo görürsem öğrenciyi ve aileyi psikiyatri hekimine yönlendiririm.
Rehber öğretmen ile psikolog arasındaki eğitim farkı nedir?
İki mesleğin eğitimi farklıdır. Bu nedenle bu farkı bilmek beklentinizi netleştirir. Yönetmelik psikolojik danışmanı, eğitimde psikolojik hizmetler ile rehberlik ve psikolojik danışmanlık alanlarında en az lisans düzeyinde eğitim almış personel olarak tanımlar. Buna karşılık psikologlar psikoloji bölümlerinde yetişir.
İkisi de insanlara psikolojik destek verir, ancak çalışma alanları ve kurumsal çerçeveleri farklıdır. Örneğin rehber öğretmen bir eğitim kurumunun içinde, öğrencinin eğitim hayatını desteklemek üzere çalışır. Özel görüşmede çalışan psikolog ise okul programına bağlı olmadan kişinin ruhsal zorlanmasına odaklanabilir. Yani hiçbirinin unvanı diğerini geçersiz kılmaz; asıl soru, ihtiyacınıza hangisinin daha uygun olduğudur.
Unvanlara da dikkat edin. Çünkü uzmanın kim olduğunu, hangi bölümden mezun olduğunu ve hangi alanda çalıştığını açıkça yazan birini tercih etmek, beklentinizi baştan doğru kurmanıza yardımcı olur.
Rehber öğretmen, RAM, psikolog ve psikiyatri hekimi: kim ne yapar?
Dört kapıyı birbirinden ayırmak, doğru yere zamanında başvurmanızı kolaylaştırır. Aşağıdaki tablo rolleri özetler. Yani hiçbiri diğerinin rakibi değildir; her biri farklı bir ihtiyaca yanıt verir.
| Kapı | Ne yapar | Ne zaman akla gelir |
|---|---|---|
| Okul rehber öğretmeni | Okulda sınıf rehberliği, bireysel ve grupla psikolojik danışma, tercih döneminde eşlik, gerektiğinde yönlendirme | Kaygı yeni başladıysa, okul ortamıyla bağlantılıysa, hafif ya da orta düzeydeyse |
| Rehberlik ve araştırma merkezi (RAM) | Rehberlik ve özel eğitim hizmetlerini planlar ve koordine eder, rehber öğretmeni olmayan okullarda iş birliği yapar | Okulda rehber öğretmen yoksa ya da resmî eğitsel değerlendirme gerekiyorsa |
| Psikolog | Okul dışında düzenli bireysel görüşme, kaygı becerileri, düşünce düzenleme, aileye rehberlik; ilaç yazmaz, tanı koymaz | Kaygı sürüyorsa, uykuyu ya da çalışmayı bozuyorsa, daha fazla zaman ve özel bir alan gerekiyorsa |
| Psikiyatri hekimi | Tıbbi tanı koyar, gerekirse ilaç planlar | Ağır uyku ve iştah bozulması, sık panik atak, umutsuzluk ya da risk varsa |
| 112 ve acil servis | Anlık müdahale yapar | Kendine zarar düşüncesi ya da yakın tehlike varsa |
Ancak hangi kapıyla başlayacağınıza karar vermek zor olabilir. Kime başvurmalıyım? aracı ve psikolog mu, psikiyatrist mi rehberi bu ayrımı daha ayrıntılı anlatır.
Hafif belirtilerde rehber öğretmen mi psikolog mu?
Sınav öncesinde heyecan, huzursuzluk, hafif uykusuzluk ya da çalışırken dağınıklık çoğu öğrencide ortaya çıkar. Belirtiler yeni başladıysa, yalnızca sınava yakın haftalarda çıkıyorsa ve öğrenci günlük hayatını sürdürebiliyorsa önce rehber öğretmenle konuşmak çoğu zaman yeterlidir.
Nitekim İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) de sınav stresinde çocuğun güvendiği bir okul çalışanıyla konuşmasını, ebeveynin de öğretmenlerle iletişim kurmasını önerir. Aynı sayfa düzenli uykuyu, dengeli beslenmeyi, hareketi ve çocuğa ek baskı yapmamayı da vurgular. Bu öneriler İngiltere'deki ebeveynlere yöneliktir, ancak temel fikir her yerde geçerlidir. Hafif belirtilerde şunları deneyebilirsiniz:
- Öğrencinin güvendiği bir yetişkinle, örneğin rehber öğretmenle ya da sınıf öğretmeniyle konuşmasını destekleyin.
- Uyku saatini koruyun, çünkü gece yarısına kadar çalışmak çoğu zaman verimi düşürür.
- Gün içine kısa hareket ve dinlenme araları koyun.
- Sonuca değil çabaya odaklanın ve sınavın hayattaki tek fırsat olmadığını hatırlatın.
- Belirtiler birkaç hafta içinde azalmıyorsa bir sonraki adımı düşünün.
Öte yandan kendi durumunuzu görmek isterseniz sınav kaygısı testi bir başlangıç noktası olabilir. Ancak test tanı koymaz, yalnızca konuşmaya zemin hazırlar.
NHS ayrıca sınav sinirlerinin olağan ve bazen yararlı olduğunu belirtir. Kaygı engel olmaya başlarsa sınav benzeri koşullarda çalışmayı denemeyi ve durumdan kaçınmak yerine ona yaklaşmayı önerir. Yani amaç kaygıyı sıfırlamak değil, onunla çalışabilir hale gelmektir.
Belirtiler sürüyorsa rehber öğretmen mi psikolog mu?
Okul desteğine ve evdeki önlemlere rağmen belirtiler sürüyorsa ikinci basamak olarak bir psikologla çalışmak yararlı olabilir. Özellikle burada tek bir belirtiden çok örüntü belirleyicidir. Şu işaretler birlikte görülüyorsa özel bir görüşmeyi düşünebilirsiniz:
- Belirtiler birkaç haftadır sürüyor ve sınav haftalarından bağımsız olarak da var.
- Uyku, iştah ya da çalışma düzeni belirgin biçimde değişti.
- Karın ağrısı, baş ağrısı ve çarpıntı gibi bedensel yakınmalar sık tekrarlıyor.
- Deneme sınavlarında bilinenin hatırlanamaması ve zihnin boşalması tekrar ediyor.
- Öğrenci çalışmaktan, deneme çözmekten ya da okuldan uzak duruyor.
- Evde sınav yüzünden tartışmalar artıyor ve iletişim kopuyor.
- Öğrenci okulda rahat konuşamıyor ya da okul desteği yetmiyor.
Öte yandan NHS, çocuğun kaygısı ya da düşük ruh hali ağırsa, sürüyorsa ve günlük yaşamı engelliyorsa aile hekimine başvurmayı iyi bir başlangıç sayar. Dolayısıyla Türkiye'de bu başlangıç aile hekimi ya da çocuk doktoru olabilir. Psikolog ise ilk görüşmeyi çoğu zaman öğrenci ve veliyle birlikte yapar, ardından çalışmanın kimle nasıl süreceğini planlar.
İlk görüşmede ne beklemelisiniz?
İlk görüşme hangi kapıda olursa olsun bir tanışma ve çerçeve görüşmesidir. Bu nedenle aşağıdaki tablo ikisini yan yana gösterir. Ancak rehber öğretmen için verilen bilgiler okula göre değişebilir.
| Başlık | Rehber öğretmenle | Psikologla |
|---|---|---|
| Ortam | Okulda, rehberlik servisinde | Serdivan'daki ofiste ya da online |
| Süre ve sıklık | Okul programına göre değişir | Yaklaşık 50 dakika; haftada bir ya da on beş günde bir |
| Kimler katılır | Öğrenci, gerektiğinde veli ve öğretmen | Öğrenci ve gerektiğinde veli |
| Konuşulanlar | Öğrencinin okul deneyimi, sınav süreci, ihtiyaçları ve yönlendirme seçenekleri | Sınav öyküsü, kaygının arttığı anlar, uyku ve günlük düzen, ailenin beklentisi |
| Gizlilik | Danışan dosyasındaki bilgi izinsiz paylaşılmaz | Yasal zorunluluk ve risk dışında paylaşım yapılmaz |
İkisinde de yapabileceğiniz şey aynıdır: gözlemlerinizi anlatmak, soru sormak ve neyin sizi rahatsız ettiğini açıkça söylemek. Üstelik hazırlıklı gelmeniz gerekmez.
Ağır belirtilerde rehber öğretmen mi psikolog mu önce gelir?
Hiçbiri. Bazı durumlarda ilk kapı psikiyatri hekimi ya da acil servistir. Çünkü psikolog tıbbi tanı koymaz ve ilaç yazmaz, rehber öğretmen de tıbbi bir müdahale yapamaz. Bu yüzden aşağıdaki işaretlerden biri varsa beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurun:
- Kendine zarar verme düşüncesi, sözü ya da planı.
- Haftalardır süren ağır çökkünlük, hiçbir şeyden zevk alamama ve umutsuzluk.
- Sık ve şiddetli panik atakları ya da nefes alamama hissi.
- Gerçeklikle bağın kaybolduğunu düşündüren belirtiler.
- Belirgin uykusuzluk ya da iştahsızlık nedeniyle kilo ve güç kaybı.
- Alkol ya da madde kullanımı.
Bu belirtiler sınav kaygısının “ağır hali” gibi okunmamalıdır. Çoğu zaman sınav stresinin yanında ayrı bir ruhsal güçlük vardır. Yani tanıyı hekim koyar. Psikolojik destek ise hekimle uyum içinde, sağlık sürecine paralel olarak sürebilir.
Okul ile özel psikolog nasıl iş birliği yapar?
İki destek birbirini bilmeden yürüdüğünde öğrenci iki ayrı mesaj alabilir. İş birliği bu yüzden değerlidir. Ancak iş birliği, gizliliği koruyarak yürür. Nitekim MEB'in rehberlik etik yönergesi, rehber öğretmenin başka bir ruh sağlığı uzmanıyla bilgi paylaşmasını öğrencinin velisinin iznine bağlar. Ayrıca yönetmelik danışan dosyasındaki bilgileri, birey reşit değilse velisinin izni olmadan paylaşılmayacak bilgiler olarak tanımlar. İş birliğini şu sırayla kurabilirsiniz:
- Önce rehber öğretmenle görüşüp gözlemlerini ve okulda yapılabilecekleri öğrenin.
- Özel görüşme başlıyorsa psikoloğa okuldaki desteği anlatın.
- Bilgi paylaşımına izin verip vermeyeceğinize ve neyin paylaşılacağına siz karar verin.
- Öğrenciye iki tarafın da onun yararı için konuştuğunu ve görüşmelerde söylediklerinin tamamının aktarılmayacağını anlatın.
- Paylaşılan bilginin kapsamını belirli aralıklarla gözden geçirin.
Benim çalışma biçimimde de okulla iletişimi yalnızca ailenin izniyle kurarım ve neyi paylaşacağımızı önceden belirleriz. Öğrencinin görüşme odasında söylediklerinin tamamını okula aktarmam, çünkü güven sürecin temelidir.
Örnek senaryo: LGS'ye hazırlanan bir öğrenci deneme sınavlarından sonra uyuyamadığını ve karın ağrısı yaşadığını söylüyor. Veli önce rehber öğretmenle görüşüyor. Rehber öğretmen sınıf etkinliklerinde nefes çalışması yaptırdığını ve öğrenciyle bireysel görüşme yapabileceğini anlatıyor. Birkaç hafta sonra belirtiler sürünce aile özel bir görüşme başlatıyor. Veli izin veriyor ve iki taraf yalnızca genel gözlemleri paylaşıyor: uyku düzeni, deneme sonrası gerginlik ve sınıf içindeki rahatlık. Öğrenci iki yerde de aynı mesajı duyuyor: kaygı bir tehdit değil, yönetilebilir bir sinyaldir.
Özel görüşme okul programını nasıl etkiler?
Özel görüşmeleri okul derslerinden ayrı planlarız. Görüşme saatini okul çıkışına ya da cumartesiye yerleştirmek çoğu zaman mümkündür. Online görüşme yol zamanını ortadan kaldırdığı için ders kaybını daha da azaltır. Ayrıca sınav yaklaştıkça sıklığı artırabilir, sınavdan sonra seyrekleştirebiliriz. Ancak toplam süreyi önceden söylemem; öğrencinin ihtiyacına ve sınav takvimine göre birlikte belirleriz.
Ders kaybı kaygısı sık duyduğum bir endişedir. Bu nedenle saatleri okul yoğunluğuna göre seçeriz. Örneğin deneme sınavının ertesi gününe bir görüşme koymak, sonuçlarla ilgili gerginliği hemen konuşma fırsatı verir. Üstelik görüşme için okuldan izin almak zorunlu değildir, çünkü cumartesi ve online seçenekler vardır.
Rehber öğretmene hangi soruları sorabilirsiniz?
Rehber öğretmenle görüşmek, velilerin sık atladığı bir adımdır. Örneğin randevu için okul idaresi ya da sınıf rehber öğretmeni aracılık edebilir. Görüşmede şu soruları sorabilirsiniz:
- Çocuğumu sınıfta ve deneme sınavlarında nasıl gözlemliyorsunuz?
- Sınav kaygısı için okulda bireysel görüşme ya da grup çalışması var mı?
- Ne sıklıkla görüşebiliriz ve görüşmeler ders saatini nasıl etkiler?
- Hangi durumda bizi dış bir uzmana yönlendirirsiniz?
- Özel bir psikologla da çalışırsak bilgi paylaşımını nasıl düzenleriz?
- Ödev ve deneme sıklığı konusunda okulda yapılabilecek bir düzenleme var mı?
Yanıtları bir hüküm gibi değil, ek bir gözlem olarak alın. Çünkü aynı öğrenci evde ve okulda farklı görünebilir. Yine de iki ortamda da tekrar eden bir örüntü görüyorsanız bu örüntü gerçek bir ihtiyaca işaret eder.
Okulda hangi küçük düzenlemeler kaygıyı hafifletebilir?
Rehber öğretmen aracılığıyla okulla konuşmak, kaygıyı besleyen çevresel etkenleri hafifletebilir. Ancak bunlar kural değil, görüşülebilecek fikirlerdir ve her okulun imkânı farklıdır:
- Deneme sınavı sonuçlarını sınıfta açıkça okumak yerine öğrenciye özel vermek.
- Sınav dönemlerinde ödev ve deneme yükünü dengelemek.
- Sınıf rehberlik saatlerine kısa nefes ve gevşeme etkinlikleri eklemek.
- Öğrencinin zorlandığı anda rehberlik servisine uğrayabileceği bir yolu açık tutmak.
- Veli toplantılarında kıyaslamadan çok çabayı öne çıkaran bir dil kullanmak.
Her önerinin uygulanabilirliği okula bağlıdır. Yine de rehber öğretmen, bu konuşmayı öğretmenlerle yürütebilecek doğru kişidir. Böylece kaygının okul kaynaklı kısmı için de bir çözüm yolu açılır.
Sınav türüne göre kime başvurmak daha kolay olur?
Sınavın türü ve öğrencinin okulla bağı ilk adımı etkiler. Bu nedenle aşağıdaki tablo genel eğilimleri gösterir; her öğrencinin durumuna ayrıca bakarız.
| Durum | Olası ilk adım | Neden |
|---|---|---|
| LGS'ye hazırlanan ortaokul öğrencisi | Rehber öğretmen ve veli görüşmesi | Okul bağı güçlüdür, sınıf rehberliği zaten işler |
| YKS'ye hazırlanan lise öğrencisi | Rehber öğretmen, kaygı sürerse psikolog | Tercih dönemi desteği okulda vardır |
| YKS'de mezun aday | Psikolog | Okulla düzenli bağ zayıflamış olabilir |
| KPSS ya da ALES adayı yetişkin | Psikolog | Okul rehberliğinin kapsamı dışında kalır |
| Üniversite vize ve final dönemi | Varsa üniversitenin danışma birimi ya da psikolog | Üniversiteden üniversiteye imkânlar değişir |
Ayrıca kaygının belirtilerini sınav kaygısı belirtileri yazısında, üniversite sınavı sürecini ise YKS kaygısı yazısında ele aldım. Burada yalnızca kapıları ayırıyorum, çünkü bu yazının sorusu kime başvurulacağıdır.
Gençler hangisiyle konuşmak ister?
Tercih yalnızca velinin değil, öğrencinin de hakkıdır. Bazı gençler rehber öğretmenle konuşmak istemez, çünkü arkadaşlarının görmesinden ya da bilgilerin notlarına yansımasından korkar. Bazıları ise bir psikologla yalnız kalmaktan ürker ve tanıdık bir yüzle başlamak ister.
Bu yüzden öğrenciye seçenek sunun: “İstersen önce okuldaki rehber öğretmenle, istersen okul dışında biriyle konuşabilirsin.” Gizliliğin nasıl işlediğini de anlatın. Örneğin MEB mevzuatı, danışan dosyasındaki bilgileri izinsiz paylaşılmayacak bilgiler olarak tanımlar; adli ve idari soruşturmalar bunun dışındadır. Yine de özel görüşmede gizlilik ilkesi geçerlidir, yalnızca güvenlik riski gibi sınırlı istisnalar vardır.
MEB etik yönergesi ayrıca okul müdürünün rehber öğretmenden öğrenciye ait gizli bilgileri istememesini ve disiplin süreçlerinde öğrencinin ceza alıp almaması yönünde görüş talep etmemesini öngörür. Özellikle bu bilgi, “okul bunu duyacak mı?” korkusu taşıyan bir genç için rahatlatıcı olabilir.
Gence “gitmek zorundasın” demek çoğu zaman direnç doğurur. Çünkü gencin sürece katılımı, ona söz hakkı tanımakla başlar. Ergenle çalışma biçimimi ergen psikolojisi sayfasında anlattım.
Sınava az kaldıysa rehber öğretmen mi psikolog mu?
Sınava birkaç hafta ya da birkaç gün kaldıysa uzun bir sürece zaman yoktur. Bu durumda odak sınav haftasına ve sınav gününe kayar. İki destek de bu dönemde işe yarar, ancak farklı alanlarda:
- Rehber öğretmen: Sınav günü işleyişi, salon ve belge bilgileri, tercih ve takvim sorularında en hızlı kaynaktır.
- Psikolog: Sınav haftası ve sınav günü planı, uyku ve beslenme düzeni, takılan soruda ne yapılacağı ve nefes çalışması üzerine kısa bir plan çıkarabilir.
- Aile: Evde sakin, öngörülebilir bir ortam kurar ve son günlerde sürekli sınav konuşmaktan uzak durur.
Bu yüzden son haftalarda yeni teknikler öğrenmek yerine, daha önce uyguladığınız birkaç basit beceriye yaslanmak daha güvenlidir. Ayrıca ne kadar fayda sağlayacağı öğrenciye bağlıdır ve önceden söz verilemez. Yine de küçük bir plan belirsizliği azalttığı için kaygıyı hafifletebilir.
Araştırmalar sınav kaygısı desteği hakkında ne söylüyor?
School Psychology International dergisinde yayımlanan geniş bir meta-analiz, sınav kaygısını azaltmaya yönelik 56 çalışmayı bir araya getirmiştir. Ayrıca analize göre en etkili programlar, beceri geliştirmeyi davranışçı ya da bilişsel tekniklerle birleştirenlerdir. Üstelik bireysel görüşmeler ya da bireysel ve grup görüşmelerinin karışımı en büyük kazanımları sağlamıştır.
Bu bulgu iki desteğin birbirini nasıl tamamladığını düşündürür: okulda sınıf düzeyinde beceri çalışması, okul dışında bireysel görüşme. Ancak aynı derleme, ilkokul, ortaokul ve lise öğrencileriyle yapılan çalışmaların çok sınırlı olduğunu da belirtir. Bu yüzden bulguları kesin bir kanıt gibi değil, yön gösteren bir bilgi olarak okumak gerekir.
Karar verirken hangi hatalardan kaçınmalısınız?
Çoğu aile iyi niyetle aşağıdaki hatalardan birini yapar. Ancak bunlar kimseyi küçültmez; fark ettiğiniz anda yönünüzü değiştirmeniz yeterlidir.
- Rehber öğretmeni hiç atlayıp yalnızca özel desteğe yönelmek ya da özel desteği okuldan saklamak.
- Öğrenciye danışmadan randevu alıp “bugün gidiyoruz” demek.
- Kaygıyı şımarıklık ya da tembellik sayıp belirtileri geçiştirmek.
- Psikologdan puan artışı beklemek; amaç puan değil, bilinenin sınav anında kullanılabilmesidir.
- Tek görüşmede her şeyin çözülmesini beklemek.
- Ağır belirtileri “sınav stresi” diye açıklayıp sağlık kuruluşuna başvurmayı ertelemek.
Ayrıca evdeki dil ve tutum için sınav kaygısı ve aileler yazısına bakabilirsiniz.
Veli olarak sizin de kaygılı olmanız olağandır. Bu kaygıyı öğrenciye taşımamak için kendi desteğinizi, örneğin eşinizi, bir arkadaşınızı ya da gerekirse bir uzmanı, hesaba katın. Sakin bir yetişkin, kaygılı bir öğrencinin en güçlü dayanağıdır.
Serdivan'da özel görüşme için süreç nasıl başlar?
Özel görüşmeyi düşünüyorsanız ilk adım kısa bir mesajdır. 0555 030 37 73 numaralı telefon ve WhatsApp hattından ya da randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Ayrıca ücret ve ödeme bilgisini randevudan önce açıkça paylaşırım. İlk görüşmeye öğrenci ve veli birlikte katılabilir; öğrencinin yaşına ve isteğine göre veli görüşmesini ayrıca yaparız.
Görüşmeler Serdivan'daki ofiste yüz yüze ya da Türkiye'nin her yerinden online yapılabilir. Özellikle okulda rehber öğretmenle de çalışıyorsanız bunu ilk görüşmede söylemeniz iş birliğini kolaylaştırır. Öte yandan hazır olmadığınızı hissediyorsanız önce okuldaki rehber öğretmenle konuşmak da yerinde bir başlangıçtır.
Hangi yolu seçerseniz seçin ilk adım çoğu zaman en zorudur. Küçük bir mesaj, bir randevu talebi ya da rehber öğretmene yazılmış kısa bir not bile süreci başlatır.
Sıkça sorulan sorular
Sınav kaygısı için önce rehber öğretmene mi gitmeliyim?
Hafif ve orta düzeydeki kaygıda çoğu zaman evet, çünkü rehber öğretmen okulu, sınav takvimini ve öğrenciyi bilir. Ancak bu bir zorunluluk değildir; isterseniz doğrudan psikologla da başlayabilirsiniz. Önemli olan iki desteğin birbirini dışlamamasıdır. Ağır belirtilerde ise önce psikiyatri hekimi ya da acil servis gelir.
Rehber öğretmenle özel psikolog aynı anda çalışabilir mi?
Evet, çalışabilirler. Bilgi paylaşımı yalnızca öğrencinin velisinin izniyle yapılır ve neyin paylaşılacağına aile karar verir. İki tarafın genel gözlemleri bilmesi, öğrenciye iki ortamda da tutarlı bir mesaj verir. Öğrencinin görüşme odasında söylediklerinin tamamı ise okula aktarılmaz, çünkü güven sürecin temelidir.
Psikolog sınav kaygısı için ilaç yazar mı?
Hayır. Psikologlar ilaç yazmaz ve tıbbi tanı koymaz. Hafif ve orta düzeydeki sınav kaygısında ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir. İlaç ya da tanı gerektiren bir tablo görürsem öğrenciyi ve aileyi psikiyatri hekimine yönlendiririm. Kendine zarar düşüncesi ya da yakın bir tehlike varsa 112'yi arayın.
RAM sınav kaygısında ne işe yarar?
Rehberlik ve araştırma merkezleri, rehberlik ve özel eğitim hizmetlerini planlar ve koordine eder; rehber öğretmeni olmayan okullarda iş birliği yapar. Resmî eğitsel değerlendirme gerektiren durumlar için başvuru adresidir. Sınav kaygısının kendisi için ise çoğu zaman ilk kapı okul rehberlik servisidir; ihtiyaç doğarsa okul sizi merkeze yönlendirir.
Mezun adaylar sınav kaygısında kime başvurmalı?
Okulla düzenli bağları zayıfladığı için mezun adaylarda okul rehberliğinden yararlanmak güçleşebilir. Bu durumda özel bir psikologla, gerekirse online görüşmek düşünülebilir. Belirtiler ağırsa ya da uykuyu ve günlük işleyişi bozuyorsa aile hekimi veya psikiyatri hekimi de ilk adım olabilir. Kaygıyı tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz.
Özel psikologla görüştüğümüzü okula söylemeli miyiz?
Bu karar ailenin ve öğrencinin hakkıdır. Okulu bilgilendirmek çoğu zaman iş birliğini kolaylaştırır, ancak bilgi paylaşımı veli izniyle ve önceden belirlenen kapsamda yapılır. Öğrenciyi bu karardan dışarıda bırakmayın; gizlilik kaygısını onunla açıkça konuşmak güveni artırır. İsterseniz önce yalnızca rehber öğretmenle genel bir görüşme yapabilirsiniz.

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bu konuda destek ve araçlar
Benzer yazılar

Tükenmişlik Sendromu Nedir? DSÖ Tanımı ve Temel Bilgiler
Tükenmişlik sendromu nedir? DSÖ ICD-11 tanımı, mesleki olgu kavramı, üç boyut, nedenler ve ne zaman destek alınacağı bu yazıda.
25 Temmuz 2019 · 17 dk okuma
Panik Atak Terapisi Nasıl İşler? Seanslarda Neler Olur
Panik atak terapisi nasıl işler? Tıbbi kontrol, panik döngüsü, bedensel duyumlara maruz kalma, kademeli dönüş ve seans düzeni adım adım…
17 Temmuz 2019 · 17 dk okuma
Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu: Takıntılı Kişilik ve OKB Farkı
Obsesif kompulsif kişilik bozukluğu nedir, OKB'den farkı ne? Belirtileri, nedenleri, ilişkilere etkisi ve destek yolları. Tanıyı psikiyatri…
31 Ekim 2018 · 17 dk okuma