Neurosound Nedir? İşitsel Uyarım Programları Hakkında Bilinenler

16 Temmuz 2019Güncelleme: 31 Ekim 202611 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (15 bölüm)
  1. Neurosound nedir?
  2. Neurosound nedir sorusuna eski yazı nasıl yanıt veriyordu?
  3. İşitsel uyarım programlarının kökeni nedir?
  4. Bilim işitsel uyarım programları hakkında ne söylüyor?
  5. İşitsel eğitim ile ses programları aynı şey mi?
  6. İşitme ile işitsel işlemleme arasındaki fark nedir?
  7. Çocuklarda dinleme becerileri nasıl gelişir?
  8. Kulak ve denge arasında nasıl bir bağ var?
  9. Travma çözme ya da kalıcı etki iddialarına nasıl bakmalı?
  10. Neurosound nedir diye araştıran aileler nelere dikkat etmeli?
  11. Hangi durumda hangi uzmana başvurmalısınız?
  12. Evde dinleme becerilerini nasıl destekleyebilirsiniz?
  13. GETAP® bir işitsel uyarım programı mıdır?
  14. Bir psikolog bu konuda nasıl yardımcı olabilir?
  15. Sıkça sorulan sorular
Neurosound Nedir? İşitsel Uyarım Programları Hakkında Bilinenler
Kısaca

Neurosound, filtrelenmiş müzik ve seslerin kulaklıkla, kimi zaman kemik iletimiyle dinletildiği, kökü Tomatis yöntemine uzanan bir işitsel uyarım programıdır. Bu tür programların etkinliğine dair bağımsız, hakemli kanıt sınırlıdır; Cochrane derlemesi ve ASHA benzer yöntemlerin etkinliğini gösterilmemiş sayar. Dinleme, konuşma ya da denge gelişimiyle ilgili bir kaygıda önce çocuk hekimine, odyoloğa ya da ilgili uzmana başvurun.

Neurosound nedir?

Neurosound, filtrelenmiş müzik ve seslerin kulaklıkla, kimi zaman kemik iletimiyle dinletildiği bir işitsel uyarım programıdır. Tanıtımlarında dikkat, dil ve öğrenme gibi alanlarda gelişme vaat eder ve kökünü Tomatis yöntemine dayandırır. Ancak bu tür programların etkinliğine dair bağımsız, hakemli kanıt sınırlıdır; program tanı ya da tedavi yerine geçmez.

Neurosound nedir sorusunu soran aileler çoğu zaman çocuklarının dikkatiyle, konuşmasıyla ya da okul başarısıyla ilgili bir kaygı taşır. Bu yüzden yazının asıl değeri programın kendisinde değil, işitme, dinleme ve denge gelişimi hakkında bilinenlerde ve doğru uzmana nasıl ulaşacağınızda yatıyor.

Neurosound nedir sorusuna eski yazı nasıl yanıt veriyordu?

Bu sayfanın eski sürümü Neurosound'u, düşük ve yüksek frekanslı sesleri işleyerek sinir sistemini uyardığı söylenen bir ses düzenleme sistemi olarak tanıtıyordu. Yazıya göre program sağ ve sol kulağa farklı frekanslar veriyor, sesleri kemik iletimiyle de aktarıyor, mikrofonla kişinin kendi sesini duymasını sağlıyor ve bazı durumlarda müziğe anne sesi ekliyordu.

Aynı konudaki ikinci bir eski yazı ise kulağı beyne açılan bir kapı olarak anlatıyor ve programın travmaları çözdüğünü, kalıcı etkiler bıraktığını öne sürüyordu. Bu yazıyı yeniden yazarken söz konusu iddiaları bağımsız araştırmalarla karşılaştırdım. Kulak ile beyin, kulak ile denge arasındaki bağ gerçektir ve aşağıda bunu anlatıyorum. Ancak programa özgü güçlü etki iddiaları, elimizdeki kanıtla desteklenmiyor.

İşitsel uyarım programlarının kökeni nedir?

Bu alandaki programların çoğu kökünü, Fransız kulak burun boğaz hekimi Alfred Tomatis'in 20. yüzyılın ortalarında geliştirdiği yönteme dayandırır. Tomatis, filtrelenmiş müzik ve sesle dinleme becerilerini, buna bağlı olarak da dil ve öğrenmeyi etkileyebileceğini öne sürmüştü. Daha sonra işitsel bütünleme eğitimi gibi farklı yöntemler ve çok sayıda ticari program ortaya çıktı.

Bu programlar genellikle benzer bir yapı izler: belirli frekansları güçlendirilmiş ya da süzülmüş müzik, kulaklıkla düzenli dinleme oturumları ve bazen kemik iletimi. Tanıtım metinleri dikkat, dil, öğrenme, duygu düzenleme ve hatta otizm belirtilerinde gelişme gibi geniş bir etki alanı vaat edebilir. Etki alanı genişledikçe, vaadin kanıtla sınanması da o kadar önem kazanır.

Bilim işitsel uyarım programları hakkında ne söylüyor?

Bu alandaki en kapsamlı değerlendirmelerden biri, Cochrane'in işitsel bütünleme eğitimi ve diğer ses terapileri üzerine yaptığı sistematik derlemedir. Derleme, otizm spektrum bozukluğunda bu yöntemlerin etkili olduğuna dair kanıt bulunmadığı sonucuna varır. İncelenen yedi çalışmadan yalnızca ikisi, ortak bir yazarla ve az sayıda katılımcıyla, sınırlı ölçümlerde anlamlı gelişme bildirmiştir.

Amerikan Konuşma, Dil ve İşitme Derneği (ASHA) da işitsel bütünleme eğitiminin, uzmanların uygulamasını haklı çıkaracak bilimsel etkinlik standartlarını karşılamadığını belirtir ve yöntemi deneysel kabul eder. Neurosound adını taşıyan programa özgü, bağımsız ve kontrol gruplu bir hakemli çalışmaya ise ulaşamadım. Kanıtın sınırlı olması bir programın kesinlikle işe yaramadığını kanıtlamaz; ama vaat edilen etkinin iyi tasarlanmış çalışmalarla gösterilmediği anlamına gelir.

Bir çalışmaya ne kadar güvenebileceğimiz birkaç ölçüte bağlıdır. Katılımcı sayısı, kontrol grubu, değerlendirmeyi yapan kişinin hangi çocuğun hangi uygulamayı aldığını bilmemesi ve sonuçların başka ekiplerce tekrarlanması bunların başında gelir. Bu ölçütleri karşılamayan çalışmalar ilginç olabilir, ama bir aileye karar verdirecek kadar güçlü değildir.

İşitsel eğitim ile ses programları aynı şey mi?

Hayır. İngiltere'nin ulusal sağlık hizmeti NHS, işitsel işlemleme güçlüğü olan çocuklarda dinleme ve dikkati geliştiren etkinliklerden, yani işitsel eğitimden söz eder. Bu eğitimi çoğunlukla bir işitme uzmanı, çocuğun değerlendirme sonuçlarına göre planlar ve belirli becerileri hedefler.

Ticari ses programlarında ise çocuk çoğunlukla filtrelenmiş müziği pasif olarak dinler ve program tek bir yapıyla pek çok farklı sorunu hedeflediğini öne sürer. İki yaklaşım arasındaki en önemli fark, işitsel eğitimin bir değerlendirmeye dayanması ve belirli becerileri hedef almasıdır. NHS ayrıca arka plan gürültüsünü azaltmak, yüz yüze konuşmak ve söyleneni gerektiğinde başka sözcüklerle tekrar etmek gibi çevresel düzenlemelerin de yardımcı olduğunu belirtir.

Dolayısıyla bir aile ses programı önerisiyle karşılaştığında ilk soru şu olabilir: Çocuğumun işitmesini ve işitsel işlemlemesini bir uzman değerlendirdi mi? Bu sorunun yanıtı hayırsa, önce değerlendirme yaptırmak hem zaman hem de doğru yön açısından daha akılcıdır.

İşitme ile işitsel işlemleme arasındaki fark nedir?

İşitme, kulağın sesi algılamasıdır. İşitsel işlemleme ise beynin bu sesi anlamlandırmasıdır: sesin nereden geldiğini bulmak, benzer sesleri ayırt etmek, gürültülü bir ortamda konuşmayı takip etmek ve duyduğunu akılda tutmak gibi. NHS'nin tanımıyla işitsel işlemleme bozukluğu, işitme kaybı olmadan sesleri ve konuşmayı anlamakta güçlük çekmektir.

Bu güçlüğü yaşayan çocuklar gürültülü ortamlarda konuşanı anlamakta, hızlı konuşan birini izlemekte, benzer sesli kelimeleri ayırt etmekte ve sözlü yönergeleri takip etmekte zorlanabilir. NHS'ye göre uzmanlar bu değerlendirmeyi genellikle yedi yaşından önce yapmaz. Üstelik işitsel işlemleme güçlüğüne sıklıkla dikkat, dil ve öğrenme güçlükleri eşlik eder; bu yüzden ayrıntılı bir değerlendirme gerekir.

Çocuklarda dinleme becerileri nasıl gelişir?

Dinleme becerileri doğumdan itibaren adım adım gelişir ve her çocuğun hızı farklıdır. ASHA'nın iletişim gelişimi basamaklarına göre ilk yılda sık görülen eğilimler şunlardır:

  • Doğumdan üç aya kadar bebek seslere dikkat kesilir, siz konuştuğunuzda sakinleşir ya da gülümser.
  • Dört ile altı ay arasında ses çıkaran oyuncaklara tepki verir.
  • Yedi ile dokuz ay arasında adını seslendiğinizde size bakar ve bazı kişi ve nesnelerin adlarını tanır.
  • On ile on iki ay arasında “Hadi gidiyoruz” gibi basit sözcük ve kalıplara tepki verir.

Okul öncesi dönemde çocuk giderek daha uzun yönergeleri izler. Gürültülü ortamlarda dinleme becerisi ise okul çağı boyunca gelişmeyi sürdürür. Bu basamaklardan belirgin biçimde geri kalmak ya da önceden edindiği bir beceriyi kaybetmek, çocuk hekimine danışmayı gerektirir. Yenidoğan işitme taramasından geçmiş olmak, ileriki yaşlarda işitmenin değişmeyeceği anlamına gelmez; sık kulak enfeksiyonları da işitmeyi geçici olarak etkileyebilir.

Kulak ve denge arasında nasıl bir bağ var?

Eski yazıdaki doğru bir fikir, kulağın yalnızca işitmeyle ilgili olmadığıdır. İç kulakta işitme organının hemen yanında, başın hareketini ve konumunu algılayan denge sistemi yer alır. Bu sistem gözlerden ve kaslardan gelen bilgilerle birlikte çalışarak dik durmamızı, yürümemizi ve bakışımızı sabit tutmamızı sağlar.

Bu yüzden bazı iç kulak sorunları hem işitmeyi hem dengeyi etkileyebilir. Ancak bu anatomik bağ, bir ses programının dengeyi, dikkati ya da okumayı düzelttiği anlamına gelmez. Denge ve koordinasyonun nasıl geliştiğini çocuklarda denge ve koordinasyon yazısında ayrıca ele aldım.

Öte yandan baş dönmesi, sık düşme, hareketle gelen bulantı ya da yaşına göre belirgin bir sakarlık gibi durumlar ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu durumlarda önce çocuk hekimine, gerekirse kulak burun boğaz hekimine ya da çocuk nörolojisine başvurmak doğru olur.

Travma çözme ya da kalıcı etki iddialarına nasıl bakmalı?

Eski yazılardan biri, öğrenme ve dikkat güçlüğü yaşayan pek çok çocuğun arka planında travmatik yaşantılar olduğunu ve programın bu travmaları çözdüğünü öne sürüyordu. Duygusal zorlanmalar ile öğrenme güçlüklerinin birbirini etkileyebildiği doğrudur. Bu nedenle bir çocuğu değerlendirirken yalnızca derslerine değil, duygularına, ailesine ve yaşadıklarına da bakmak gerekir.

Öte yandan bir ses programının travmayı çözdüğünü ya da kalıcı etki bıraktığını gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Travmayla ilişkili zorlanmalar, çocuk ve ergen ruh sağlığı alanındaki uzmanların değerlendirmesini gerektirir. Bu alanda etkisini araştırmalarla göstermiş psikolojik yaklaşımlar vardır ve bir dinleme programını onların yerine koymak doğru olmaz.

Bir çocukta ani davranış değişiklikleri, sık kabuslar, yaşına uygun olmayan yoğun korkular ya da önceden edindiği becerilerde gerileme varsa bunu bir uzmanla konuşmak önemlidir. Böylece hem duygusal hem gelişimsel boyutu birlikte ele almak mümkün olur.

Neurosound nedir diye araştıran aileler nelere dikkat etmeli?

Bir programı değerlendirirken tanıtım cümlelerinden çok kanıtın kendisine bakın. Neurosound nedir sorusunun yanıtını ararken şu soruları sormanızı öneririm:

  • Programın etkisini, geliştiricisinden bağımsız araştırmacılar kontrol gruplu çalışmalarla incelemiş mi?
  • Çalışmaları hakemli dergiler yayımlamış mı, katılımcı sayısı yeterli mi?
  • Program tanı, tedavi, kalıcı sonuç ya da travma çözme gibi geniş vaatler içeriyor mu?
  • Başlamadan önce çocuğunuzun işitmesini, gelişimini ve sağlığını bir hekim değerlendirdi mi?
  • Bu program, etkisini araştırmalarla kanıtlamış bir desteği ertelemenize neden oluyor mu?
  • Zaman, yol ve maliyet yükü aileniz için sürdürülebilir mi?

Bu soruların çoğuna olumsuz yanıt alıyorsanız temkinli olmak için iyi bir nedeniniz vardır. Kararsız kaldığınızda çocuğunuzun hekimine ya da gelişim alanında çalışan bir uzmana danışmak, sizi gereksiz harcamalardan ve kaybedilen zamandan korur.

Hangi durumda hangi uzmana başvurmalısınız?

Çocuğunuzun dinleme, konuşma ya da dikkat gelişimiyle ilgili bir kaygınız varsa doğru uzmana ulaşmak size zaman kazandırır. Aşağıdaki tablo genel bir yol haritası sunar:

Gözleminize göre başvurabileceğiniz uzmanlar
GözleminizÖnce başvurabileceğiniz uzmanOlası değerlendirme
Seslere tepki vermiyor, adına dönmüyorÇocuk hekimi ve odyologİşitme testi
Sık kulak enfeksiyonu ya da kulak ağrısı yaşıyorKulak burun boğaz hekimiKulak muayenesi ve işitme ölçümü
Konuşması yaşıtlarından belirgin biçimde gerideÇocuk hekimi, dil ve konuşma terapistiDil ve konuşma değerlendirmesi
Gürültüde konuşmayı anlamakta ve yönergeleri izlemekte güçlük çekiyorOdyologİşitsel işlemleme değerlendirmesi
Dikkat, öğrenme ya da davranışla ilgili belirgin güçlükler varÇocuk ve ergen psikiyatrisiGelişim ve tanı değerlendirmesi
Önceden edindiği becerileri kaybediyor ya da nöbet benzeri olaylar yaşıyorÇocuk nörolojisiNörolojik muayene

Psikolog bu yolculukta duygusal ve davranışsal gelişime bakar, aileyle birlikte çalışır ve gerektiğinde ilgili hekime yönlendirir. Hangi meslekle başlamanın uygun olabileceğine karar vermekte zorlanıyorsanız kime başvurmalıyım aracı size yol gösterebilir.

Evde dinleme becerilerini nasıl destekleyebilirsiniz?

Dinleme becerilerini desteklemek için özel bir cihaza gerek yoktur. Günlük hayatın içindeki küçük alışkanlıklar çoğu çocuk için iyi bir zemin hazırlar:

  1. Her gün birlikte kitap okuyun ve okuduğunuz hakkında sorular sorun.
  2. Konuşurken çocuğunuzla göz teması kurun ve onun boyuna eğilin.
  3. Televizyon ve radyo gibi arka plan seslerini sohbet ve ödev saatlerinde kapatın.
  4. Yönergeleri kısa tutun, gerektiğinde tekrar edin ya da başka sözcüklerle anlatın.
  5. Şarkılar, tekerlemeler ve sıra almaya dayalı oyunlarla dinlemeyi eğlenceli hâle getirin.
  6. Çocuğunuz kulaklık kullanıyorsa ses düzeyini düşük tutun ve süreyi sınırlayın.

NHS de yüz yüze konuşmayı, anlatılanı resim ve yazıyla desteklemeyi, uzun ve karmaşık cümlelerden kaçınmayı önerir. Bu öneriler işitsel işlemleme güçlüğü olan çocukları düşünerek hazırlansa da tüm çocukların dinleme ortamını iyileştirir.

GETAP® bir işitsel uyarım programı mıdır?

Hayır. GETAP® (Gelişim Takip Programı), dikkat, hafıza ve işlem hızı gibi zihin becerilerine odaklanan, kâğıt ve kalemle yürütülen bir gelişim takip programıdır. Bu programın uygulayıcı ve yetki belgesine sahibim. GETAP tanı koymaz, tedavi değildir ve işitme, gelişim ya da tıbbi değerlendirmenin yerini almaz.

Bir aileye hangi desteğin uygun olduğuna karar verirken önce çocuğun ihtiyacını doğru anlamak gerekir. Bu yazıda önerdiğim soruları GETAP dahil her program için sorabilirsiniz. Beyin egzersizi programlarına dair kanıtı beyin güçlendirme egzersizleri yazısında, dikkat ve bellek gelişimini desteklemenin günlük yollarını ise çocuklarda bilişsel gelişimi desteklemek yazısında anlattım.

Bir psikolog bu konuda nasıl yardımcı olabilir?

Bir psikolog, çocuğun dinleme ya da dikkat güçlüğünün yanında duygusal durumunu, aile içi ilişkileri ve okul uyumunu da birlikte ele alır. Serdivan'daki ofisimde çocuk çalışmasını ebeveynle birlikte planlarım; gerektiğinde çocuk hekimi, odyolog ya da çocuk psikiyatrisi gibi alanlara yönlendiririm. Örneğin konuşması geciken bir çocuğun ailesiyle görüşürken önce işitme değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığını sorarım. Çalışma biçimimi çocuk psikoloğu sayfasında anlattım.

Neurosound nedir sorusuyla başlayan bir araştırma, çoğu zaman çocuğunuzun gelişimiyle ilgili daha geniş bir soruya açılır. Bu soruları konuşmak isterseniz randevu ve iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz. İlk adım çoğu zaman yalnızca dinlemek ve doğru soruları birlikte sormaktır.

Sıkça sorulan sorular

Neurosound bilimsel olarak kanıtlanmış bir yöntem mi?

Hayır, bu yönde güçlü bir kanıt yoktur. Neurosound'a özgü bağımsız, kontrol gruplu ve hakemli çalışmalar sınırlıdır. Benzer işitsel uyarım yöntemlerini inceleyen Cochrane derlemesi de otizmde etkinlik kanıtı bulamamıştır. Bir programın tanıtımındaki iddiaları bağımsız araştırmalarla karşılaştırmadan karar vermemek, aileniz için en sağlıklı yoldur.

İşitsel uyarım programları otizm ya da dikkat eksikliğini tedavi eder mi?

Bunu gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Cochrane derlemesi işitsel bütünleme eğitimi ve diğer ses terapilerinin otizmde etkili olduğuna dair kanıt bulmamıştır. Otizm ve dikkat eksikliği tanısı ile tedavi planı çocuk ve ergen psikiyatrisinin alanıdır. Etkisi araştırmalarla desteklenen eğitsel ve psikolojik destekler için çocuğunuzun hekimiyle konuşun.

Çocuğumda işitsel işlemleme güçlüğü olduğunu nasıl anlarım?

Bunu tek başınıza anlamanız mümkün değildir, ama bazı işaretler yol gösterir. Gürültülü ortamda konuşmayı izlemekte, benzer sesli kelimeleri ayırt etmekte ve sözlü yönergeleri takip etmekte güçlük bunlardandır. Önce çocuk hekimi ve odyolog işitmeyi değerlendirir. İşitsel işlemleme değerlendirmesi ise genellikle yedi yaş civarından sonra yapılır.

İşitme testi normal çıktıysa yine de sorun olabilir mi?

Evet, olabilir. İşitsel işlemleme güçlüğü yaşayan çocukların işitmesi çoğunlukla normaldir; zorluk, beynin sesi anlamlandırmasında ortaya çıkar. Dikkat, dil ve öğrenme güçlükleri de benzer görünebilir. Bu nedenle kaygınız sürüyorsa odyolog, dil ve konuşma terapisti ya da çocuk psikiyatrisiyle ayrıntılı bir değerlendirme planlayın.

Bu tür programları denemenin bir sakıncası var mı?

Doğrudan zarar riski çoğu zaman düşüktür, ama dolaylı maliyetleri vardır. Zaman, yol ve para harcarsınız; etkisi kanıtlanmış bir desteği erteleyebilir ve gereksiz bir umuda kapılabilirsiniz. Cochrane derlemesinin yazarları ayrıca işitme kaybı riskine karşı dikkatli olunması gerektiğini vurgular. Karar vermeden önce çocuğunuzun hekimine danışın.

Evde dinleme becerilerini desteklemek için ne yapabilirim?

Her gün birlikte kitap okumak, göz teması kurarak konuşmak ve arka plan gürültüsünü azaltmak iyi bir başlangıçtır. Yönergeleri kısa tutmak, gerektiğinde tekrar etmek ve şarkı, tekerleme gibi oyunlarla dinlemeyi eğlenceli kılmak da işe yarar. Çocuğunuz kulaklık kullanıyorsa ses düzeyini düşük tutun ve süreyi sınırlayın.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 16 Temmuz 2019 Son güncelleme: 31 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73