Bu sayfada (18 bölüm)
- Destekleyici psikoterapi nedir?
- Destekleyici psikoterapi hangi kuramsal temele dayanır?
- Destekleyici psikoterapinin temel amaçları nelerdir?
- Terapi ilişkisi neden bu kadar önemlidir?
- Destekleyici psikoterapinin başlıca teknikleri nelerdir?
- Övgü ve güvence ne zaman işe yarar?
- Tavsiye vermek terapiye zarar verir mi?
- Bir destekleyici psikoterapi süreci nasıl ilerler?
- Destekleyici psikoterapi kimler için düşünülebilir?
- Destekleyici psikoterapi nedir, ne değildir?
- Bilişsel davranışçı terapiden farkı nedir?
- Psikodinamik terapiyle ilişkisi nedir?
- Araştırmalar destekleyici psikoterapi hakkında ne söylüyor?
- Bu bulguların sınırlılıkları nelerdir?
- Destekleyici psikoterapi ne kadar sürer?
- Psikolog mu, psikiyatrist mi: Kime başvurmalısınız?
- Destekleyici psikoterapi nedir: Akılda kalması gerekenler
- Sıkça sorulan sorular

Destekleyici psikoterapi, güçlü yanlarınızı destekleyerek belirtileri hafifletmeyi, benlik saygısını korumayı ve gündelik işlevselliği artırmayı amaçlayan esnek bir konuşma terapisidir. Övgü, gerçeğe dayalı güvence, cesaretlendirme ve öngörülü rehberlik başlıca teknikleridir. Araştırmalar depresyonda yararlı olabileceğini gösterir; ancak tanım belirsizliği ve küçük çalışmalar gibi sınırlılıklar vardır. Yazı, kimler için düşünülebileceğini ve sürecin nasıl ilerlediğini anlatır.
Destekleyici psikoterapi nedir?
Destekleyici psikoterapi, kişinin güçlü yanlarını ve baş etme becerilerini destekleyerek belirtileri hafifletmeyi, benlik saygısını korumayı ve gündelik işlevselliği artırmayı amaçlayan bir konuşma terapisidir. Odağında geçmişin derinlemesine çözümlenmesinden çok bugünkü sorunlar, güvenli terapi ilişkisi ve gerçekçi hedefler vardır.
“Destekleyici psikoterapi nedir?” sorusuna verilen ilk cevap çoğu zaman “dertleşmek” ya da “teselli etmek” olur. Oysa bu yaklaşımın tanımlı amaçları, teknikleri ve sınırları vardır. Psikiyatri kılavuzları onu, belirtileri doğrudan hafifletmeye yönelik ve iki kişi arasında yürüyen bir terapi biçimi olarak tarif eder.
Bu yazıda yöntemin kökenini, başlıca tekniklerini, kimler için düşünülebileceğini ve araştırmaların ne söylediğini sınırlılıklarıyla birlikte anlatıyorum. Amacım, bu yaklaşımın size uygun olup olmadığını değerlendirirken elinizde net bir çerçeve olmasıdır. Ayrıca yöntemi, sık karşılaştırıldığı diğer terapilerle de yan yana koyacağız.
Bu yaklaşım yalnızca tanı almış ruhsal hastalıklarda değil, hayatın zorladığı dönemlerde de işe yarayabilir. Ruhsal bir bozukluğu olmasa da güncel bir sorunla mücadele eden biri, destekleyici bir çalışmadan yarar görebilir. Bu yönüyle yöntem, sorunlar büyümeden önce devreye giren önleyici bir işlev de taşır.
Destekleyici psikoterapi hangi kuramsal temele dayanır?
Destekleyici psikoterapi tarihsel olarak psikodinamik gelenekten doğmuştur. Uzun süre “yorum yapmayan, içgörü hedeflemeyen terapi” diye, yani ne olmadığıyla tarif edilmiştir. Hindistan Psikiyatri Derneği'nin klinik uygulama kılavuzu da yöntemin tek bir kurama dayanmadığını vurgular. Kılavuza göre uygulama ego psikolojisi, kendilik psikolojisi, nesne ilişkileri ve bağlanma kuramından ilham alır.
Bu esneklik, yöntemin en belirgin özelliklerinden biridir. Terapist gerektiğinde başka ekollerden teknikler alabilir; örneğin bir gevşeme egzersizi ya da basit bir sorun çözme çalışması sürecin parçası olabilir. Ancak temel hedef değişmez: kişiliği baştan yapılandırmak değil, var olan güçleri korumak ve desteklemek.
Kuramsal çeşitlilik ilk bakışta bir zayıflık gibi görünebilir; ama uygulamada esneklik sağlar. Terapist, kişinin o dönemki ihtiyacına göre bağlanma ilişkisine, benlik saygısına ya da uyum becerilerine ağırlık verebilir. Böylece yöntem, tek bir kalıba sığmayan insan deneyimine uyum sağlar.
Kılavuz, psikoterapileri bir yelpaze olarak düşünmeyi önerir. Yelpazenin bir ucunda destekleyici, öbür ucunda içgörü odaklı ifade edici terapiler yer alır; arada ise ikisini harmanlayan biçimler vardır. Kılavuza göre danışanların çoğu, destekleyici ve ifade edici öğelerin birlikte yer aldığı bir yaklaşıma ihtiyaç duyar. Kısacası gerçek hayatta saf biçimlerden çok karışımlar görürüz.
Destekleyici psikoterapinin temel amaçları nelerdir?
Amaçlar kişiye göre değişse de kılavuzlarda ve uygulamada öne çıkan başlıklar benzerdir:
- Belirtileri ve kaygıyı hafifletmek.
- Benlik saygısını korumak ve güçlendirmek.
- Uyum sağlayıcı baş etme becerilerini geliştirmek.
- Stres öncesindeki işlevsellik düzeyine geri dönmeyi desteklemek.
- Belirtilerin yeniden alevlenme riskini azaltmaya katkı sunmak.
- Gündelik yaşam becerilerini ve ilişkileri korumak.
Hedef, kişinin başlangıç noktasına göre değişir. Örneğin yas ya da iş kaybı öncesinde iyi işleyen biri için amaç, eski düzeyine dönmesine yardım etmektir. Uzun süreli bir ruhsal hastalıkla yaşayan biri içinse amaç daha çok dengeyi korumak, krizleri azaltmak ve yaşam kalitesini sürdürmektir. Bu nedenle hedefleri ilk görüşmelerde birlikte ve gerçekçi biçimde belirlemek önemlidir.
Ego işlevleri kavramı da bu amaçların merkezindedir. Gerçeği değerlendirme, dürtüleri denetleme, duyguları düzenleme ve ilişkileri sürdürme gibi beceriler, zorlu dönemlerde zayıflayabilir. Destekleyici psikoterapi bu becerileri doğrudan destekler. Örneğin yoğun öfke yaşayan birine duygusunu fark edip adlandırmayı ve tepki vermeden önce durmayı göstermek, bu işlevleri güçlendiren somut bir adımdır.
Amaçları belirlerken ölçülebilir olmalarına da dikkat etmek gerekir. “Daha iyi hissetmek” yerine “haftada üç gün düzenli uyumak” ya da “ayda bir kez arkadaşlarla buluşmak” gibi somut hedefler, ilerlemeyi görmenizi kolaylaştırır. Böylece küçük kazanımları da fark eder ve umudunuzu daha kolay korursunuz.
Terapi ilişkisi neden bu kadar önemlidir?
Destekleyici psikoterapide ilişki, yöntemin asıl taşıyıcısıdır. Terapist sıcak, saygılı ve tutarlı bir tutumla güvenli bir alan kurar. Konuşma, karşılıklı bir sohbet havasında ilerler; terapist uzun sessizliklerle beklemek yerine etkin biçimde soru sorar, özetler ve geri bildirim verir. Böylece danışan anlaşıldığını hisseder ve zorluklarını paylaşmaya cesaret eder.
Bu yaklaşımda “burada ve şimdi” önceliklidir. Geçmiş yaşantılar elbette konuşulabilir; ancak odak, bugünkü sorunların gündelik hayata etkisi ve bu etkiyi azaltmanın yollarıdır. Terapist, ilişkide bir gerginlik fark ettiğinde bunu derinlemesine yorumlamak yerine açıkça konuşmayı ve güveni onarmayı seçer.
İlişkiyi güçlendiren bir diğer etken, terapistin şeffaflığıdır. Destekleyici psikoterapide terapist, gerektiğinde ne yaptığını ve neden yaptığını açıkça anlatır. Örneğin bir konuyu neden şimdi açmak istemediğini ya da bir öneriyi neden sunduğunu paylaşır. Bu açıklık, danışanın kendini sürecin bir ortağı gibi hissetmesine yardım eder.
İlişkinin gücü araştırmalara da yansır. Destekleyici terapiyi kısa süreli psikodinamik terapiyle karşılaştıran bir çalışmada araştırmacılar, iyi sonuç alan destekleyici terapi vakalarında terapötik ittifakın istikrarlı ve güçlü kaldığını gözlemlemiştir. Sonucu zayıf kalan vakalarda ise ittifak daha dalgalı bir seyir izlemiştir. Yani güvenli bir bağ, sürecin hem zemini hem de pusulasıdır.
Destekleyici psikoterapinin başlıca teknikleri nelerdir?
Kılavuzlar, destekleyici psikoterapinin kendine özgü bir teknik dağarcığı olduğunu vurgular. Bu tekniklerin ortak amacı kaygıyı azaltmak, umudu korumak ve kişinin kendi kaynaklarını harekete geçirmektir. Aşağıdaki tablo en sık başvurulan teknikleri, işlevlerini ve görüşmede nasıl duyulabileceklerini özetliyor.
| Teknik | Ne işe yarar? | Görüşmeden örnek |
|---|---|---|
| Övgü | Gerçek bir çabayı ya da ilerlemeyi fark ettirir | “Zorlandığınız hâlde bu hafta işe gitmeyi başardınız.” |
| Güvence | Gerçeğe dayalı bir rahatlama sağlar | “Bu tür bir kayıptan sonra pek çok insan benzer tepkiler yaşar.” |
| Cesaretlendirme | Kaçınılan etkinliklere küçük adımlarla dönmeyi destekler | “Bu hafta yalnızca bir arkadaşınızı aramayı deneyebilir misiniz?” |
| Sorunu adlandırma | Belirsizliği azaltır, kontrol duygusunu artırır | “Anlattıklarınız sınav dönemine bağlı bir stres tablosuna benziyor.” |
| Öngörülü rehberlik | Zor bir durumu önceden prova etmeye yardım eder | “Yöneticinizle konuşurken neler olabilir, birlikte düşünelim.” |
| Yeniden çerçeveleme | Olaya farklı bir açıdan bakmayı kolaylaştırır | “Bu tartışma, sınırlarınızı korumaya başladığınızı da gösteriyor olabilir.” |
Bunlara ek olarak terapist dinlediklerini özetler, duyguları basitçe adlandırır ve kişinin yaşadığı sorun hakkında sade ve açık bilgi verir. Örneğin kaygının bedendeki etkilerini açıklamak, “Neden kalbim çarpıyor?” sorusunun yarattığı korkuyu azaltabilir. Bazen tek bir doğru bilgi, haftalardır süren bir endişeyi yumuşatır.
Bu tekniklerin hiçbiri tek başına mucize yaratmaz. Etkileri, güvenli bir ilişki içinde ve doğru zamanda başvurulduklarında ortaya çıkar.
Övgü ve güvence ne zaman işe yarar?
Övgü, destekleyici psikoterapinin en bilinen tekniklerinden biridir; ama doğru kullanılmadığında boş bir iltifata dönüşebilir. Kılavuza göre övgü, terapistin değil danışanın kendi değerlerini ve hedeflerini yansıtmalıdır. Örneğin sosyal kaygı yaşayan biri için bir toplantıda tek bir cümle kurmak gerçek bir başarıdır ve takdiri hak eder.
Güvence için de benzer bir ilke geçerlidir: dürüst olmalıdır. “Her şey yoluna girecek” gibi gerçeğe dayanmayan bir cümle kısa süre rahatlatır; ancak sonra güveni zedeleyebilir. Buna karşılık “Bu koşullarda böyle tepkiler vermeniz çok doğal” gibi olağanlaştırıcı bir ifade, kişinin kendini tuhaf ya da zayıf hissetmesini önler.
Övgünün bir başka işlevi de danışanın gözden kaçırdığı küçük adımları fark ettirmektir. Depresif dönemlerde insanlar çoğu zaman yalnızca eksiklerini görür. Terapistin “Bu hafta iki gün yürüyüşe çıkmışsınız” demesi, bu tek yönlü bakışı dengeleyebilir. Böylece kişi, ilerlemenin de hayatının bir parçası olduğunu fark eder.
Övgünün ve güvencenin dozu da önemlidir. Kişi çok zorlandığı dönemlerde daha fazla desteğe ihtiyaç duyar; işlevsellik arttıkça terapist bu desteği yavaş yavaş azaltır. Böylece danışan zamanla kendi başarılarını kendisi fark etmeye ve kendine güvence vermeye başlar.
Tavsiye vermek terapiye zarar verir mi?
Pek çok terapi ekolü tavsiye vermeye mesafeli durur; destekleyici psikoterapi ise tavsiyeyi bilinçli ve ölçülü bir araç olarak kullanır. Kılavuza göre tavsiye, terapistin uzmanlık alanıyla ve danışanın gerçek ihtiyaçlarıyla sınırlı kalmalıdır. Ayrıca tek bir hızlı çözüm yerine birkaç seçenek sunmak, kişinin karar sürecine katılmasını sağlar.
Bu ayrım önemlidir. Örneğin ağır bir depresif dönemde uyku ve yemek düzenine dair somut öneriler gerçekten yol gösterici olabilir. Buna karşılık evlenmek, işten ayrılmak ya da taşınmak gibi kişinin kendi değerlerine göre vermesi gereken kararlarda terapistin görevi karar vermek değil, karar sürecini netleştirmektir.
Örnek senaryo: Yakın zamanda boşanan ve çocuklarıyla yalnız kalan bir ebeveyn, sabah düzenini kurmakta zorlandığını anlatır. Terapist ona hazır bir program dayatmak yerine üç farklı seçenek sunar ve hangisinin hayatına uyacağını birlikte tartışırlar. Böylece kişi hem somut bir destek alır hem de kararın sahibi olarak kalır.
Kılavuz, aşırı yönlendirmenin otoriter bir ilişkiye dönüşebileceği konusunda da uyarır. Bu risk özellikle bağımlı ilişki örüntüsü olan kişilerde belirginleşir. Dolayısıyla iyi bir destekleyici terapist, rehberlik ederken bile danışanın kendi hayatının öznesi olma kapasitesini korur ve güçlendirir.
Bir destekleyici psikoterapi süreci nasıl ilerler?
Her süreç kişiye özgüdür; yine de çoğu destekleyici psikoterapi benzer bir akış izler:
- İlk görüşmelerde yaşadığınız zorluğu, güçlü yanlarınızı ve destek kaynaklarınızı birlikte değerlendirirsiniz.
- Gerçekçi ve somut hedefler belirlersiniz; örneğin uyku düzenini toparlamak ya da işe dönmek.
- Her görüşmede o dönemin en önemli konusunu seçer, yaşananları ve duyguları konuşursunuz.
- Zorlu durumlar için baş etme yollarını tartışır, gerektiğinde bu durumları görüşmede prova edersiniz.
- İlerlemeyi düzenli aralıklarla gözden geçirir, hedefleri ihtiyaca göre güncellersiniz.
- Hedeflere yaklaştığınızda görüşme aralıklarını açarak süreci planlı biçimde tamamlarsınız.
Görüşmeler genellikle 50 ile 60 dakika sürer. Sıklık kişiye göre haftada bir ya da on beş günde bir olabilir. Yüz yüze görüşme kadar görüntülü görüşme de mümkündür; bu seçeneğin nasıl işlediğini online psikolojik danışmanlık sayfasında bulabilirsiniz. Danışmanlık sürecinin genel adımlarını ise psikolojik danışmanlık süreci adım adım rehberinde anlattım.
Süreç boyunca ilerleme her zaman düz bir çizgi izlemez. Bazı haftalar geriye gidiş gibi gelebilir; bu da sürecin olağan bir parçasıdır. Destekleyici psikoterapide bu dönemlerde amaç, kişiyi suçlamadan neyin zorlaştırdığını anlamak ve gerekirse hedefleri yeniden ayarlamaktır.
Görüşmeler arasında yaşadıklarınızı not etmek zorunlu değildir. Yine de bazı danışanlar, hafta içinde aldıkları kısa notların görüşmeye hazırlanmayı ve önemli anları hatırlamayı kolaylaştırdığını fark eder.
Destekleyici psikoterapi kimler için düşünülebilir?
Kılavuzlar bu yaklaşımı geniş bir kişi grubu için uygun görür. Yöntem farklı yaş gruplarında ve farklı sorun alanlarında uygulanabilir. Özellikle şu durumlarda akla gelen seçeneklerden biridir:
- Yas, boşanma ya da iş kaybı gibi ağır stres yaratan yaşam olayları.
- Uzun süreli bir ruhsal hastalıkta, psikiyatrik tedaviye eşlik eden psikolojik destek.
- Ağır ya da süreğen bir bedensel hastalıkla baş etme çabası.
- Kendi iç dünyasını derinlemesine incelemek yerine belirtilerinde rahatlama isteyen kişiler.
- Daha yoğun bir terapiye pratik nedenlerle erişemeyen kişiler.
- İçgörü odaklı bir terapi sürecinde geçici olarak dengeye ihtiyaç duyulan dönemler.
Öte yandan her sorun için ilk seçenek bu yaklaşım olmayabilir. Bazı sorun alanlarında adım adım ilerleyen, belirli bir yapısı olan yöntemlerin araştırma desteği daha güçlüdür. Bu yüzden uygun yaklaşımı seçerken sorunun türünü, şiddetini, kişinin tercihlerini ve araştırma bulgularını birlikte değerlendirmek gerekir.
Destekleyici psikoterapinin bir avantajı da farklı ortamlara uyum sağlayabilmesidir. Kılavuz, yöntemin ayakta danışmanlık, yatarak tedavi, acil servis ve hastanelerdeki konsültasyon hizmetlerinde uygulanabildiğini belirtir. Bu esneklik, onu kriz dönemlerinde ve bedensel hastalık süreçlerinde de değerli bir seçenek hâline getirir.
Destekleyici psikoterapi nedir, ne değildir?
Adı “destek” olduğu için bu yaklaşım hakkında pek çok yanlış inanç dolaşır. Destekleyici psikoterapi nedir sorusunu netleştirmenin bir yolu da onun ne olmadığını görmektir:
- Sıradan bir sohbet ya da dertleşme değildir; amaçları ve teknikleri belli, planlı bir çalışmadır.
- Terapistin her söylediğinize katılması anlamına gelmez; nazik bir yüzleştirme de sürecin parçası olabilir.
- Hayatınızla ilgili kararları terapistin verdiği bir tavsiye köşesi değildir.
- İkinci sınıf ya da “hafif” bir terapi değildir; araştırmalarda başka yöntemlerle karşılaştırılan bir yaklaşımdır.
- Gerektiğinde psikiyatrik değerlendirmenin ya da ilaç tedavisinin yerini tutmaz.
- Tek görüşmede sonuç veren hızlı bir çözüm de değildir.
Bu yanlış inançlar, kimi zaman kişinin süreçten beklentisini de bozar. Örneğin terapistin her konuda onay vermesini bekleyen biri, nazik bir sorgulamayı eleştiri gibi algılayabilir. Bu nedenle ilk görüşmelerde beklentileri açıkça konuşmak, ilişkinin sağlam bir zemine oturmasını sağlar.
Kısacası destekleyici psikoterapi, sıcak bir ilişki ile planlı bir emeği bir araya getirir. Sıcaklık olmadan teknik kuru kalır, teknik olmadan sıcaklık ise kısa süreli bir rahatlamadan öteye geçemeyebilir.
Bu nedenle destekleyici psikoterapiyi değerlendirirken adına değil, içeriğine bakmak gerekir. Bir görüşmenin amacı, yöntemi ve hedefleri açıkça konuşulabiliyorsa doğru yolda olduğunuzu düşünebilirsiniz.
Bilişsel davranışçı terapiden farkı nedir?
Bilişsel davranışçı terapinin yapısı daha belirgindir. Görüşmelerde belirli bir gündem izler, düşünce kayıtları ve davranış deneyleri gibi araçlarla çalışır, görüşmeler arasında ev ödevleri verir. Destekleyici psikoterapi ise daha esnektir; gündemi büyük ölçüde danışanın o dönemki ihtiyacı belirler ve genellikle ev ödevi gibi planlı görevlere dayanmaz.
İki yaklaşım birbirine rakip değildir. Pek çok uzman, destekleyici bir ilişki zemini üzerinde bilişsel davranışçı teknikleri de kullanır. Örneğin yas sürecindeki birine önce güvenli bir alan sunmak, ardından kaçındığı etkinliklere adım adım dönmesi için davranışsal bir plan yapmak mümkündür.
Bu fark, kişinin tercihleriyle de ilgilidir. Bazı insanlar net bir plan, ölçülebilir hedefler ve ödevlerle çalışmayı sever; bazılarıysa önce duyulmaya ve anlaşılmaya ihtiyaç duyar. Bu tercihler, hangi yaklaşımın daha uygun olacağına dair önemli bir ipucu verir. Ayrıca aynı kişi farklı dönemlerde farklı ihtiyaçlar yaşayabilir; kriz anında destek, toparlanma döneminde daha planlı bir çalışma uygun düşebilir.
Bilişsel davranışçı terapinin nasıl işlediğini merak ediyorsanız bilişsel davranışçı terapi nedir yazısında ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Farklı yaklaşımları bir arada görmek isterseniz psikoterapi türleri yazısı karşılaştırmalı bir çerçeve sunuyor.
Psikodinamik terapiyle ilişkisi nedir?
Destekleyici psikoterapi, psikodinamik yaklaşımın bir kolu olarak doğmuştur. İfade edici ya da içgörü odaklı psikodinamik terapide terapist yorumlarla bilinçdışı çatışmaları bilinç düzeyine taşımaya çalışır. Destekleyici uçta ise amaç savunmaları yıkmak değil, işe yarayan savunmaları ve baş etme yollarını güçlendirmektir.
Psikodinamik uçta terapist, danışanın terapiste yönelik duygularını, yani aktarımı, bilinçli olarak inceler. Destekleyici uçta ise terapist bu duyguları ancak ilişkiyi zorlamaya başladığında gündeme getirir. Böylece danışan, kendisini zorlayan bir çözümleme yerine dengeleyici bir deneyim yaşar.
Hangi ucun ağır basacağına karar verirken terapist, kişinin o dönemki dayanıklılığını, destek kaynaklarını ve kendi isteğini göz önünde bulundurur. Örneğin yoğun bir kriz içindeki birine derin çözümlemeler yapmak yerine önce dengeyi sağlamak daha uygundur. Kriz yatıştığında ise içgörüye yönelik çalışmalara geçmek mümkün olabilir.
Bu iki yaklaşımı karşılaştıran bir randomize çalışmada, ağırlıklı olarak kaygılı ve korkulu kişilik örüntüleri (C kümesi) olan 49 katılımcı, en fazla 40 görüşmelik kısa süreli destekleyici ya da psikodinamik terapiye yönlendirilmiştir. İki grup da benzer düzeyde iyileşme göstermiş ve bu iyileşme altı aylık izlemde de sürmüştür. Ancak araştırmacılar bulguları ön bulgu olarak nitelendirmiş ve verilerin iki yöntemin eşdeğer olduğunu tam olarak kanıtlamadığını vurgulamıştır.
Psikodinamik yaklaşımın temel kavramlarını ve yöntemlerini psikodinamik terapi nedir yazısında anlatıyorum. Gerçek uygulamada pek çok terapist bu iki ucu ihtiyaca göre harmanlar.
Araştırmalar destekleyici psikoterapi hakkında ne söylüyor?
Destekleyici psikoterapi nedir ve işe yarar mı sorusu araştırmacıların da gündemindedir. Pim Cuijpers ve arkadaşları, yetişkin depresyonunda yönlendirici olmayan destekleyici terapiyi inceleyen 31 çalışmayı bir meta analizde birleştirmiştir. Bu terapi, kontrol gruplarına göre depresyon belirtilerinde belirgin bir azalma sağlamıştır.
Aynı analizde destekleyici terapi diğer psikolojik yöntemlerden biraz daha düşük bir etki göstermiştir. Ancak araştırmacıların kendi yöntemlerine bağlılığı hesaba katıldığında bu fark ortadan kalkmıştır. Yazarlar ayrıca terapideki kazanımın önemli bir bölümünün, ilişki ve umut gibi tüm terapilerde ortak olan etkenlerden kaynaklandığını öne sürer.
Jürgen Barth ve arkadaşlarının 198 randomize çalışmayı kapsayan ağ meta analizi de benzer bir tablo çizer. Destekleyici terapi dahil incelenen yedi yöntemin tamamı, bekleme listesine göre orta ile büyük düzeyde etki göstermiştir. Yöntemler arasındaki farklar ise ya yoktur ya da küçüktür; yalnızca kişilerarası terapi, destekleyici terapiden anlamlı biçimde daha etkili çıkmıştır.
Hindistan Psikiyatri Derneği kılavuzu da depresyon için destekleyici psikoterapiyi destekleyen meta analizleri aktarır. Şizofrenide ise tablo daha karışıktır: Bazı analizlerde yöntem etkin olmayan kontrol koşullarından daha iyi, ama belirli belirtilerde bilişsel davranışçı terapiden daha zayıf sonuç vermiştir.
Bu bulguların sınırlılıkları nelerdir?
Araştırma sonuçlarını okurken birkaç sınırlılığı akılda tutmak gerekir. Birincisi, destekleyici terapi pek çok çalışmada asıl yöntem olarak değil, karşılaştırma koşulu olarak yer alır. Bu durumda terapiyi uygulayanlar onu bilerek sade tutabilir; dolayısıyla sonuçlar yöntemin gerçek potansiyelini tam yansıtmayabilir.
İkincisi, yöntemin tek ve net bir tanımı yoktur. Kılavuz da destekleyici psikoterapinin görece az araştırıldığını ve tanım belirsizliği taşıdığını kabul eder. Üçüncüsü, ağ meta analizinin yazarları küçük çalışmaların sonuçları büyütebileceğine dikkat çeker. Büyük ölçekli çalışmalardan gelen sağlam kanıt ağırlıklı olarak bilişsel davranışçı, kişilerarası ve sorun çözme terapileri için vardır.
Son olarak grup ortalamaları, tek bir insanın süreçte ne yaşayacağını söylemez. Bir yöntem araştırmalarda ortalama olarak işe yarasa da sizin için uygun olup olmadığını; sorununuzun türü, şiddeti, beklentileriniz ve terapistle kurduğunuz ilişki birlikte belirler. Bu nedenle hiçbir yaklaşım herkes için aynı sonucu vaat edemez.
Bu sınırlılıklar, yöntemin değersiz olduğu anlamına gelmez. Aksine, araştırmaların açıkça ortaya koyduğu bu eksikler, hangi soruların henüz cevapsız olduğunu gösterir. Okur olarak sizin için anlamı şudur: Kanıtları bilmek seçim yaparken size yol gösterir, ama son kararı sizin ihtiyaçlarınız belirler.
Destekleyici psikoterapi ne kadar sürer?
Süre, amaca göre büyük farklılık gösterir. Ani bir kriz ya da yas sürecinde birkaç haftalık kısa bir çalışma yeterli olabilir. Uzun süreli bir ruhsal hastalıkla yaşayan biri içinse destek aylarca, hatta daha uzun süre ve seyrek aralıklarla devam edebilir. Araştırmalardaki kısa süreli biçimlerde ise araştırmacılar görüşme sayısını genellikle önceden belirler.
Önemli olan süreyi baştan sabit bir rakama bağlamak değil, hedefleri ve ilerlemeyi düzenli olarak birlikte gözden geçirmektir. Örneğin uyku ve işe dönüş gibi somut hedeflere ulaştığınızda görüşmeleri seyreltebilir, ardından belli aralıklarla izlem görüşmeleri planlayabilirsiniz. Böylece desteğin yoğunluğu, ihtiyacınızla birlikte değişir.
Örnek senaryo: Babasını kaybettikten sonra uykusu bozulan ve işine odaklanamayan bir yetişkin, ilk haftalarda haftalık görüşmelerle ilerler. Uyku düzeni toparlandıkça ve işe dönüş gerçekleştikçe görüşmeler on beş günde bire iner. Birkaç ay sonra danışan ve terapist, seyrek izlem görüşmeleriyle süreci planlı biçimde tamamlar.
Sürecin ne zaman tamamlanacağı da konuşulması gereken bir konudur. Destekleyici psikoterapide sonlandırma, ani bir kopuş değil, planlı bir geçiştir. Bu geçiş sırasında öğrendiğiniz baş etme yollarını gözden geçirmek, olası zorluklar için hazırlıklı olmanızı sağlar.
Psikolog mu, psikiyatrist mi: Kime başvurmalısınız?
Destekleyici psikoterapi tek başına da, psikiyatrik tedaviyle birlikte de yürüyebilir. Psikologlar ilaç yazmaz ve tıbbi tanı koymaz; ilaç ve tanı gerektiren durumlarda psikiyatri hekimi devreye girer. Bununla birlikte hafif ve orta düzeydeki pek çok zorlanmada ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir. Ağır belirtilerde ise iki meslek çoğu zaman iş birliği içinde çalışır.
Psikolojik danışmanlık sürecinde ilk hedef, yaşadığınız zorluğu bir etikete indirgemeden anlamak ve sizinle birlikte gerçekçi bir yol haritası çizmektir. Bu yol haritası, gerekirse farklı uzmanlarla iş birliğini de içerir.
Hangi uzmana başvuracağınızdan emin değilseniz psikolog mu, psikiyatrist mi rehberine göz atabilirsiniz. Kendi ihtiyacınızı kısa sorularla netleştirmek için hangi psikolojik desteğe ihtiyacım var aracını da kullanabilirsiniz.
Aldığım eğitimler arasında İleri Bilişsel Davranışçı Terapi Teknikleri, Kısa Süreli Psikodinamik Yaklaşım ve Aile Sistemleri yer alıyor. Hangi yaklaşımın size uygun olduğunu ise ilk görüşmelerde birlikte değerlendiririz.
Destekleyici psikoterapi nedir: Akılda kalması gerekenler
Özetle bu yaklaşım, güçlü yanlarınızı temel alan bir çalışmadır. Destekleyici psikoterapi nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Güvenli bir ilişki içinde, belirtileri hafifletmeye, benlik saygısını korumaya ve gündelik hayatı yeniden düzene sokmaya odaklanan esnek bir terapi biçimidir. Akılda tutmanızı istediğim noktalar şunlar:
- Yöntemin tanımlı amaçları ve teknikleri vardır; sıradan bir sohbet değildir.
- Övgü, güvence ve tavsiye dürüst, ölçülü ve kişiye özgü olduğunda işe yarar.
- Araştırmalar depresyonda yararlı olabileceğini gösterir, ancak kanıtların sınırlılıkları da vardır.
- Ağır belirtilerde psikiyatrik değerlendirme ile birlikte yürümesi gerekebilir.
Son olarak şunu hatırlatmak isterim: Destek almak, zayıflığın değil, kendinize gösterdiğiniz özenin işaretidir. Zorlu bir dönemden geçerken güvenli bir ilişki içinde konuşabilmek, kendi kaynaklarınızı yeniden fark etmenizi kolaylaştırır. Hangi yaklaşımın size uygun olduğunu önceden bilmek zorunda değilsiniz; bunu ilk görüşmelerde birlikte netleştirebiliriz.
Yetişkinlerde kaygı, depresif belirtiler, yas ve uyum güçlükleri için görüşmelerin nasıl ilerlediğini yetişkin psikolojisi sayfasında bulabilirsiniz. Serdivan'daki ofisimde yüz yüze ya da online görüşme planlamak isterseniz randevu ve iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Destekleyici psikoterapi sadece dertleşmek midir?
Hayır, destekleyici psikoterapi planlı bir çalışmadır. Sıcak bir ilişki zemininde belirtileri hafifletmek, benlik saygısını korumak ve baş etme becerilerini güçlendirmek gibi tanımlı amaçlarla ilerler. Övgü, gerçeğe dayalı güvence, cesaretlendirme ve öngörülü rehberlik gibi tekniklerden yararlanır. Sohbet havası taşısa da her görüşmenin belirli bir hedefi vardır.
Destekleyici psikoterapi kimler için uygundur?
Yas, boşanma ya da iş kaybı gibi ağır stres dönemlerinde sık başvurulan bir yaklaşımdır. Uzun süreli ruhsal hastalıklarda psikiyatrik tedaviye eşlik eden destek olarak ve derinlemesine içgörü çalışması istemeyen kişilerde de düşünülebilir. Bedensel hastalıkla baş etme sürecinde de yer alabilir. Uygunluğu ise sorunun türü, şiddeti ve kişinin tercihleri birlikte belirler.
Destekleyici psikoterapi ile BDT arasındaki fark nedir?
Bilişsel davranışçı terapi daha yapılandırılmıştır; belirli bir gündem, düşünce kayıtları ve ev ödevleriyle ilerler. Destekleyici psikoterapi ise daha esnektir ve gündemi çoğunlukla danışanın o dönemki ihtiyacı belirler. İki yaklaşım birbirine rakip değildir. Pek çok uzman, destekleyici bir ilişki zemininde bilişsel davranışçı tekniklerden de yararlanır.
Destekleyici psikoterapinin etkinliği kanıtlanmış mı?
Araştırmalar özellikle yetişkin depresyonunda yararlı olabileceğini gösterir. Meta analizler bekleme listesi ve kontrol gruplarına göre belirgin bir etki saptamış, diğer yöntemlerle farkları ise küçük bulmuştur. Ancak yöntemin net bir tanımı yoktur, sıklıkla karşılaştırma koşulu olarak yer alır ve küçük çalışmalar sonuçları büyütebilir. Bu nedenle bulguları sınırlılıklarıyla birlikte değerlendirmek gerekir.
Destekleyici psikoterapi ne kadar sürer?
Süre amaca göre değişir. Ani bir kriz ya da yas döneminde birkaç haftalık kısa bir çalışma yeterli olabilir; uzun süreli bir ruhsal hastalıkta ise destek aylarca ve seyrek aralıklarla sürebilir. Görüşmeler genellikle 50 ile 60 dakikadır, sıklık çoğunlukla haftada bir ya da on beş günde birdir. İlerlemeyi düzenli olarak birlikte gözden geçirirsiniz.
Destekleyici psikoterapi ilacın yerini tutar mı?
Hayır, gerektiğinde ilaç tedavisinin yerini tutmaz. Psikologlar ilaç yazmaz; ilaç ve tanı gerektiren durumlarda psikiyatri hekimi değerlendirme yapar. Destekleyici psikoterapi psikiyatrik tedaviyle birlikte yürüyebilir ve kişinin gündelik hayata uyumunu destekleyebilir. Hafif ve orta düzeydeki zorlanmalarda ise ilk adım psikolojik danışmanlık olabilir.

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bu konuda destek ve araçlar
Benzer yazılar

Neurosound Nedir? İşitsel Uyarım Programları Hakkında Bilinenler
Neurosound nedir, işe yarar mı? İşitsel uyarım programlarının kanıtı, işitsel işlemleme ve hangi durumda hangi uzmana başvuracağınız…
16 Temmuz 2019 · 11 dk okuma
Konversiyon Bozukluğu: Psikolojik Etkenlerle İlişkili Bedensel Belirtiler
Konversiyon bozukluğu nedir? Güçsüzlük ve nöbet benzeri belirtilerin gerçek olduğunu, tanıyı hekimin koyduğunu ve önce tıbbi…
31 Ekim 2018 · 16 dk okuma
Dikkat Eksikliğinde İlaçsız Yöntemler: Kanıt Ne Söylüyor
Dikkat eksikliğinde ilaçsız yöntemler neler, kanıt ne söylüyor? Ebeveyn eğitimi ve okul düzenlemeleri ile sınırlı kanıtlı uygulamaları…
20 Eylül 2018 · 17 dk okuma