Bu sayfada (18 bölüm)
- Psikodinamik terapi nedir?
- Psikodinamik yaklaşım nereden doğdu?
- Bilinçdışı kavramı ne anlatır?
- Savunma mekanizmaları neden önemlidir?
- Psikodinamik terapi nedir, psikanalizden farkı ne?
- Psikodinamik terapinin yedi temel özelliği nelerdir?
- Terapide duygular ve tekrar eden örüntülerle nasıl çalışırsınız?
- Geçmiş neden bugünü anlamak için önemlidir?
- Terapi ilişkisi ve aktarım ne anlama gelir?
- Bir psikodinamik terapi süreci nasıl ilerler?
- Kısa süreli ve uzun süreli psikodinamik terapi arasındaki fark nedir?
- Psikodinamik terapi kimler için düşünülebilir?
- Psikodinamik terapi nedir, ne değildir?
- Araştırmalar psikodinamik terapi hakkında ne söylüyor?
- Bilişsel davranışçı terapiden farkı nedir?
- Psikodinamik terapinin size uygun olup olmadığına nasıl karar verirsiniz?
- Psikodinamik terapi nedir: Akılda kalması gerekenler
- Sıkça sorulan sorular

Psikodinamik terapi, farkında olmadığımız duygu ve örüntüleri keşfetmeye dayanan bir konuşma terapisidir. Duygulara, kaçınmalara, tekrar eden temalara, geçmişin bugüne etkisine ve terapi ilişkisine odaklanır. Günümüzde yüz yüze, haftada bir ya da iki görüşmeyle ilerler; kısa süreli biçimleri de vardır. Araştırmalar umut verici sonuçlar gösterse de veriler sınırlıdır. Yazı yöntemi, süreci ve kimler için düşünülebileceğini anlatır.
Psikodinamik terapi nedir?
Psikodinamik terapi, duygularımızı, ilişkilerimizi ve davranışlarımızı etkileyen ama tam olarak farkında olmadığımız süreçleri keşfetmeye dayanan bir konuşma terapisidir. Tekrar eden örüntüleri, kaçınılan duyguları ve geçmişin bugüne yansımalarını anlamayı amaçlar. Görüşmeler genellikle haftada bir ya da iki kez, yüz yüze ilerler.
“Psikodinamik terapi nedir?” diye sorulduğunda pek çok kişinin aklına divana uzanmış bir danışan ve sessiz bir analist gelir. Oysa günümüzdeki psikodinamik terapiler bu klişeden oldukça farklıdır. Görüşmeler karşılıklı oturarak, sohbet havasında ve çoğu zaman belirli bir odak etrafında ilerler.
Bu yazıda yaklaşımın kökenini, temel kavramlarını, görüşmelerin nasıl ilerlediğini ve araştırmaların ne söylediğini sınırlılıklarıyla birlikte anlatıyorum. Ayrıca yöntemi bilişsel davranışçı terapi ve destekleyici psikoterapi gibi yaklaşımlarla karşılaştıracağız. Amacım, bu yöntemin size uygun olup olmadığını düşünürken elinizde net bir çerçeve olmasıdır.
Bu yaklaşım, sorunları yalnızca ortadan kaldırılması gereken belirtiler olarak görmez. Kaygı, mutsuzluk ya da ilişkilerde tekrar eden çatışmalar, kişinin iç dünyasına dair önemli mesajlar da taşıyabilir. Terapide bu mesajları birlikte anlamaya çalışırsınız; böylece yalnızca rahatlamakla kalmaz, kendinizi daha iyi tanırsınız.
Psikodinamik yaklaşım nereden doğdu?
Bu yaklaşımın kökleri, on dokuzuncu yüzyılın sonunda Sigmund Freud'un geliştirdiği psikanalize uzanır. Freud, insan davranışının yalnızca bilinçli düşüncelerle açıklanamayacağını savunmuştur. Ona göre farkında olmadığımız istekler, korkular ve çatışmalar duygularımızı ve seçimlerimizi derinden etkiler.
Zaman içinde bu düşünce tek bir ekol olmaktan çıktı. Ego psikolojisi, nesne ilişkileri kuramı, kendilik psikolojisi ve bağlanma kuramı gibi yaklaşımlar, Freud'un bazı fikirlerini geliştirdi, bazılarını ise eleştirerek değiştirdi. Bugün “psikodinamik” dediğimizde, bu geniş ailenin ortak ilkelerinden söz ederiz.
Bu gelişim, yaklaşımı daha ilişkisel bir yöne de taşıdı. Erken dönem psikanaliz daha çok bireyin içindeki dürtüler üzerinde dururken, sonraki kuramlar insanın ilişki kurma ihtiyacını merkeze aldı. Bu nedenle bugünkü psikodinamik terapide, kişinin başkalarıyla ve terapistle kurduğu ilişkiler önemli bir yer tutar.
Jonathan Shedler, American Psychologist dergisindeki derlemesinde önemli bir noktaya dikkat çeker: Ders kitapları ve popüler medya, psikodinamik terapiyi çoğu zaman bir asır önceki en uç fikirlerle özdeşleştirir. Bu karikatürleştirme, yöntemin bugün nasıl uygulandığına dair yaygın yanlış anlamalara yol açmıştır. Dolayısıyla yaklaşımı anlamak için güncel uygulamaya bakmak gerekir.
Bilinçdışı kavramı ne anlatır?
Bilinçdışı (halk arasındaki adıyla bilinçaltı), farkında olmadığımız ama duygu ve davranışlarımızı etkileyen zihinsel süreçlerin bütünüdür. Freud bu süreçlerin izlerini gündelik hayatta arardı. Örneğin hoşlanmadığımız birinin adını unutmak ya da gitmek istemediğimiz bir randevunun saatini karıştırmak, ona göre rastlantı değildi. Dil sürçmeleri ve rüyalar da bu izlerin belirdiği alanlardı.
Günümüz psikodinamik terapisi bu fikirleri daha ölçülü bir biçimde ele alır. Her unutkanlığı gizli bir anlam taşıyan bir işaret gibi görmez. Bunun yerine, kişinin kendini zorlayan duygularla nasıl baş ettiğini ve hangi konulardan farkında olmadan uzak durduğunu anlamaya çalışır.
Bilinçdışı süreçler yalnızca karanlık sırlar barındırmaz. Gündelik hayattaki pek çok otomatik tepki, örneğin bir ses tonuna gerilmek ya da belirli bir ortamda kendini küçük hissetmek, farkında olmadığımız eski öğrenmelerden beslenebilir. Bu tepkileri merakla incelemek, onların bugün hâlâ işe yarayıp yaramadığını görmenizi sağlar.
Örneğin her tartışmada konuyu değiştiren biri, öfkeyle temas etmekten uzak duruyor olabilir. Bu kaçınma bilinçli bir karar değildir; yıllar içinde edindiğimiz bir korunma biçimidir. Terapide bu tür örüntüleri fark etmek, kişiye yeni bir seçim alanı açar.
Savunma mekanizmaları neden önemlidir?
Savunma mekanizmaları, zihnin bizi dayanılması güç duygulardan koruma yollarıdır. İnkâr, yansıtma, bastırma, akılcılaştırma ve yüceltme en bilinen örnekler arasında yer alır. Bu mekanizmaların hepsi sorunlu değildir; aksine pek çoğu hayatta kalmamıza ve günü atlatmamıza yardım eder.
Sorun, bir savunmanın esnekliğini yitirip hayatı daraltmaya başlamasıyla ortaya çıkar. Örneğin her duyguyu mantık çerçevesine sokan biri, iş hayatında başarılı olabilir; ancak yakın ilişkilerde soğuk ve mesafeli biri gibi algılanabilir. Psikodinamik terapi bu tür savunmaları yargılamadan fark etmeye ve işlevlerini anlamaya çalışır.
Bu nedenle terapide amaç savunmaları yıkmak değil, onları tanımak ve gerektiğinde daha esnek seçeneklerle desteklemektir.
Shedler'ın aktardığına göre psikodinamik terapistler, danışanın zorlayıcı düşünce ve duygulardan kaçınma girişimlerini etkin biçimde araştırır. Bu kaçınma kaba biçimlerde, örneğin görüşmeleri kaçırmak ya da geç kalmak şeklinde görülebilir. Daha incelikli biçimlerde ise belirli bir konu açıldığında sohbetin fark edilmeden başka yöne kayması şeklinde kendini gösterebilir.
Savunmalar kişiyi korurken bir bedel de ödetebilir. Örneğin sürekli şaka yaparak acısını geçiştiren biri, yakınlarının ona gerçekten destek olma fırsatını da farkında olmadan kapatabilir. Kendi savunmalarınızı fark etmek, onları bir anda bırakmanız gerektiği anlamına gelmez; yalnızca daha bilinçli seçimler yapmanın kapısını aralar.
Psikodinamik terapi nedir, psikanalizden farkı ne?
İki kavram sık sık birbirine karışır. Klasik psikanalizde danışan ve analist genellikle haftada birkaç kez görüşür, danışan çoğu zaman divana uzanır ve süreç yıllarca sürebilir. Psikodinamik terapi ise psikanalitik kavramlara dayanır ama daha seyrek görüşmelerle ilerler ve çok daha kısa sürebilir.
Shedler'a göre psikodinamik terapide görüşme sıklığı tipik olarak haftada bir ya da iki kezdir. Süreç belirli bir süreyle sınırlı da olabilir, açık uçlu da. Yöntemin özü, kişinin tam olarak tanımadığı yanlarını, özellikle de bu yanların terapi ilişkisinde nasıl belirdiğini keşfetmektir.
Pratikte bu fark, terapiye ayırabileceğiniz zaman ve kaynak açısından da önemlidir. Haftada birkaç görüşme gerektiren bir süreç herkes için uygun olmayabilir. Psikodinamik terapinin daha esnek yapısı, bu geleneğin kavramlarından yararlanmak isteyen kişilere daha erişilebilir bir yol sunar.
Kısacası psikodinamik terapi nedir sorusunun pratik cevabı şudur: Psikanalizin kavramsal mirasını kullanan, ama günümüz koşullarına uyum sağlayan, yüz yüze ve daha esnek bir terapi biçimidir. Bu esneklik, yöntemi hem kısa süreli odaklı çalışmalara hem de daha uzun süreli keşif süreçlerine uygun hâle getirir.
Psikodinamik terapinin yedi temel özelliği nelerdir?
Blagys ve Hilsenroth, psikodinamik terapi seanslarını bilişsel davranışçı terapi seanslarıyla karşılaştıran araştırmaları taramıştır. Shedler'ın derlemesinde aktardığı bu çalışmaya göre psikodinamik terapiyi diğerlerinden tutarlı biçimde ayıran yedi özellik vardır:
- Duygulara ve duyguların ifadesine odaklanmak.
- Zorlayıcı düşünce ve duygulardan kaçınma girişimlerini araştırmak.
- Tekrar eden temaları ve örüntüleri belirlemek.
- Geçmiş yaşantıları, özellikle gelişimsel deneyimleri konuşmak.
- Kişilerarası ilişkilere odaklanmak.
- Terapi ilişkisinin kendisine odaklanmak.
- Fanteziler, hayaller ve rüyalar gibi iç yaşantıları keşfetmek.
Bu özelliklerin ortak paydası, kişinin kendisiyle ilgili tam olarak bilmediği yanlara merakla yaklaşmaktır. Terapist bu merakı bir dedektif gibi değil, bir yol arkadaşı gibi taşır; bulguları dayatmak yerine danışanla birlikte sınar.
Bu özellikler bir kontrol listesi değil, yöntemin ruhunu anlatan bir çerçevedir. Her görüşmede hepsi aynı ağırlıkta yer almaz. Ancak bir arada düşünüldüklerinde, psikodinamik terapinin neden yalnızca belirtilere değil, belirtilerin arkasındaki anlam ağına da baktığını açıklar.
Bu özellikleri somutlaştırmak için bir örnek düşünelim. Örnek senaryo: İşini kaybettikten sonra kendini değersiz hisseden bir yetişkin, ilk görüşmelerde yalnızca iş aramaktan söz eder. Zamanla terapist, kayıptan söz ederken konuyu hızla değiştirdiğini fark eder ve bunu nazikçe paylaşır. Bu gözlem, kişinin uzun zamandır başarısızlığı utançla eşleştirdiğini görmesine kapı aralayabilir.
Terapide duygular ve tekrar eden örüntülerle nasıl çalışırsınız?
Psikodinamik terapi, duyguların tüm yelpazesini konuşmaya davet eder. Terapist, danışanın duygularını tarif etmesine ve onlara söz bulmasına yardım eder; buna çelişkili, rahatsız edici ya da ilk anda tanınması güç duygular da dahildir. Shedler'ın vurguladığı gibi entelektüel içgörü ile duygusal içgörü aynı şey değildir.
Bu ayrım önemlidir; çünkü pek çok zeki ve kendini iyi ifade eden insan, sorunlarının nedenlerini ayrıntılı biçimde anlatabilir ama yine de değişemez. Değişim çoğu zaman bir şeyi yalnızca bilmekle değil, onu duygusal olarak yaşayarak kavramakla başlar. Terapi odası, bu deneyim için güvenli bir alan sunar.
Tekrar eden örüntüler de yöntemin merkezindedir. Kişi kimi zaman bu örüntülerin farkındadır ama onlardan çıkamaz. Kimi zaman ise örüntüyü ancak terapistle birlikte fark eder. Shedler bu konuda iki örnek verir: duygusal olarak mesafeli partnerlere tekrar tekrar yönelen bir erkek ve başarıya yaklaştığı anda kendi önünü kesen bir kadın.
Örnek senaryo: İş yerinde her yeni yöneticisiyle bir süre sonra çatışmaya giren bir yetişkin düşünün. Psikodinamik çalışmada bu çatışmaların ortak noktalarını, örneğin eleştirilme korkusunu ya da otoriteyle ilgili eski bir kırgınlığı, terapistle birlikte incelersiniz. Amaç suçlu bulmak değil, döngüyü anlamak ve ona yeni bir yanıt verebilmektir.
Geçmiş neden bugünü anlamak için önemlidir?
Psikodinamik terapi geçmişe bakar; ama geçmişin kendisi için değil, bugünü aydınlattığı ölçüde. Shedler'ın ifadesiyle odak, geçmişin bugünkü güçlüklere nasıl ışık tuttuğudur. Özellikle bağlanma figürleriyle yaşanan erken deneyimler, ilişkilere nasıl yaklaştığımızı ve kendimizi nasıl gördüğümüzü etkileyebilir.
Bu yaklaşım, ebeveynleri suçlamak anlamına gelmez. Çoğu ebeveyn kendi koşulları içinde elinden geleni yapar. Terapide amaç, geçmişte işe yarayan ama bugün artık size hizmet etmeyen tutumları fark etmektir. Örneğin eleştirel bir evde büyüyen biri, hatasız olmaya çalışmayı bir korunma yolu olarak benimsemiş olabilir; yetişkinlikte ise aynı çaba onu tüketebilir.
Geçmişle çalışmanın bir başka yararı da anlam kurmaktır. Kişi, bugünkü tepkilerinin nereden geldiğini anladığında kendine karşı daha şefkatli olabilir. “Neden hep böyle yapıyorum?” sorusu suçlayıcı bir iç sesten çıkıp merak dolu bir soruya dönüştüğünde, değişim için gereken iç alan da genişler.
Geçmişi konuşmak bazen acı verici anıları da gün yüzüne çıkarır. Bu nedenle psikodinamik terapide terapist, ilerleme hızını danışanın dayanma gücüne göre ayarlar. Terapist, kişiyi hazır olmadığı bir yüzleşmeye zorlamaz; güvenli bir ilişki içinde adım adım ilerler.
Terapi ilişkisi ve aktarım ne anlama gelir?
Psikodinamik terapide danışan ile terapist arasındaki ilişki, başlı başına bir çalışma alanıdır. Kişinin ilişkilerinde tekrar eden temalar, zamanla terapi ilişkisinde de belirmeye başlar. Örneğin başkalarına güvenmekte zorlanan biri terapiste de kuşkuyla yaklaşabilir; reddedilmekten korkan biri terapistin onaylamayacağı endişesini yaşayabilir.
Kişinin geçmiş ilişkilerinden gelen duygu ve beklentileri terapiste yöneltmesine aktarım, terapistin danışana karşı yaşadığı duygusal tepkilere ise karşı aktarım denir. Shedler'a göre bu tekrarlar, ilişki örüntülerini tam da yaşandıkları anda inceleme ve yeniden işleme fırsatı sunar. Hedef, ilişkilerde daha esnek olabilmek ve kişilerarası ihtiyaçları daha iyi karşılayabilmektir.
Aktarım, terapide bir sorun değil, bir fırsattır. Örneğin terapistin bir görüşmeyi ertelemesi karşısında yoğun bir kırgınlık hisseden danışan, bu duyguyu konuşarak hayatındaki başka terk edilme deneyimlerine dair yeni bir anlayış geliştirebilir. Böylece geçmişte söze dökülemeyen duygular, güvenli bir ilişki içinde ifade bulur.
Bu süreçte terapistin kendi duygularını fark etmesi de önemlidir. Karşı aktarımı tanımak, terapistin danışanın dünyasını daha iyi anlamasına yardım eder. Ayrıca terapistin kendi tepkilerini sürece karıştırmamasını sağlar; bu nedenle psikodinamik çalışan uzmanlar düzenli süpervizyon ve kişisel çalışmaya önem verir.
Bir psikodinamik terapi süreci nasıl ilerler?
Her süreç kişiye özgü olsa da psikodinamik terapi çoğu zaman benzer aşamalardan geçer:
- İlk görüşmelerde şikâyetinizi, yaşam öykünüzü, ilişkilerinizi ve beklentilerinizi birlikte değerlendirirsiniz.
- Görüşme sıklığı, süresi ve odak konusu üzerinde açık bir anlaşma yaparsınız.
- Görüşmelerde aklınıza gelenleri, gündemi önceden belirlemeden olabildiğince serbestçe anlatırsınız.
- Terapist, fark ettiği bağlantıları ve örüntüleri sizinle paylaşır; bu yorumları birlikte tartışırsınız.
- Aynı temaları farklı yaşam alanlarında ve terapi ilişkisinde tekrar tekrar ele alarak derinleştirirsiniz.
- Hedeflere yaklaştığınızda sonlandırmayı önceden konuşur ve süreci planlı biçimde tamamlarsınız.
Bu akışta en çok şaşırtan nokta genellikle serbest konuşmadır. Diğer bazı terapilerde terapist görüşmeyi etkin biçimde yapılandırır ya da önceden belli bir gündem izler. Psikodinamik terapide ise danışanın kendiliğinden getirdiği konular, araya giren düşünceler ve hatta sessizlikler değerli bir malzemedir.
Görüşmeler genellikle 50 ile 60 dakika sürer ve çoğu zaman her hafta aynı gün ve saatte gerçekleşir. Bu düzenlilik, sürecin kendisinin de güvenli bir çerçeve oluşturmasına yardım eder.
Sonlandırma aşaması da ayrı bir önem taşır. Terapinin bitişi, ayrılık ve kayıpla ilgili eski duyguları canlandırabilir. Bu duyguları terapistle birlikte konuşmak, kişiye ayrılıkları farklı bir biçimde deneyimleme fırsatı verir.
Kısa süreli ve uzun süreli psikodinamik terapi arasındaki fark nedir?
Psikodinamik terapinin tek bir süresi yoktur. Kısa süreli biçimler, belirli bir odak ve sınırlı sayıda görüşmeyle çalışır. Uzun süreli biçimler ise daha kapsamlı bir keşif sunar ve çoğu zaman köklü ilişki ya da kişilik örüntülerine yöneliktir. Aşağıdaki tablo üç biçimi genel hatlarıyla karşılaştırıyor.
| Özellik | Klasik psikanaliz | Uzun süreli psikodinamik terapi | Kısa süreli psikodinamik terapi |
|---|---|---|---|
| Görüşme sıklığı | Haftada birkaç kez | Haftada bir ya da iki kez | Genellikle haftada bir |
| Süre | Çoğunlukla yıllar | Bir yıldan uzun olabilir | Sınırlı sayıda görüşme |
| Odak | Kişiliğin geniş çaplı keşfi | Köklü örüntüler ve ilişkiler | Belirli bir sorun ya da tema |
| Oturma düzeni | Çoğu zaman divan | Yüz yüze | Yüz yüze |
Kısa süreli psikodinamik psikoterapiyi inceleyen bir Cochrane derlemesi, toplam süresi en fazla 40 saat olan bireysel terapileri ele almıştır. Bu biçimler, odakları sayesinde daha ulaşılabilir bir seçenek sunar. Ancak hangi sürenin size uygun olduğunu sorunun türü, şiddeti ve kendi hedefleriniz birlikte belirler.
Kısa süreli çalışmalarda terapist ve danışan, sürecin başında odaklanacakları ana temayı birlikte belirler. Örneğin tekrar eden bir ilişki çatışması ya da bitmemiş bir yas süreci bu tema olabilir. Bu net odak, sınırlı süreyi verimli kullanmayı kolaylaştırır.
Psikodinamik terapi kimler için düşünülebilir?
Psikodinamik terapi geniş bir yelpazede kullanılabilen bir yaklaşımdır. Özellikle şu durumlarda akla gelen seçenekler arasındadır:
- İlişkilerde aynı sorunların tekrar tekrar yaşanması.
- Nedenini tam bilmediğiniz bir mutsuzluk, boşluk ya da anlamsızlık hissi.
- Hafif ve orta düzeydeki depresif ve kaygılı belirtiler.
- Bedensel yakınmalarla ifade edilen duygusal sıkıntılar.
- Kendini daha derinden tanıma ve anlama isteği.
- Benzer kararlarda takılıp kalma ya da kendi önünü kesme eğilimi.
Belirli bir tanı almış olmanız gerekmez. Bazen yalnızca “Hayatımda bir şeyler yolunda gitmiyor ama ne olduğunu bilmiyorum” hissi bile bu tür bir keşif için yeterli bir başlangıç noktasıdır.
Öte yandan bu yöntem kendinizi keşfetmeye zaman ayırmayı ve zorlayıcı duygularla temas etmeyi gerektirir. Hızlı ve belirli bir beceri kazanmak istiyorsanız ya da belirtileriniz günlük işlevlerinizi ağır biçimde bozuyorsa, farklı ya da birleşik bir yaklaşım daha uygun olabilir. Bu kararı bir uzmanla birlikte vermek en sağlıklısıdır.
Kişinin merakı da bu kararda önemli bir rol oynar. Kendi iç dünyasını keşfetmeye istekli, duygularını konuşmaya açık ve belli bir süre düzenli görüşmeye zaman ayırabilen kişiler bu yönteme çoğu zaman daha kolay uyum sağlar. Böyle bir merak duymamak ise bir eksiklik değildir; yalnızca başka bir yaklaşımın daha uygun olabileceğini gösterir.
Psikodinamik terapi nedir, ne değildir?
Popüler kültür psikodinamik terapi hakkında pek çok yanlış imge üretir. Psikodinamik terapi nedir sorusunu netleştirmenin bir yolu da bu imgeleri tek tek ayıklamaktır. Aşağıdaki yanlış inançlarla sık karşılaşırım:
- Yalnızca çocukluğu konuşmaktan ibaret değildir; geçmişi bugünü anlamak için kullanır.
- Terapistin sessizce dinlediği tek yönlü bir süreç değildir; karşılıklı bir konuşmadır.
- Ebeveynleri suçlamayı amaçlamaz; tutumların bugünkü işlevini anlamaya çalışır.
- Her zaman yıllarca süren bir yolculuk değildir; kısa süreli biçimleri de vardır.
- Rüya yorumundan ibaret değildir; rüyalar iç dünyaya açılan pencerelerden yalnızca biridir.
- Bilimsel araştırmaların dışında kalan bir yöntem değildir; etkinliği üzerine çok sayıda çalışma vardır.
Bu yanlış inançlar kimi zaman insanları gereksiz yere uzaklaştırır. Örneğin “Yıllarca terapiye gidemem” diye düşünen biri, kısa süreli ve odaklı bir çalışmanın da mümkün olduğunu bilmeyebilir. Bu yüzden yöntemi seçmeden önce süreci, sıklığı ve beklentileri açıkça konuşmak önemlidir.
Bir başka yanlış inanç da psikodinamik terapinin yalnızca ağır sorunlar için olduğudur. Oysa pek çok kişi, belirgin bir ruhsal hastalığı olmadan da kendini daha iyi tanımak, ilişkilerindeki döngüleri anlamak ya da hayatında bir yön bulmak için bu yaklaşıma başvurur.
Araştırmalar psikodinamik terapi hakkında ne söylüyor?
Shedler'ın derlemesine göre psikodinamik terapinin etki büyüklükleri, kanıta dayalı diye öne çıkan diğer terapilerde bildirilenler kadar büyüktür. Ayrıca derleme, psikodinamik terapi alan kişilerin kazanımlarını koruduğunu ve terapi bittikten sonra da gelişmeye devam ettiğini öne sürer. Bununla birlikte bu makale bir derlemedir ve yazarı yöntemin savunucularındandır.
Daha sistematik bir tablo için Cochrane derlemesine bakabiliriz. Allan Abbass ve arkadaşları, yaygın ruhsal bozuklukları olan 2.173 yetişkinin katıldığı 33 randomize çalışmayı incelemiştir. Kısa süreli psikodinamik psikoterapi, kısa ve orta vadede bekleme listesi ve olağan bakım gibi kontrol koşullarına göre çoğu ölçümde daha iyi sonuç vermiştir. Uzun vadeli izlemde etkiler büyüse de bazıları istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır.
Yazarlar yöntemin umut vadettiğini, ancak verilerin sınırlı ve çalışmalar arasındaki farklılığın yüksek olduğunu vurgular. Uygulama biçimindeki ve kalitedeki farklılıklar da sonuçların güvenilirliğini sınırlayabilir. Bu nedenle daha büyük ve belirli tanılara odaklanan çalışmalara ihtiyaç vardır.
Kılavuzlara yansıyan tablo da benzer biçimde ölçülüdür. Gin Malhi ve arkadaşlarının karşılaştırmasına göre İngiltere'deki NICE depresyon kılavuzu, kısa süreli psikodinamik psikoterapiyi hem daha hafif hem de daha ağır depresyon için ilk basamak seçenekler arasında sayar. Ancak bu seçeneği listenin alt sıralarında konumlandırır ve uzun süreli psikodinamik terapiyi akut depresyon için önermez.
Bilişsel davranışçı terapiden farkı nedir?
Bilişsel davranışçı terapi daha çok düşünce ve inançlar üzerinde durur; görüşmeler belirli bir gündemle ilerler ve ev ödevleri sürecin önemli bir parçasıdır. Psikodinamik terapi ise duygulara, tekrar eden örüntülere, ilişkilere ve terapi ilişkisinin kendisine ağırlık verir. Gündemi büyük ölçüde danışanın o gün getirdiği malzeme belirler.
Shedler ilginç bir noktaya da dikkat çeker: Psikodinamik olmayan terapilerin etkisinin bir kısmı, deneyimli uygulayıcıların psikodinamik kurama özgü teknikleri de kullanmasıyla ilgili olabilir. Yani gerçek hayatta yaklaşımlar arasındaki sınırlar, ders kitaplarındaki kadar keskin değildir.
İki yaklaşımı birlikte düşünmek de mümkündür. Örneğin panik belirtileri yaşayan biri, önce bilişsel davranışçı tekniklerle belirtilerini yönetmeyi öğrenebilir. Ardından bu belirtilerin hangi yaşam döneminde ve hangi ilişkisel bağlamda ortaya çıktığını psikodinamik bir bakışla anlamaya çalışabilir. Böylece hem bugünkü rahatlamayı hem de daha derin bir anlayışı birlikte gözetirsiniz.
Bilişsel davranışçı terapinin nasıl işlediğini bilişsel davranışçı terapi nedir yazısında ayrıntılı anlattım. Farklı yaklaşımları yan yana görmek isterseniz psikoterapi türleri yazısı karşılaştırmalı bir çerçeve sunuyor. Hangi yöntemin size uygun olduğuna ise sorununuzun niteliğine ve tercihlerinize göre birlikte karar verebiliriz.
Psikodinamik terapinin size uygun olup olmadığına nasıl karar verirsiniz?
Bu kararı verirken kendinize birkaç soru sorabilirsiniz. Belirtilerinizin yanında, onların neden ortaya çıktığını da anlamak istiyor musunuz? Benzer ilişki ve karar örüntülerinin tekrar ettiğini fark ediyor musunuz? Düzenli görüşmelere ve kendinizi keşfetmeye zaman ayırabilir misiniz? Bu sorulara evet diyorsanız psikodinamik yaklaşım değerlendirilebilecek seçeneklerden biri olabilir.
Öte yandan psikologlar ilaç yazmaz ve tıbbi tanı koymaz. Belirtileriniz ağırsa ya da ilaç değerlendirmesi gerekiyorsa psikiyatri hekimi sürece dahil olur. Hafif ve orta düzeydeki pek çok zorlanmada ise ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir. Bu ayrımı psikolog mu, psikiyatrist mi rehberinde ayrıntılı anlattım.
İlk görüşmede terapistinize yaklaşımını, görüşme sıklığını ve sürecin nasıl ilerleyeceğini sormaktan çekinmeyin. Bu sorular hem beklentilerinizi netleştirir hem de terapi ilişkisinin şeffaf bir zeminde başlamasına yardım eder.
Kendi ihtiyacınızı kısa sorularla netleştirmek isterseniz hangi psikolojik desteğe ihtiyacım var aracı size bir başlangıç noktası sunabilir. Aldığım eğitimler arasında Kısa Süreli Psikodinamik Yaklaşım, İleri Bilişsel Davranışçı Terapi Teknikleri ve Aile Sistemleri yer alıyor. Hangi yaklaşımın size uygun olduğunu ise ilk görüşmelerde birlikte değerlendiririz.
Psikodinamik terapi nedir: Akılda kalması gerekenler
Özetle bu yaklaşım, belirtilerin arkasındaki anlamı merak eden bir yolculuktur. Psikodinamik terapi nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Duyguları, savunmaları, tekrar eden örüntüleri ve terapi ilişkisini kullanarak kişinin kendini daha derinden tanımasına yardım eden bir konuşma terapisidir. Akılda tutmanızı istediğim noktalar şunlar:
- Günümüz psikodinamik terapisi yüz yüze, haftada bir ya da iki görüşmeyle ilerler.
- Geçmişi, bugünü anlamak için konuşur; ebeveynleri suçlamayı amaçlamaz.
- Kısa süreli biçimler de vardır ve araştırmalarda umut verici sonuçlar göstermiştir.
- Kanıtların sınırlılıkları vardır; yöntemi kişiye göre seçmek gerekir.
Son olarak şunu hatırlatmak isterim: Kendinizi anlamaya yönelik her adım, değişim için değerli bir başlangıçtır. Bu yolculukta acele etmek gerekmez; önemli olan, size uygun bir hızda ve güvenli bir ilişki içinde ilerlemektir.
Psikodinamik yaklaşımdan doğan ve daha çok güçlendirmeye odaklanan bir yöntemi merak ediyorsanız destekleyici psikoterapi yazısına göz atabilirsiniz. Danışmanlık sürecinin genel adımlarını ise psikolojik danışmanlık süreci adım adım rehberinde bulabilirsiniz.
Yetişkinlerde ilişki, kaygı ve depresif belirtiler için görüşmelerin nasıl ilerlediğini yetişkin psikolojisi sayfasında anlattım. Serdivan'daki ofisimde yüz yüze ya da online görüşme planlamak isterseniz randevu ve iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Psikodinamik terapi ile psikanaliz aynı şey mi?
Hayır, aynı şey değildir. Psikodinamik terapi psikanalitik kavramlara dayanır ama daha seyrek görüşmelerle ilerler. Klasik psikanalizde görüşmeler haftada birkaç kez ve çoğu zaman divanda sürer. Psikodinamik terapide ise danışan ve terapist genellikle haftada bir ya da iki kez, yüz yüze görüşür. Süreç sınırlı süreli de olabilir, açık uçlu da.
Psikodinamik terapi ne kadar sürer?
Süre, amaca ve yönteme göre değişir. Kısa süreli psikodinamik terapi belirli bir odakla ve sınırlı sayıda görüşmeyle ilerler; araştırmalarda toplam süre çoğunlukla 40 saati geçmez. Köklü ilişki ve kişilik örüntüleri için ise bir yılı aşan uzun süreli çalışmalar gündeme gelebilir. Sürenin ne olacağını ilk görüşmelerde birlikte konuşursunuz.
Psikodinamik terapi bilimsel olarak etkili mi?
Araştırmalar umut verici sonuçlar gösterir, ancak kanıtların sınırlılıkları vardır. Kısa süreli psikodinamik psikoterapiyi inceleyen bir Cochrane derlemesi, kontrol koşullarına göre çoğu ölçümde daha iyi sonuçlar bildirmiştir. Yine de yazarlar verilerin sınırlı ve çalışmalar arasındaki farklılığın yüksek olduğunu vurgular. Bu nedenle sonuçları dikkatli yorumlamak gerekir.
Psikodinamik terapide sürekli çocukluk mu konuşulur?
Hayır, çocukluk konuşmanın tek konusu değildir. Psikodinamik terapi geçmişle, bugünü anlamaya yardım ettiği ölçüde ilgilenir. Görüşmelerde güncel ilişkiler, duygular, tekrar eden örüntüler ve terapi ilişkisinin kendisi de önemli yer tutar. Amaç ebeveynleri suçlamak değil, bugün size hizmet etmeyen tutumları fark etmektir.
Psikodinamik terapi ile BDT arasındaki fark nedir?
Bilişsel davranışçı terapi düşünce ve inançlara odaklanır, belirli bir gündemle ve ev ödevleriyle ilerler. Psikodinamik terapi ise duygulara, tekrar eden örüntülere, ilişkilere ve terapi ilişkisine ağırlık verir; gündemi çoğunlukla danışanın getirdiği konular belirler. Gerçek uygulamada sınırlar o kadar keskin değildir ve deneyimli uzmanlar farklı yaklaşımlardan yararlanabilir.
Aktarım nedir?
Aktarım, kişinin geçmiş ilişkilerinden gelen duygu ve beklentileri terapiste yöneltmesidir. Örneğin reddedilmekten korkan biri terapistin onu onaylamayacağı endişesini yaşayabilir. Psikodinamik terapide bu tekrarlar, ilişki örüntülerini tam yaşandıkları anda inceleme fırsatı sunar. Terapistin danışana karşı yaşadığı duygusal tepkilere ise karşı aktarım denir.

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bu konuda destek ve araçlar
Benzer yazılar

Psikolojik Danışmanlık Nedir? Terapiden Farkı ve Kimler İçin Uygun Olduğu
Psikolojik danışmanlık nedir, terapiden ve psikiyatriden farkı ne? Kimler için uygun olduğunu, sınırlarını ve yararlandığı yaklaşımları…
20 Eylül 2018 · 17 dk okuma
Dikkat Eksikliğinde İlaçsız Yöntemler: Kanıt Ne Söylüyor
Dikkat eksikliğinde ilaçsız yöntemler neler, kanıt ne söylüyor? Ebeveyn eğitimi ve okul düzenlemeleri ile sınırlı kanıtlı uygulamaları…
20 Eylül 2018 · 17 dk okuma
Konversiyon Bozukluğu: Psikolojik Etkenlerle İlişkili Bedensel Belirtiler
Konversiyon bozukluğu nedir? Güçsüzlük ve nöbet benzeri belirtilerin gerçek olduğunu, tanıyı hekimin koyduğunu ve önce tıbbi…
31 Ekim 2018 · 16 dk okuma