YKS Kaygısı: Üniversite Sınavı Sürecinde Motivasyon ve Denge

10 Eylül 2019Güncelleme: 31 Ekim 202616 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (23 bölüm)
  1. YKS kaygısı nedir ve neden bu kadar yükselir?
  2. YKS kaygısını normal heyecandan nasıl ayırt edersiniz?
  3. YKS kaygısı ortaokul sınavlarından neden farklı seyreder?
  4. YKS kaygısı hangi belirtilerle kendini gösterir?
  5. YKS sürecinde hangi dönemlerde hangi zorlanmalar öne çıkar?
  6. Motivasyon neden inip çıkar ve neye ihtiyaç duyar?
  7. Kontrol duygusu YKS motivasyonunu nasıl artırır?
  8. Hedef belirlemek YKS kaygısını azaltır mı, artırır mı?
  9. Destekleyici bir ortamı nasıl kurarsınız ve çabayı nasıl fark ettirirsiniz?
  10. Çalışma ortamını ve yöntemini değiştirmek neden işe yarar?
  11. Rekabet ve kıyas YKS kaygısını ne zaman büyütür?
  12. Telefon ve sosyal medya YKS motivasyonunu nasıl etkiler?
  13. Denge nedir ve YKS yılında uykuyu, hareketi ve sosyal yaşamı nasıl korursunuz?
  14. Deneme sınavı sonuçlarıyla ilişkiyi nasıl yönetirsiniz?
  15. Ailenin YKS kaygısına etkisi nedir, nasıl destek olabilirsiniz?
  16. Mezun ya da ikinci kez giren adaylarda YKS kaygısı nasıl farklı seyreder?
  17. Sınavdan önceki son haftalarda ve sınav günlerinde neler yapabilirsiniz?
  18. Sonuç ve tercih döneminde hayal kırıklığıyla nasıl başa çıkarsınız?
  19. Sınav takvimi ve kurallar için hangi kaynağa bakmalısınız?
  20. YKS kaygısında ne zaman uzman desteği gerekir?
  21. Psikolojik danışmanlık YKS kaygısına nasıl yaklaşır?
  22. İlk görüşmeyi Serdivan'da nasıl planlarsınız?
  23. Sıkça sorulan sorular
YKS Kaygısı: Üniversite Sınavı Sürecinde Motivasyon ve Denge
Kısaca

YKS kaygısı, uzun hazırlık, sıralama baskısı ve kıyasla büyüyen bir endişedir; belli ölçüde heyecan olağandır. Motivasyonu özerklik, yeterlik ve ilişkililik ihtiyaçları belirler: seçenek sunmak, süreç hedefleri koymak, çabayı fark etmek ve birlikte çalışmak işe yarar. Uyku, hareket ve sosyal temas dengeyi korur. Belirtiler haftalarca sürüyor ve yaşamı bozuyorsa uzman desteği düşünülmelidir.

YKS kaygısı nedir ve neden bu kadar yükselir?

YKS kaygısı, üniversite sınavına hazırlanırken ya da sınav yaklaşırken yaşanan yoğun endişedir. Düşünceleri, bedeni ve davranışı birlikte etkiler. Bir ölçüde heyecan olağandır, hatta çalışmayı destekler. Ancak sonucun bölüm ve gelecek planıyla bağlantılı hissedilmesi, uzun hazırlık süresi ve kıyas bu heyecanı güçlü bir kaygıya dönüştürebilir.

Serdivan'daki görüşmelerimde YKS yılındaki gençlerden ve ailelerinden hep aynı soruyu duyuyorum: Bu kadar gerilmek normal mi? Kısacası yanıt iki yönlüdür. Gerginliğin bir bölümü olağandır, ama bir bölümü destek gerektirebilir. Bu nedenle bu yazıda YKS kaygısını yalnızca bir sorun olarak değil, motivasyonla ve dengeyle birlikte ele alıyorum.

Genel çalışmamı Sınav Stresine Son seansları sayfasında bulabilirsiniz. Bu yazıda ayrıca daha dar bir soruya odaklanıyorum: Üniversite sınavı sürecinde motivasyonu ve dengeyi nasıl korursunuz? Sınav takvimi, başvuru koşulları ve puanlama için ise ÖSYM'nin resmî duyurularına bakmanız gerekir.

YKS kaygısını normal heyecandan nasıl ayırt edersiniz?

Heyecan ile kaygı aynı bedensel alarmı kullanır, ancak süreleri ve sonuçları farklıdır. Örneğin orta düzeydeki bir heyecan dikkati keskinleştirebilir. Buna karşılık çok yüksek bir kaygı belleği, uykuyu ve motivasyonu zorlar. Dolayısıyla ölçüt, duygunun varlığı değil, gündelik yaşamı ne kadar daralttığıdır. Örneğin kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

  • Kaygı haftalardır sürüyor ve sınav gününden bağımsız yükseliyor mu?
  • Uykuda, iştahta ya da ruh halinde belirgin bir değişim var mı?
  • Çalışma masasından kaçış, erteleme ya da saatlerce başında oturup ilerleyememe sıklaştı mı?
  • Sosyal ortamlardan ve sevilen etkinliklerden uzaklaşma başladı mı?
  • Düşünceler “olmazsa her şey biter” gibi katı ve felaket yüklü mü?

Yani birkaç soruya evet demek bir bozukluk anlamına gelmez. Yine de durumunuzu yakından izlemeniz için yeterli bir nedendir. Ayrıca sınav kaygısı testi gözleminizi düzenlemeniz için kısa bir araçtır; tanı koymaz, yalnızca bir sonraki adımı düşünmenize yardım eder.

YKS kaygısı ortaokul sınavlarından neden farklı seyreder?

YKS adayı genellikle ergenliğin sonlarında ya da erken yetişkinliktedir. Bu nedenle bu yaşta kimlik, bağımsızlık ve gelecek planı daha belirgindir. Üstelik sınav yalnızca bir okul değil, bir bölüm, bir şehir ve bir meslek yolu gibi ağırlık taşır. Dolayısıyla kaygı çoğu zaman “ne olacağım” sorusuyla iç içe geçer.

Ortaokul sonundaki merkezî sınav için yazdığım LGS kaygısı yazısında aile ve gençlik dinamiğini anlattım. Ancak YKS'de üç fark öne çıkar: Hazırlık süresi çok uzundur, sınav birden fazla oturumdan oluşur ve tercih kararı yeni bir belirsizlik üretir. Ayrıca bazı adaylar bu yolculuğa ikinci kez çıkar.

Nitekim sınav kaygısını inceleyen 238 çalışmalık bir derleme, kaygının üniversite giriş sınavları dahil birçok eğitsel sonuçla olumsuz ilişkili olduğunu bildirdi. İlişkiler küçük ile orta düzeydeydi. Ayrıca aynı derleme, sınavın zor ya da sonuçlarının ağır algılanmasının kaygıyı yükselttiğini gösterdi. Bu nedenle YKS gibi yüksek riskli sınavlarda kaygıyı ciddiye almak yerindedir.

Öte yandan Dünya Sağlık Örgütü 15 ile 19 yaş arasındaki gençlerde kaygı bozukluklarının yaklaşık yüzde 5,3 oranında görüldüğünü ve kaygının yaşla birlikte arttığını belirtir. Her YKS kaygısı bir kaygı bozukluğu değildir; ancak bu oran, kaygının nadir olmadığını gösterir.

YKS kaygısı hangi belirtilerle kendini gösterir?

Kaygı her gençte aynı biçimde ortaya çıkmaz. Kimi aday endişesini açıkça söyler, kimi öfkeyle ya da sessizlikle yanıt verir. Bu nedenle belirtilere dört alandan bakmak işe yarar:

  • Beden: Uyku sorunu, iştah değişimi, baş ya da karın ağrısı, çarpıntı ve sürekli yorgunluk.
  • Düşünce: “Hiçbir şey öğrenemedim”, “Herkes benden önde” ya da “Olmazsa bittim” gibi tekrarlayan cümleler.
  • Davranış: Çalışmayı ertelemek, telefona sığınmak, denemelerden kaçmak ya da tersine saatlerce kesintisiz çalışmak.
  • Duygu: Öfke patlamaları, ağlama, içe kapanma ve evde sık tartışma.

Bedensel yakınmalar sürüyorsa önce aile hekimine başvurun, çünkü baş ya da karın ağrısının başka bir nedeni olabilir. Belirtilerin ayrıntısı için sınav kaygısı belirtileri yazısına bakabilirsiniz. Kaçınmanın tembellik olmadığını da unutmayın; çoğu zaman kaygının en yaygın savunmalarından biridir.

YKS sürecinde hangi dönemlerde hangi zorlanmalar öne çıkar?

Kaygı, hazırlık boyunca aynı yoğunlukta seyretmez, yani dönemlere göre değişir. Aşağıdaki tablo, sık gördüğüm dönemleri ve her dönem için denenebilecek bir adımı özetliyor.

YKS hazırlığında dönemlere göre sık zorlanmalar ve destekleyici adımlar
DönemSık görülen zorlanmaDestekleyici adım
Hazırlığın ilk haftalarıYolun uzunluğu karşısında bunalmakHedefi haftalara bölmek, ilk haftayı hafif tutmak
Uzun orta dönemMonotonluk, isteksizlik, yorgunlukÇalışma ortamını ve yöntemini değiştirmek, dinlenme günü koymak
Denemelerin sıklaştığı dönemSonuçlara aşırı anlam yüklemek, kıyasTek sonuç yerine eğilime bakmak, hataları ipucu saymak
Sınavdan önceki son haftalarUyku bozulması, felaket düşünceleriDüzeni korumak, yeni konu yüklemeyi bırakmak
Sınav günleriBedensel gerginlik, zihin boşalmasıTanıdık bir rutin ve kısa nefes alıştırmaları
Sonuç ve tercih dönemiHayal kırıklığı, karar belirsizliğiDuyguya yer açmak, seçenekleri birlikte yazmak

Tablo bir yol haritası değildir, çünkü her aday bu dönemleri farklı hızda yaşar. Yine de hangi dönemde olduğunuzu bilmek, zorlanmayı kişisel bir eksiklik olarak değil, sürecin doğal bir parçası olarak görmenizi sağlar.

Motivasyon neden inip çıkar ve neye ihtiyaç duyar?

Motivasyon sabit bir özellik değil, koşullara bağlı bir durumdur. Ryan ve Deci'nin öz belirleme kuramı, insanın üç temel psikolojik ihtiyaç taşıdığını ileri sürer: yeterlik, özerklik ve ilişkililik. Bu ihtiyaçlar karşılandığında kendiliğinden motivasyon ve ruh sağlığı artar. Buna karşılık engellendiğinde ikisi de zayıflar.

  • Yeterlik: “Yapabiliyorum” duygusudur ve küçük kazanımlarla büyür.
  • Özerklik: “Kendi seçimimle ilerliyorum” duygusudur ve denetim yerine seçenek sunulduğunda büyür.
  • İlişkililik: “Yalnız değilim” duygusudur ve destekleyen insanlarla ve ortak çalışmayla büyür.

Özellikle YKS yılında bu üç ihtiyaç kolayca yara alır. Sürekli sonuç ölçmek yeterlik duygusunu, aşırı denetim özerkliği, yalnız çalışmak ise ilişkililiği zayıflatır. Bu nedenle aşağıdaki bölümlerde üç ihtiyaca göre somut öneriler sunuyorum. Bu öneriler aday için olduğu kadar aileler, öğretmenler ve rehber öğretmenler için de geçerlidir.

Kontrol duygusu YKS motivasyonunu nasıl artırır?

Sınav hazırlığında en çok eksilen duygulardan biri kontrol duygusudur. Aday, takvimi kurumun, programı kursun, beklentiyi ailenin belirlediğini hissedebilir. Ancak kendi seçimini yapabilen genç, çalışmaya daha kolay sahip çıkar. Örneğin aday şu alanlarda seçim yapabilir:

  • Hangi dersle başlayacağını ve çalışma sırasını kendisi seçebilir.
  • Kaynak seçiminde, örneğin soru bankası, video ya da özet arasında, birkaç seçenekten karar verebilir.
  • Mola ve dinlenme zamanlarını kendi ritmine göre planlayabilir.
  • Haftalık planı kendisi yazıp gerektiğinde değiştirebilir.

Aileler ve öğretmenler için ilke basittir: Seçenek sunun, dayatmayın. Örneğin “Bu kitabı bitireceksin” demek yerine “Üç kaynaktan hangisiyle başlamak istersin?” diye sorabilirsiniz. Ayrıca sorumluluk vermek de aynı etkiyi yapar. Çünkü genç, planının sahibi olduğunu hissettiğinde kendini hem ayrıcalıklı hem değerli bulur.

Hedef belirlemek YKS kaygısını azaltır mı, artırır mı?

Hedef olmadan motivasyon yön bulamaz. Ancak hedefin türü, kaygıyı azaltabilir ya da artırabilir. Yalnızca sıralamaya ya da belirli bir bölüme bağlı hedefler, sonuç belirsiz olduğu için kaygıyı yükseltir. Buna karşılık süreç hedefleri adayın elindedir ve yeterlik duygusunu besler.

Sonuç hedefi ve süreç hedefi örnekleri
Sonuç hedefiSüreç hedefi
Şu bölümü kazanacağımBu hafta her gün iki saat odaklı soru çözeceğim
Sıralamam şu aralığa girecekHer denemenin hatalarını ertesi gün gözden geçireceğim
Hiç yanlış yapmayacağımYanlışlarımdan üç konu seçip bu hafta tekrar edeceğim

Örnek senaryo: Kurgusal bir aday, “şu bölümü kazanmalıyım” hedefiyle her denemede panik yaşıyor. Hedefini “her gün iki saat odaklı soru çözmek” olarak yeniden yazınca, sonucu değil kendi elindeki süreci izlemeye başlıyor. Kaygısı bir anda yok olmuyor; ancak çalışma masasına oturmak kolaylaşıyor.

Ayrıca hedefleri hazırlığın başında yazmak, beklentileri aileyle ve öğretmenle açıkça konuşmak da işe yarar. Böylece herkes aynı resme bakar ve genç, kendisinden neyin beklendiğini tahmin etmek zorunda kalmaz. Hedefi hazırlığın ortasında gerçeklere göre yeniden ayarlamak ise bir başarısızlık değil, bir ayardır.

Destekleyici bir ortamı nasıl kurarsınız ve çabayı nasıl fark ettirirsiniz?

Gençlerin davranışlarının sonuçlarını görmesi gerekir. Çabası fark edilmeyen bir aday, zamanla çabalamanın anlamsız olduğunu düşünebilir. Buna karşılık çabası görülen ve takdir edilen aday, bir dahaki sefere yine ortaya bir şey koyar. Bu nedenle destekleyici ortam, ilk bakışta sessiz bir çalışma köşesi gibi görünse de aslında duygusal bir güvenlik alanıdır.

Ayrıca takdir ederken sonuca değil, sürece odaklanın. Örneğin “Bu hafta planına sadık kaldın” demek, “Çok zekisin” demekten daha yararlıdır. Küçük ödüller de motivasyonu destekleyebilir; mesela hafta sonu sevilen bir etkinlik, tamamlanan bir hedefin ardından gelebilir. Ancak ödül bir baskı aracına dönüşürse özerkliği zedeler.

Genç ayrıca kötü bir deneme sonrası azarlanmayacağını bilmelidir. Aksi takdirde hatasını gizler ve kaygısını yalnız taşır. Dolayısıyla aile içinde sonuçtan bağımsız bir sevgi güvencesi, hem motivasyonu hem dengeyi korur.

Çalışma ortamını ve yöntemini değiştirmek neden işe yarar?

Aynı odada, aynı masada, aynı yöntemle aylarca çalışmak monotonluk üretir. En güzel yer bile aylarca değişmezse sıkıcı hâle gelir. Bu yüzden çalışma ortamını ara sıra değiştirmek zihni tazeler ve motivasyonu destekler. Şu fikirleri deneyebilirsiniz:

  • Çalışma yerini haftada bir ya da iki kez değiştirin; kütüphane, evde farklı bir oda ya da sakin bir kafe deneyebilirsiniz.
  • Konu tekrarı, soru çözümü ve anlatma gibi yöntemleri dönüşümlü kullanın.
  • Zor ve kolay dersleri aynı güne karıştırın.
  • Bazı çalışmaları arkadaşlarınızla, bazılarını tek başınıza yapın.
  • Bir konuyu başka birine anlatmayı deneyin, çünkü anlatmak çoğu zaman öğrenmeyi pekiştirir.

Herkesin öğrenme biçimi farklıdır. Kimi aday görsel özetlerle, kimi sesli anlatımla, kimi soru çözerek ilerler. Bu yüzden çeşitlilik yalnızca sıkıcılığı azaltmakla kalmaz, kendi öğrenme biçiminizi keşfetmenizi de sağlar.

Rekabet ve kıyas YKS kaygısını ne zaman büyütür?

Dostça rekabet motive edebilir. Ancak rekabet sıralama ve net karşılaştırmasına dönüştüğünde kaygıyı büyütür. Çünkü kıyas, gencin kendi gelişimini gölgede bırakır ve yeterlik duygusunu zedeler. Sosyal medyada çalışma saatlerini ve deneme sonuçlarını paylaşanlar çoğunlukla yalnızca parlak anları gösterir. Yani arkasındaki yorgunluğu ve şüpheyi kimse görmez.

  • Kendi önceki sonucunuzla yarışın; geçen haftanıza göre ilerlemeniz ölçütünüzdür.
  • Arkadaşlarınızla ortak hedef belirleyin, örneğin birlikte konu tekrar edin.
  • Puan ve çalışma saati paylaşımlarının yoğun olduğu grupları sınırlayın.
  • Kıyas hissettiğinizde bunu güvendiğiniz biriyle konuşun.

Ayrıca birlikte çalışma ilişkililik duygusunu besler. Çalışma grupları kurarken dengeli bir yapı gözetin: Bir kişi hep anlatan, diğeri hep dinleyen olmasın. Gruplar birbirini motive etmeli, birbirini ezmemeli. Böylece kıyas yerini dayanışmaya bırakır.

Telefon ve sosyal medya YKS motivasyonunu nasıl etkiler?

Telefon, YKS yılının en sık anılan dikkat dağıtıcısıdır. Bildirimler çalışmayı böler, sosyal medya ise kıyası besler. Üstelik kısa video akışı dinlenmiş gibi hissettirir, ama zihni yormaya devam eder. Bu nedenle sorun genellikle iradenin zayıflığı değil, ortamın düzenidir. Şu adımlar yardımcı olabilir:

  • Çalışma bloklarında telefonu başka bir odada bırakın ya da bildirimleri kapatın.
  • Sosyal medya için günün sonunda sabit ve kısa bir süre belirleyin.
  • Çalışma videolarını kıyas aracı olarak değil, yalnızca ilham kaynağı olarak izleyin.
  • Molalarda ekran yerine kısa bir yürüyüş ya da bir bardak su gibi alternatifleri deneyin.

Telefonu zorla gençten almak çoğu zaman çatışmayı büyütür ve özerkliği zedeler. Bunun yerine kuralları genç ve aile birlikte belirlerse uyum artar. Çünkü kendi koyduğu kurala uymak, dayatılana uymaktan daha kolaydır.

Denge nedir ve YKS yılında uykuyu, hareketi ve sosyal yaşamı nasıl korursunuz?

Denge, çalışmayı bırakmak değil, çalışmayı sürdürülebilir kılmaktır. Dünya Sağlık Örgütü, sağlıklı uykunun, düzenli hareketin ve baş etme, ilişki kurma ve duygu yönetimi becerilerinin gençlerde ruh sağlığını desteklediğini belirtir. Üstelik İngiltere'de NHS gençlerin çoğunun gecede 8 ile 10 saat uykuya ihtiyaç duyduğunu söyler. Aynı rehber, bütün geceyi derse ayırmanın dinlenmekten daha az yarar sağladığını da vurgular.

  • Uyku: Uyku saatini sabit tutun; sınava yaklaşırken bile geç saatlere kaydırmayın.
  • Hareket: Her gün kısa bir yürüyüş ya da spor zihni dinlendirir.
  • Beslenme: Öğünleri atlamayın; aşırı kafein ve şekerli içecekleri azaltın.
  • Sosyal temas: Haftada en az bir akşam sınavdan bağımsız bir buluşma planlayın.
  • Boş zaman: Haftada yarım günü hiç ders çalışmadan sevdiğiniz bir etkinliğe ayırın.

Dinlenmeyi ödül değil, çalışmanın bir parçası olarak düşünün. Çünkü yorgun bir zihin, uzun süre masada kalsa da daha az şey kavrar.

Deneme sınavı sonuçlarıyla ilişkiyi nasıl yönetirsiniz?

Deneme sınavı bilgiyi ölçmek için vardır; ancak gençler onu çoğu zaman kendi değerinin ölçüsü gibi yaşar. Net düştüğünde panik, yükseldiğinde “şimdi düşersem” korkusu doğar. Böylece iyi bir sonuç bile rahatlama getirmez. Bu nedenle denemelerle ilişkiyi şu adımlarla yumuşatabilirsiniz:

  1. Tek sonuca değil eğilime bakın: Dört beş denemenin genel yönünü izleyin.
  2. Yanlışları ipucu sayın: Hataları bir konu listesine dönüştürün.
  3. Sonucu hemen yorumlamayın: Duygusal tepkinin sakinleşmesi için bir gece bekleyin.
  4. Koşulları da prova edin: Sınav saatinde uyanmak, aynı kahvaltıyı yapmak ve süre tutmak provanın parçasıdır.

Deneme sayısı ve zamanlaması kişiye göre değişir. Dolayısıyla bu konuda öğretmeninizle ve gerekirse rehber öğretmenle birlikte karar vermek dengeli bir yoldur. Denemeden kaçmak kısa vadede rahatlatabilir, ancak sınav gününe yaklaşırken kaygıyı artırabilir.

Ailenin YKS kaygısına etkisi nedir, nasıl destek olabilirsiniz?

Aileler çoğu zaman iyi niyetle hareket eder; yine de bazı tepkiler kaygıyı büyütür. Her akşam deneme sonuçlarını konuşmak, akraba çocuklarıyla kıyaslamak ya da sürekli “rahat ol” demek bunların başında gelir. Üstelik ebeveynin kendi kaygısı gence yansıyabilir. Bu nedenle destek olmak için şu adımlar işe yarar:

  1. Önce dinleyin: “Bu günlerde sınav sana nasıl geliyor?” gibi açık bir soru sorun ve yanıtı düzeltmeden dinleyin.
  2. Duyguyu adlandırın: “Çok zorlanıyor gibisin” demek, anlaşıldığını hissettirir.
  3. Çabayı takdir edin: Sonuca değil, düzenli çalışmaya ve toparlanma çabasına dikkat çekin.
  4. Ev düzenini hafifletin: Sınav haftalarında ev işi yükünü azaltmak gence alan açar.
  5. Kendi kaygınızı yönetin: Endişenizi gence değil, bir yetişkine ya da uzmana taşıyın.

Ailelerin rolünü sınav kaygısı ve aileler yazısında ayrıca ele alıyorum. Özellikle genç yetişkin adaylarda bağımsızlık ihtiyacı güçlüdür. Bu nedenle yardım teklif etmeden önce izin istemek işe yarar; aday hayır derse bunu kişisel bir ret saymayın ve kapıyı açık tutun.

Mezun ya da ikinci kez giren adaylarda YKS kaygısı nasıl farklı seyreder?

Mezun adaylar farklı bir yük taşır. Bir kez denemiş olmanın deneyimi avantaj sağlar, ancak “bu son şansım” düşüncesi baskıyı artırır. Ayrıca sosyal çevre daralabilir; arkadaşlar üniversiteye başlarken aday yalnız çalışır. Böylece yalnızlık ve kıyas birlikte büyüyebilir.

  • Önceki denemenin sonucunu bir yenilgi olarak değil, bir veri olarak okuyun.
  • Hangi derslerde ve hangi koşullarda zorlandığınızı somut biçimde yazın.
  • Sosyal bağlantıyı koruyun; çalışma arkadaşı ya da düzenli bir buluşma önemlidir.
  • Bir yıl daha çalışma kararını yalnızca duyguyla değil, hedefiniz ve alternatifleriniz ışığında verin.

Ayrıca bu kararda ÖSYM'nin kılavuzu ve yerleştirme kuralları temel kaynaktır. Duygunun ağırlaştığı anlarda ise karar yükünü tek başınıza taşımayın; güvendiğiniz bir yetişkinle ya da bir uzmanla konuşun.

Sınavdan önceki son haftalarda ve sınav günlerinde neler yapabilirsiniz?

Son haftalarda amaç yeni bir şey yüklemek değil, düzeni korumaktır. Özetle aşağıdaki sıra pek çok aday için işe yarar:

  1. Sınav giriş belgesini ve sınav yerini ÖSYM duyurularından önceden kontrol edin.
  2. Yolu ve ulaşım süresini bir gün önce gözden geçirin.
  3. Son günlerde yeni konu yerine bildiklerinizi tekrar edin.
  4. Sınavdan önceki gece erken yatın ve gereken malzemeleri akşamdan hazırlayın.
  5. Sabah kahvaltısını atlamayın ve tanıdık bir rutinle başlayın.

Sınav anında kullanacağınız nefes ve odaklanma becerilerini önceden denemek gerekir, çünkü gerginlik anında yeni bir beceri öğrenmek zordur. Salon içi tekniklere ayrı bir yazıda yer veriyorum. Her oturumun ardından da kendinize kısa bir dinlenme payı bırakın; soruları arkadaşlarınızla tek tek karşılaştırmak çoğu zaman kaygıyı büyütür.

Sonuç ve tercih döneminde hayal kırıklığıyla nasıl başa çıkarsınız?

Sınav bittiğinde kaygı yok olmaz, yalnızca biçim değiştirir. Sonuç açıklandıktan sonra tercih dönemi başlar ve belirsizlik yeniden artar. Dolayısıyla sonuç beklentinin altında kalırsa hayal kırıklığı beklenen bir tepkidir. İlk günlerde çözüm üretmeye çalışmayın; önce duyguya yer açın.

Daha sonra, birkaç gün geçtiğinde seçenekleri yazarak değerlendirebilirsiniz. Her bölümün ya da yolun artılarını, eksilerini ve sizin için anlamını yan yana koyun. Üstelik tercih listesini aileyle konuşurken beklentileri açıkça paylaşmak çatışmayı azaltır. Yerleştirme sonrasında da seçenekler ve yeni hedefler vardır; sonuç tek bir yolu belirlemez.

Tercih takvimi, kontenjan ve yerleştirme kuralları değişebilir. Bu yüzden güncel bilgiyi yalnızca ÖSYM'nin resmî duyurularından ve kılavuzlarından öğrenin.

Sınav takvimi ve kurallar için hangi kaynağa bakmalısınız?

Sınav takvimi, başvuru koşulları, sınav giriş belgesi ve yerleştirme kuralları için başvuracağınız resmî kaynak ÖSYM'dir. Nitekim ÖSYM'nin YKS sayfası duyuruları, kılavuzları ve sınav takvimini bir arada sunar. Bu yazı kaygıyı anlatmayı amaçladığı için tarih ve kural yazmıyorum; çünkü bunlar değişebilir ve yanlış bilgi kaygıyı büyütür.

Sosyal medyada dolaşan söylentilere ya da arkadaş çevresindeki yarım bilgilere de güvenmeyin. Bu nedenle bir bilgiyi gördüğünüzde ÖSYM duyurusundan doğrulayın. Böylece kaygıyı besleyen belirsizlik azalır ve enerjinizi çalışmaya ayırabilirsiniz.

YKS kaygısında ne zaman uzman desteği gerekir?

Kaygı çoğu aday için sınavla birlikte azalır. Aşağıdaki işaretlerden birkaçı birlikte sürüyorsa bir uzmana danışmanız yerinde olur:

  • Belirtiler iki haftadan uzun süredir devam ediyor ve gündelik yaşamı bozuyor.
  • Uyku ve iştah belirgin biçimde değişti.
  • Çalışmaya hiç başlayamıyorsunuz ya da dersten ve okuldan tamamen uzaklaşıyorsunuz.
  • Panik benzeri nöbetler, aşırı ağlama ya da öfke patlamaları sıklaştı.
  • Umutsuzluk, değersizlik ya da kendine zarar vermeye ilişkin düşünceler ortaya çıktı.

Nitekim NHS de kaygı ya da düşük ruh halinin ağır, kalıcı ve gündelik yaşamı bozucu olduğu durumlarda aile hekimine başvurmayı önerir. Hafif ve orta düzeydeki zorlanmalarda ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir. Ancak belirtiler ağırsa ya da risk söz konusuysa psikiyatri ve acil önce gelir. Hangi işaretin ne anlama geldiğini ne zaman psikolog desteği gerekir rehberinde bulabilirsiniz.

Psikolojik danışmanlık YKS kaygısına nasıl yaklaşır?

Sınav Stresine Son seansları 50 dakika sürer; sıklığı kişiye göre haftada bir ya da on beş günde birdir. Görüşmede adayın sesi merkezdedir; yönlendirmekten çok birlikte düşünmeyi tercih ederim. 18 yaşın altındaki adaylarda veli onamı gerekir. Buna karşılık 18 yaşını doldurmuş adaylarda başvuru kararı ve gizlilik adaya aittir. Ergen ve genç yetişkinlerle çalışmamı ergen psikolojisi sayfasında anlatıyorum.

  • Kaygıyı neyin tetiklediğini ve neyin sürdürdüğünü birlikte anlamak.
  • Düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı fark etmek.
  • Nefes, gevşeme ve odaklanma gibi kısa becerileri denemek.
  • Çalışma, uyku ve dinlenme düzenini adayla birlikte kurmak.
  • Motivasyonu besleyen seçim, hedef ve destek alanlarını netleştirmek.

Sonuç sözü vermem. Amaç, adayın sınavla ilişkisini daha dengeli kurması ve zorlandığında kullanabileceği becerilere sahip olmasıdır. Yani hedef kaygıyı sıfıra indirmek değil, onunla çalışabilmektir. Gerekirse ebeveynle ayrı bir görüşme planlarım, ama aday 18 yaşını doldurduysa bunu yalnızca adayın onayıyla yaparım.

İlk görüşmeyi Serdivan'da nasıl planlarsınız?

Yüz yüze görüşmelerimi Koç City Plaza'daki Serdivan ofisimde yürütüyorum; tek ofisim burasıdır. Görüşmeler pazartesi ile cumartesi günleri 09.00 ile 20.00 arasında, randevuyla yürür. Uzak ilçelerde yaşayan adaylar için görüşmelerin bir kısmı ya da tamamı online olabilir. Ücret ve ödeme bilgisini randevudan önce açıkça paylaşırım.

  • Sınav sürecinde en çok zorlandığınız üç anı kısaca not edin.
  • Uyku, iştah ve ruh halindeki değişimleri birkaç satırla yazın.
  • Daha önce bir uzmandan destek aldıysanız bunu paylaşmaya hazır olun.
  • Görüşmeye gelme kararını mümkünse kendiniz verin.

Telefon ve WhatsApp randevu hattı 0555 030 37 73'tür. Takvimden uygun saati seçebilir ya da bu hatta yazabilirsiniz. Ayrıntıları randevu ve iletişim sayfasında bulabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

YKS kaygısı normal mi?

Evet, belli ölçüde YKS kaygısı normaldir ve çoğu adayda görülür. Hafif bir heyecan çalışmayı bile destekleyebilir. Ancak kaygı haftalarca sürüyor, uykuyu, iştahı ya da çalışma düzenini bozuyor veya umutsuzlukla birlikte ilerliyorsa bir uzmana danışmak gerekir. Bu durumda beklemek yerine destek aramak daha sağlıklıdır.

YKS'de motivasyonumu kaybettiysem ne yapmalıyım?

Önce nedenine bakın: yorgunluk, kıyas, hedef belirsizliği ya da kaygı olabilir. Hedefi küçültün, çalışma ortamını ve yöntemini değiştirin, bir dinlenme günü koyun ve çabanızı yazarak görünür kılın. Birkaç hafta sonra da isteksizlik sürüyor ya da uyku ve iştahı etkiliyorsa bir uzmana danışmaktan çekinmeyin.

Ailem baskı yapıyorsa onunla nasıl konuşabilirim?

Sakin bir anda, suçlamadan ve somut cümlelerle konuşun. Örneğin “Deneme sonuçlarını her akşam konuşunca daha çok geriliyorum” diyebilirsiniz. Ne tür desteğin işe yaradığını da söyleyin. Konuşma zorlaşıyorsa güvendiğiniz bir yetişkinin ya da bir uzmanın yanında konuşmak yardımcı olabilir. Bu, hem sizi hem aile üyelerini rahatlatır.

YKS kaygısı için ilaç gerekir mi?

Psikolog ilaç yazmaz ve tıbbi tanı koymaz. Hafif ve orta düzeydeki YKS kaygısında ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlıktır. Belirtiler ağırsa, günlük yaşamı ciddi biçimde bozuyorsa ya da risk söz konusuysa psikiyatri hekimine başvurmak gerekir. İlaç kararını yalnızca hekim verir; psikolog bu kararın yerine geçmez.

Mezun olarak ikinci kez girmek kaygıyı artırır mı?

Bazı adaylarda artırır, çünkü “bu son şansım” düşüncesi baskı yaratır; yalnız çalışmak da yalnızlığı büyütebilir. Önceki denemenin sonucunu bir veri olarak okumak, sosyal bağlantıyı korumak ve karar verirken hedefle alternatifleri birlikte düşünmek yardımcı olur. Belirtiler ağırlaşırsa uzman desteği almak yerindedir ve bir zayıflık sayılmaz.

YKS kaygısı için online görüşme yapılabilir mi?

Evet, görüşmeler Türkiye'nin her yerinden görüntülü olarak yürütülebilir. Sessiz bir oda, düzgün bir internet bağlantısı ve kulaklık çoğunlukla yeterlidir. 18 yaşın altındaki adaylarda veli onamı gerekir. Online ya da yüz yüze biçimden hangisinin size uygun olduğunu ilk iletişimde sizin tercihlerinizi dinleyerek birlikte belirleriz.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 10 Eylül 2019 Son güncelleme: 31 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73