Depresyonda Psikoloğa Ne Zaman Gidilir? Yardım Almanın Zamanı

3 Nisan 2020Güncelleme: 30 Ekim 202617 dakikalık okumaUzman Psikolog Mert Pırıldar
Bu sayfada (23 bölüm)
  1. Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir?
  2. Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir sorusunun net bir eşiği var mı?
  3. Hangi işaretler yardım almak için yeterli nedendir?
  4. Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir ve psikiyatri hekimi ne zaman gerekir?
  5. Basamaklı bakım nedir ve depresyonda neden önemlidir?
  6. Hafif ve orta düzeyde depresyonda psikolog ilk adım olabilir mi?
  7. Psikolojik danışmanlık ile ilaç birbirinin alternatifi midir?
  8. Hangi durumlarda acil başvuru ya da psikiyatri önce gelir?
  9. Yardım istemeyi geciktiren düşünceler hangileridir?
  10. Erken görüşmenin ne gibi yararı olabilir?
  11. Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir ve ne zaman beklemek makuldür?
  12. Psikolog seçerken hangi noktalara dikkat edebilirsiniz?
  13. Psikoloğa gitmeden önce aile hekimine uğramak gerekir mi?
  14. İlk görüşme nasıl geçer ve neler konuşuruz?
  15. Görüşmeye hazırlanırken neleri not almak yardımcı olur?
  16. Sakarya'da ya da uzaktan psikolojik desteği nasıl planlayabilirsiniz?
  17. Bireysel görüşmenin dışında hangi psikolojik destek biçimleri vardır?
  18. Psikolojik danışmanlık kaç oturum sürer ve ilerlemeyi nasıl izleyebilirsiniz?
  19. Destek aldığınız hâlde belirtiler düzelmezse ne yapabilirsiniz?
  20. Çocuklarda, ergenlerde ve yaşlılarda eşik farklı mı?
  21. Karar vermek için kısa bir kontrol listesi nasıl olabilir?
  22. Yakınınız için depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir diye düşünüyorsanız neye bakmalısınız?
  23. Sıkça sorulan sorular
Depresyonda Psikoloğa Ne Zaman Gidilir? Yardım Almanın Zamanı
Kısaca

Depresyonda psikoloğa, belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa ya da iş, okul ve ilişkileri aksatıyorsa gidilir; yoğun bir kriz beklemek gerekmez. Hafif ve orta düzeyde ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlık olabilir. Ağır belirtide, gerçeklikten kopmada, madde yoksunluğunda ve kendine zarar düşüncesinde psikiyatri ve 112 önce gelir. Basamaklı bakım, doğru desteği doğru zamanda bulmayı kolaylaştırır.

Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir?

Depresyonda psikoloğa, çökkün ruh hali ya da ilgi kaybı iki haftadan uzun sürüyorsa veya iş, okul ve ilişkilerinizi aksatıyorsa gidilir. Yoğun bir kriz yaşamanız gerekmez; belirtiler hafif ya da orta düzeydeyse ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlık olabilir. Kendinize zarar düşünceniz varsa beklemeden 112'yi arayın.

Serdivan'daki görüşmelerimde en sık duyduğum sorulardan biri şudur: “Yeterince kötü müyüm, yoksa abartıyor muyum?” Bu soruya tek bir ölçüyle yanıt veremem, ancak bir çerçeve sunabilirim. Yani yardım istemek için en kötü noktayı beklemek gerekmez. Üstelik NHS, birçok kişinin yardım aramak için uzun süre beklediğini ve gecikmemenin daha iyi olduğunu vurgular.

Bu yazı belirtileri tek tek anlatmıyor; onlar için depresyon belirtileri yazısına bakabilirsiniz. Burada yalnızca yardım arama eşiğini ve basamaklı bakımı ele alıyorum. Genel çerçeve için psikolog desteği rehberi de yol gösterir.

İki hafta bir bekleme süresi değil, bir ölçüttür. Daha önce kendinizi toparlayabilmiş olsanız bile bu kez farklı hissediyorsanız, ya da yıllardır süren hafif ama kalıcı bir çökkünlüğü “karakterim böyle” diye açıklıyorsanız, bunlar da konuşmak için yeterli nedendir. Amerikan Psikiyatri Birliği (APA), böyle uzun süren tablolarda kişilerin “hep böyleydim” diye düşünüp yardım aramayabildiğini belirtir.

Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir sorusunun net bir eşiği var mı?

Tek bir sayısal eşik yoktur; birkaç ölçüte birlikte bakmak gerekir. NICE rehberi depresyon şiddetini üç öğenin birleşimi olarak tanımlar: belirtilerin sıklığı ve yoğunluğu, süresi ve kişisel ile sosyal işlevselliğe etkisi. Dolayısıyla bu üçlü, kendi durumunuzu düşünmek için de iyi bir çerçevedir.

Yardım arama eşiğini belirleyen beş ölçüt
ÖlçütKendinize sorabileceğiniz soruNe anlama gelir
SüreÇökkünlük ya da ilgi kaybı hemen her gün, iki haftadan uzun sürdü mü?Başvuru için yeterli neden
YoğunlukBelirtiler ne kadar sık ve ne kadar şiddetli?Yoğunsa daha erken değerlendirme
İşlevİş, okul, ev ve kişisel bakım aksıyor mu?Aksıyorsa beklemek yerine görüşme
GidişatBelirtiler artıyor mu, hafifliyor mu?Artıyorsa görüşmeyi öne alın
GüvenlikKendinize zarar düşünceniz var mı?Varsa 112 ya da acil servis

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Amerikan Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH) ve NHS süre ölçütünde birleşir: Belirtiler günün büyük bölümünde ve hemen her gün, iki haftadan uzun sürüyorsa bir sağlık profesyoneline başvurmak için yeterli neden vardır. Ancak bu bir alt sınırdır. Yoğunluk ya da risk varsa iki haftanın dolmasını beklemeyin.

Hangi işaretler yardım almak için yeterli nedendir?

Aşağıdaki işaretlerin hepsini taşımanız gerekmez. Birkaçı bir arada ve uzun süredir sürüyorsa konuşmaya değer:

  • Çökkünlük ya da ilgi kaybı iki haftadan uzun sürüyor
  • Günlük işler belirgin biçimde aksıyor; iş, okul, ev ya da kişisel bakım zorlaşıyor
  • Uyku ve iştah uzun süredir bozuk
  • İnsanlardan ve eskiden keyif veren etkinliklerden giderek uzaklaşıyorsunuz
  • Umutsuzluk ya da değersizlik düşünceleri sık geliyor
  • Alkol, sigara veya başka maddeleri eskisinden fazla kullanıyorsunuz
  • Çevrenizdekiler değiştiğinizi söylüyor
  • Tek başınıza baş etmeye çalışıyorsunuz ama yoruluyorsunuz

Belirtilerin ayrıntıları için yukarıdaki yazıya dönebilirsiniz. Burada önemli olan, listeden kaç madde taşıdığınız değil, bunların hayatınızı ne kadar daralttığıdır.

Bir işaretin sizde olması tek başına depresyon anlamına gelmez; yorgunluk, yoğun stres ya da bedensel bir sağlık sorunu da benzer işaretler verebilir. Ayrımı bir değerlendirme yapar. Bu yüzden “emin olana kadar” beklemek yerine, işaretlerin sizi zorlamaya başladığı noktada konuşmak daha doğrudur.

Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir ve psikiyatri hekimi ne zaman gerekir?

Psikolog tanı koymaz ve ilaç yazmaz; tıbbi tanıyı ve ilacı psikiyatri hekimi belirler. Hangi durumda kimin önce geldiği, belirtilerin düzeyine göre değişir:

Duruma göre ilk başvuru
DurumÖne çıkan ilk adım
Belirtiler hafif, işler büyük ölçüde sürüyorPsikolojik danışmanlık; bedensel nedenler için aile hekimi kontrolü
Belirtiler yoğun, günlük işlevler belirgin biçimde bozukPsikiyatri hekimi değerlendirmesi ve psikolojik destek birlikte
Kendine zarar düşüncesi ya da güvende olmama112 Acil Çağrı ve acil servis
Gerçeklikten kopma (olmayan sesleri duymak, yoğun kuruntular)Psikiyatri ya da acil
Aşırı coşkunluk dönemleriyle dönüşümlü çöküşlerPsikiyatri hekimi
Alkol ya da madde kullanımının kontrolden çıkmasıPsikiyatri ya da acil
Tiroit gibi bedensel bir hastalık şüphesiAile hekimi

Basamaklı bakım nedir ve depresyonda neden önemlidir?

Basamaklı bakım, en az yoğun ama yeterli desteğin önce, gerektiğinde daha yoğun desteğin sonra devreye girdiği bir düzendir. NICE rehberi yeni bir depresyon dönemini “daha az şiddetli” (eşik altı ve hafif) ve “daha şiddetli” (orta ve ağır) olarak ikiye ayırır. Öte yandan DSÖ de psikolojik yöntemleri depresyonun ilk tedavileri arasında sayar ve hafif depresyonda antidepresan ilacın gerekmediğini belirtir.

Depresyonda basamaklı bakımın mantığı
DüzeyNICE ve DSÖ'ye göre öne çıkan yaklaşımKim yürütür
Daha az şiddetli (eşik altı ve hafif)Rehberli öz yardım, bilişsel davranışçı ya da davranışsal aktivasyon temelli psikolojik destek; ilaç rutin ilk seçenek değildirPsikolog, aile hekimi, gerekirse psikiyatri hekimi
Daha şiddetli (orta ve ağır)Bilişsel davranışçı terapi ile antidepresanın birlikte kullanımı ilk seçenekler arasındadır; tek başına psikoterapi de seçenektirPsikiyatri hekimi ve psikolog birlikte
Risk, psikoz, yoğun işlev kaybıAcil değerlendirme ve uzmanlaşmış hizmetler112, acil servis, psikiyatri

NICE ayrıca en az müdahaleci seçenekle, yani rehberli öz yardımla başlamayı, seçimi kişinin tercihine göre birlikte yapmayı ve tedaviyi reddetme hakkını vurgular. Basamak atlamak da mümkündür: Belirtiler yoğunsa hafif düzey basamaklarını beklemeden doğrudan üst basamağa geçmek gerekir. Depresyonun seyri ve iyileşme sürecinde nelerin yardımcı olduğunu depresyon nasıl geçer yazısında anlattım.

Hafif ve orta düzeyde depresyonda psikolog ilk adım olabilir mi?

Evet, çoğu zaman olabilir. Hafif düzeyde psikolojik destek, DSÖ ve NICE'ın ilk sıraya koyduğu yaklaşımdır. Psikolojik danışmanlıkta belirtilerin hangi düşünce ve davranış örüntüleriyle sürdüğünü birlikte anlamaya çalışırız; davranışsal aktivasyon ve problem çözme gibi yöntemleri de bu çerçevede ele alırız.

Ancak orta düzeyde tablo daha karmaşıktır. DSÖ, orta ve ağır depresyonda psikolojik yöntemlerin antidepresanlarla birleştirilebildiğini belirtir. Bu nedenle orta düzeyde bir psikiyatri değerlendirmesi de yararlı olur. Dolayısıyla kararı belirtilerin yoğunluğu, geçmiş deneyimleriniz ve tercihleriniz belirler.

Her iki durumda da psikolog tanı koymaz ve ilaç yazmaz. Bu iş bölümünü psikolog mu, psikiyatrist mi rehberinde ayrıntılı anlattım. Kısacası ilk adımın psikolog olması, psikiyatriyi dışlamak anlamına gelmez; iki meslek birbirini tamamlar.

Psikolojik danışmanlık ile ilaç birbirinin alternatifi midir?

Hayır; çoğu durumda birbirini tamamlar. DSÖ, psikolojik tedavilerin orta ve ağır depresyonda antidepresan ilaçlarla birleştirilebildiğini belirtir. NICE de daha şiddetli depresyonda bireysel bilişsel davranışçı terapi ile antidepresanın birlikte kullanımını ilk seçenekler arasında gösterir. İlacın etkisi birkaç hafta içinde ortaya çıkar; bu sürede görüşmeler destek sağlar.

Ancak ilaç kararı yalnızca hekime aittir. Psikolog ilaç yazmaz, dozunu değiştirmez ve bırakmanızı önermez. Bir ilaç kullanıyorsanız ve psikolojik görüşmeye başlamak istiyorsanız bunu danışmanınıza söylemeniz, iki sürecin birbirini bilerek ilerlemesini sağlar. NHS, antidepresanların bağımlılık yapmadığını, ancak aniden bırakılırsa bazı yoksunluk belirtileri görülebildiğini ve bu yüzden dozun kademeli azaltıldığını belirtir. İlaç kullanmak istemiyorsanız bunu açıkça söyleyin; NICE tedaviyi reddetme hakkını ve tercihinizin dikkate alınmasını vurgular. Üstelik hafif düzeyde ilaç rutin ilk seçenek değildir.

Hangi durumlarda acil başvuru ya da psikiyatri önce gelir?

Bazı işaretler psikolojik danışmanlıktan önce hekim ya da acil değerlendirmesi gerektirir. Bu bilgi korkutmak için değil, net olmak için var:

  • Kendine zarar ya da yaşamına son verme düşünceleri: 112 Acil Çağrı ya da en yakın acil servis
  • Gerçeklikten kopma: Olmayan sesleri duymak veya kimsenin paylaşmadığı yoğun kuruntulara kapılmak; psikiyatri ya da acil
  • Yeme, içme ve kişisel bakımın çökmesi: Birkaç gündür neredeyse hiçbir şey yememek ya da yataktan çıkamamak
  • Aşırı coşkunluk dönemleriyle dönüşümlü çöküşler: Bipolar bozukluk olasılığı için psikiyatri
  • Alkol veya madde kullanımının kontrolden çıkması: Bırakınca titreme, terleme gibi belirtiler varsa psikiyatri ya da acil
  • Çok ağır işlev kaybı: Hiçbir günlük işin yapılamaması

Bu durumlarda önce psikiyatri ve acil gelir; psikolojik danışmanlık bunlara ek olarak sürebilir. NICE de kişi kendisi ya da başkaları için ciddi ve yakın bir risk taşıyorsa acil olarak uzmanlaşmış ruh sağlığı hizmetlerine yönlendirilmesini ister.

Yardım istemeyi geciktiren düşünceler hangileridir?

Yardım aramayı erteleyen düşünceler çoğunlukla makul gelir. Yine de her birinin bir karşılığı vardır:

  • “Daha kötü durumda olanlar var”: Kıyaslama kendi acınızı küçültür; yardım için bir sıralama yoktur
  • “Zayıf görünürüm”: NHS, depresyonun zayıflık işareti olmadığını ve kendini toparlamakla geçmediğini açıkça belirtir
  • “Zamanla geçer”: Bazen geçer; ancak haftalarca süren ve işlevi bozan belirtiler için beklemek yetmeyebilir
  • “İlaç yazarlar, bağımlı olurum”: Psikologlar ilaç yazmaz; NHS antidepresanların bağımlılık yapmadığını belirtir, ilaç kararını ise hekim sizinle birlikte, tercihlerinize bakarak verir
  • “Nasıl anlatacağımı bilmiyorum”: İlk görüşmede iyi anlatmanız gerekmez; sorular size yol gösterir
  • “Zamanım ya da param yok”: Online görüşme ulaşımı kolaylaştırır; ücret ve ödeme bilgisi randevudan önce paylaşılır

NICE rehberi, sağlık hizmetlerinden yardım arayanlar için damganın ve engellerin azaltılmasını ister. Bu nedenle siz de engelleri tek tek adlandırarak küçültebilirsiniz.

Erken görüşmenin ne gibi yararı olabilir?

Erken başvurmanın sihirli bir etkisi yoktur, ancak somut yararları vardır. NHS, hekime ne kadar erken görünürseniz iyileşme yoluna o kadar erken girebileceğinizi vurgular.

  • Tabloyu anlamlandırmak: Yaşadığınız şeye bir ad ve çerçeve gelir; bu belirsizliği azaltır
  • Bedensel nedenleri dışlamak: Gerekirse hekim kontrolüyle yönlendirilirsiniz
  • Seçenekleri konuşmak: Hafif düzeyde hangi desteğin, daha ağır düzeyde hangi desteğin uygun olduğunu birlikte değerlendirirsiniz
  • Yükü paylaşmak: Tek başınıza taşıdığınız şeyi dile getirmek bile ağırlığı azaltabilir
  • Yakınlarla bağ kurmak: Ne yaşadığınızı anlatabildiğinizde çevrenizin desteği de kolaylaşır

Bunların hiçbiri belirli bir sonuç vaat etmez; ancak hepsi daha az yalnız ve daha az belirsiz bir süreç anlamına gelir.

Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir ve ne zaman beklemek makuldür?

Kısa süreli bir bekleyiş her zaman hata değildir. NICE, daha az şiddetli depresyonda tedavi istemeyen ya da belirtilerinin düzeldiğini düşünen kişiler için aktif izlemi tarif eder ve yeniden değerlendirmeyi genellikle iki ila dört hafta içinde önerir. NHS de hafif depresyonda hekimin kısa bir “dikkatli bekleyiş” önerebildiğini, iki ila dört hafta sonra yeniden görüştüğünü belirtir.

Ancak önemli olan, bekleyişin bir planı olmasıdır. Planı olmayan bekleyiş çoğu zaman haftaları aylara çevirir. Şu beş adım, bekleme dönemini güvenli kılar:

  1. Bir tarih belirleyin; örneğin iki hafta sonra yeniden bakacağınız gün.
  2. Her gün ruh halinizi, uykunuzu ve enerjinizi 0 ile 10 arasında not edin.
  3. Küçük bir günlük etkinlik ekleyin; kısa bir yürüyüş ya da bir arkadaşa mesaj yeterlidir.
  4. Güvendiğiniz bir kişiye bu planı söyleyin.
  5. Belirtiler ağırlaşırsa, düzelmezse ya da kendinize zarar düşünceniz olursa tarihi beklemeyin.

Tarih geldiğinde notlarınıza bakın. Örneğin ruh haliniz belirgin biçimde düzeldiyse izlemeyi sürdürmek yeterli olabilir. Düzelmediyse ya da hiç iyileşme hissetmiyorsanız görüşme planlamak için yeterli bir veri elinizde demektir.

Psikolog seçerken hangi noktalara dikkat edebilirsiniz?

Yardım almaya karar verdikten sonra ikinci engel, doğru kişiyi bulmaktır. Tek bir “en uygun” kişi yoktur; size uyan, güvenebileceğiniz ve çerçevesi net bir profesyonel aramak daha gerçekçidir. Şu noktalar yol gösterebilir:

  • Eğitim ve unvan: Psikoloji lisansı olan ve unvanını açıkça yazan bir uzman
  • Çerçevenin netliği: Tanı koymadığını, ilaç yazmadığını ve gerektiğinde hekime yönlendirdiğini söyleyen bir yaklaşım
  • Gerçekçi dil: Sonuç vaat eden ya da korku yaratan ifadelere temkinli yaklaşmak
  • Şeffaflık: Süre, sıklık, görüşme biçimi ve ücret bilgisinin randevudan önce açıkça paylaşılması
  • Güven ve uyum: NICE, ilişki işlemiyorsa kişiye uzmanı değiştirme seçeneğinin sunulmasını önerir

İlk görüşmeden sonra kendinizi rahat hissetmiyorsanız bunu dile getirmek ya da başka bir uzmanla görüşmek hakkınızdır. Uyum, sürecin kendisi kadar önemlidir.

Psikoloğa gitmeden önce aile hekimine uğramak gerekir mi?

Psikolojik görüşme için çoğu zaman hekim sevkine gerek yoktur; kendiniz randevu alabilirsiniz. Yine de genel bir kontrol yararlıdır. NIMH, tiroit hastalıkları ya da virüsler gibi bazı sağlık sorunlarının ve bazı ilaçların depresyona benzer belirtiler verebildiğini, bunları dışlamak için fizik muayene, görüşme ve laboratuvar testlerinin kullanıldığını belirtir.

Ayrıca kamu hastanelerinde psikiyatri randevusunu MHRS ya da ALO 182 üzerinden alabilirsiniz. Bekleme süreleri değişebildiği için güncel işleyişi ilgili kurumun resmî kaynaklarından kontrol edin. Hangi kapıdan başlayacağınızdan emin değilseniz kime başvurmalıyım aracı birkaç soruyla olası ilk adımı gösterir. Son iki haftanızı gözden geçirmek isterseniz psikolojik check-up aracı da yardımcı olur; araç tanı koymaz.

İlk görüşme nasıl geçer ve neler konuşuruz?

İlk görüşmenin amacı tanı koymak değil, sizi dinlemek ve neye ihtiyaç duyduğunuzu birlikte anlamaktır. Görüşme yaklaşık 50 ile 60 dakika sürer. Süreç çoğunlukla şu adımlardan oluşur:

  1. Sizi görüşmeye getiren nedeni ve belirtilerin zaman çizgisini dinleriz.
  2. Uykunuzu, iştahınızı, enerjinizi ve günlük işleyişinizi konuşuruz.
  3. Güvenlik konusunu açıkça ele alırız; kendinize zarar düşüncesi olup olmadığını sorarız.
  4. Geçmiş dönemlerinizi, ailenizdeki öyküyü ve kullandığınız ilaçları gözden geçiririz.
  5. Beklentilerinizi ve hedeflerinizi birlikte netleştiririz.
  6. Gerekirse psikiyatri hekimi değerlendirmesini öneririz; görüşme sıklığını ve biçimini birlikte belirleriz.

Sıklık çoğunlukla haftada bir ya da on beş günde birdir. Ücret ve ödeme bilgisini randevudan önce açıkça paylaşırım. Hazır olmadığınız bir konuyu anlatmak zorunda değilsiniz; hızı birlikte belirleriz.

Görüşmeye hazırlanırken neleri not almak yardımcı olur?

NIMH, hekim görüşmesinden önce belirtilerin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, ne sıklıkla ortaya çıktığını ve günlük etkinlikleri aksatıp aksatmadığını yazmanın yararlı olabileceğini belirtir. Aynı notlar psikolojik görüşmede de işinize yarar:

  • Belirtilerin ne zaman başladığı ve ne zaman yoğunlaştığı
  • Haftada kaç gün ve günün hangi saatlerinde ağırlaştığı
  • Uyku, iştah ve enerjideki değişiklikler
  • Bırakmak zorunda kaldığınız ya da zorlandığınız etkinlikler
  • Kullandığınız ilaçlar, vitaminler, alkol ya da madde kullanımı
  • Ailenizde depresyon veya başka bir ruhsal sorun öyküsü
  • Sormak istedikleriniz

Notlar kusursuz olmak zorunda değil. Telefonunuzun not defterine yazdığınız birkaç satır bile görüşmeyi hızlandırır. Online görüşecekseniz sessiz bir oda, kulaklık ve kesintisiz bir bağlantı gibi pratik ayrıntıları da önceden düşünmek işinizi kolaylaştırır.

Sakarya'da ya da uzaktan psikolojik desteği nasıl planlayabilirsiniz?

Ofis Serdivan'da, Koç City Plaza'dadır. Sakarya'nın çevre ilçelerinden de randevuyla gelinebilir; ulaşım ve konum için Serdivan sayfasına bakabilirsiniz. Çalışma günleri ve saatler için randevu sayfası en güncel bilgiyi verir.

Sakarya'nın başka bir ilçesinde ya da şehir dışında yaşıyorsanız, ayrıca yola çıkacak enerjiniz yoksa online görüşme de bir seçenektir. Türkiye'nin her yerinden ve yurt dışından WhatsApp görüntülü arama, Google Meet, Zoom veya Skype ile görüşme yapabiliyoruz. DSÖ, psikolojik görüşmenin yüz yüze ya da çevrimiçi yapılabildiğini belirtir. Ayrıntı için online psikolojik danışmanlık sayfasına bakabilirsiniz.

Online görüşme hafif ve orta düzeydeki zorlanmalarda uygundur. Ancak acil risk, şiddet ortamı ya da yoğun kriz durumunda yüz yüze değerlendirme, psikiyatri veya acil başvuru gerekir. Şiddet ortamındaysanız ALO 183 Sosyal Destek Hattı yol gösterebilir; acil bir tehlike varsa 112'yi arayın.

Bireysel görüşmenin dışında hangi psikolojik destek biçimleri vardır?

Depresyonda psikolojik destek tek bir kalıba sığmaz. DSÖ, psikolojik yöntemlerin uzmanlarla yapılan görüşmeler, yüz yüze ya da çevrimiçi sunulan seanslar, kendi kendine yardım kılavuzları, internet siteleri ve uygulamalar yoluyla ulaştırılabildiğini belirtir. NICE de ilk seçenek olarak rehberli öz yardımı ve grup temelli yaklaşımları öne çıkarır.

  • Rehberli öz yardım: Bir uzmanın ara ara eşlik ettiği, yazılı ya da dijital materyalle ilerleyen çalışma
  • Grup çalışması: Benzer deneyimleri olan kişilerle yapılandırılmış oturumlar
  • Bireysel görüşme: Kendi öykünüze ve hedeflerinize göre şekillenen birebir çalışma
  • Çevrimiçi görüşme: Aynı çerçevenin görüntülü arama üzerinden yürütülmesi

Hangisinin size uyduğu; belirtilerin düzeyine, zamanınıza, tercihinize ve nasıl çalışmaktan hoşlandığınıza bağlıdır. İlk görüşmede bunu birlikte konuşabilirsiniz.

Psikolojik danışmanlık kaç oturum sürer ve ilerlemeyi nasıl izleyebilirsiniz?

“Kaç seans sürer?” sorusuna kimse güvenle bir sayı veremez. NICE rehberi yalnızca tipik programları tarif eder: Rehberli öz yardım için yaklaşık 6 ile 8 oturum, grup bilişsel davranışçı terapi için 8, bireysel davranışsal aktivasyon için 12 ile 16, bireysel bilişsel davranışçı terapi için yaklaşık 16 oturum. Yani bunlar araştırma ve hizmet programlarıdır. Kişisel süre, belirtilere ve tercihlere göre değişir.

İlerlemeyi izlemek için ilk haftalarda küçük göstergelere bakmak yararlıdır:

  • Uyku düzeninde ve sabah kalkışta iyileşme
  • Günlük etkinliklerde küçük artışlar
  • Kendine yönelik sert yargıların hafiflemesi
  • Çevrenizle iletişime yeniden duyulan istek
  • Geleceğe dair planların geri dönmesi

İlerleme çizgisel değildir; iyi ve kötü günler birbirini izleyebilir. NICE, tedavinin ne kadar işe yaradığını başlangıçtan iki ila dört hafta sonra birlikte gözden geçirmeyi önerir. Dolayısıyla beklenen düzelme yoksa planı birlikte yeniden düzenlemek olağan bir adımdır; başarısızlık değildir. Depresyonun nedenlerini merak ediyorsanız depresyonun nedenleri yazısı bu konuyu ayrıca ele alır.

Destek aldığınız hâlde belirtiler düzelmezse ne yapabilirsiniz?

Bir yaklaşım size yaramıyorsa bu, hiçbir şeyin yaramayacağı anlamına gelmez. NHS, bazı kişilerin işe yarayan tedaviyi bulmadan önce iki ya da daha fazla yaklaşım denemesi gerekebileceğini belirtir. Şunları düşünebilirsiniz:

  • Danışmanınızla ilerlemeyi nasıl gördüğünüzü açıkça konuşmak
  • Yöntemi, sıklığı ya da görüşme biçimini değiştirmeyi sormak
  • Bir psikiyatri hekiminin değerlendirmesini istemek
  • Uyku, alkol, ilaç ya da bedensel hastalık gibi etkenleri yeniden gözden geçirmek
  • Belirtiler ağırlaşıyorsa veya kendine zarar düşünceleri artıyorsa beklemeden hekime ya da 112'ye ulaşmak

NICE, tedavinin ilk döneminde huzursuzluğun, kaygının ve olumsuz düşüncelerin geçici olarak artabileceğini hatırlatır; hem kişinin hem yakınlarının ruh hali değişikliklerine karşı dikkatli olmasını önerir. Böyle bir değişiklik fark ederseniz uzmanınıza hemen bildirin.

Çocuklarda, ergenlerde ve yaşlılarda eşik farklı mı?

Bu yazı yetişkinleri hedefliyor. Çocuklarda ve ergenlerde depresyon başka bir yüzle gelir; bu yüzden ailelerin gözlemi daha da önemlidir. NIMH, çocuklarda huzursuzluk, huysuzluk, okula gitmek istememe ve ebeveyne yapışmayı, ergenlerde sinirlilik ve okulda sorun yaşamayı depresyonun işareti olarak sayar.

Yaşlı bireylerde ise NIMH, üzüntüden çok duygusuzluğun ve bedensel ağrıların öne çıkabildiğini belirtir. Bu nedenle böyle durumlarda “yaşlılığın olağan hâli” diyerek beklemeyin. Ergeninizde ya da çocuğunuzda iki haftadan uzun süren bir değişim fark ediyorsanız ergen psikolojisi sayfası yol gösterebilir; çocuk ve ergen psikiyatrisi de ilk adımlardan biri olabilir.

Ayrıca gebelik sırasında ya da doğumdan sonra ortaya çıkan depresyon da ayrı bir dikkat ister. NIMH bunun, doğumdan sonra birçok annenin yaşadığı “bebek hüznü”nden daha fazlası olduğunu belirtir. NHS ise doğum sonrası depresyonun yeni annelerde, babalarda ve partnerlerde de gelişebildiğini söyler. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ya da bebekle ilgilenmeyi zorlaştırıyorsa hekime ve bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak gerekir.

Karar vermek için kısa bir kontrol listesi nasıl olabilir?

Kararsızsanız şu beş soru, bu hafta ne yapacağınızı netleştirmenize yardım eder. Çoğuna “evet” diyorsanız bir görüşme planlamak yerindedir:

  1. Çökkünlük ya da ilgi kaybı iki haftadan uzun süredir hemen her gün sürüyor mu?
  2. İş, okul, ev ya da ilişkilerde belirgin biçimde zorlanıyor muyum?
  3. Belirtiler artıyor ya da hiç hafiflemiyor mu?
  4. Tek başıma taşımaktan yoruldum mu?
  5. Çevremdeki biri değiştiğimi söyledi mi?

Kendinize zarar düşünceniz varsa listeyi beklemeyin; 112 Acil Çağrı'yı arayın. Listeden bağımsız olarak, desteğe ihtiyaç duyduğunuzu kabul etmek için bir gerekçe aramanız da gerekmez.

Yakınınız için depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir diye düşünüyorsanız neye bakmalısınız?

Yakınlar çoğu zaman kişinin kendisinden önce değişimi fark eder: Daha sessiz, daha içe kapanık, daha sinirli ya da bitkin bir hâle gelir. İki haftadan uzun süren ve işlevi bozan bir değişim, konuşmak için yeterli nedendir. Nitekim NIMH, depresyon belirtileri gördüğünüz birini bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmaya teşvik etmenizi söyler.

  1. Sakin ve uygun bir zaman seçin; kalabalıkta ya da tartışma sırasında konuşmayın.
  2. Gözlemlerinizi yargılamadan paylaşın: “Son haftalarda daha yorgun duruyorsun, seni düşünüyorum.”
  3. “Sen depresyondasın” demek yerine “Bir uzmanla konuşmak ister misin?” diye sorun.
  4. Randevu almaya, yola çıkmaya ve ilk görüşmeye eşlik etmeyi önerin.
  5. Kabul etmezse ısrar ve baskı yerine kapıyı açık bırakın; birkaç gün sonra yeniden sorun.
  6. Kendine zarar düşüncesinden söz ediyorsa ya da güvende değilse yalnız bırakmayın ve 112 Acil Çağrı'yı arayın.

Yakınınız için endişeleniyorsanız intihar risk işaretleri yazısına bakabilirsiniz. Kendi yorgunluğunuzu da ihmal etmeyin; destek olan kişinin de desteğe ihtiyacı vardır.

Depresyonda psikoloğa ne zaman gidilir sorusunun en dürüst yanıtı şudur: Bu soruyu kendinize sorduğunuz an, çoğu zaman konuşmak için doğru andır. Görüşme planlamak isterseniz randevu ve iletişim sayfasından takvimi görebilirsiniz. Hangi kapıdan başlarsanız başlayın, ilk adımı atmış olursunuz.

Sıkça sorulan sorular

Depresyonda psikoloğa gitmek için ne kadar kötü olmak gerekir?

Hiç kötü olmak gerekmez. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor, işinizi ya da ilişkilerinizi aksatıyor veya yalnız taşımakta zorlanıyorsanız başvurmak için yeterli neden vardır. NHS gecikmemeyi önerir. Yoğun bir kriz yaşamanız gerekmez; erken görüşme, belirtilerin yerleşmesini önlemeye yardımcı olabilir. Sizi yoran şeyi erken konuşmak, tabloyu anlamanızı kolaylaştırır.

Depresyonda önce psikologa mı psikiyatriste mi gidilir?

Hafif ve orta düzeydeki zorlanmalarda ilk adım çoğu zaman psikolojik danışmanlık olabilir. Ağır belirti, kendine zarar düşüncesi, gerçeklikten kopma, ilaç ihtiyacı ya da madde yoksunluğunda önce psikiyatri hekimi veya acil gerekir. Psikolog tanı koymaz ve ilaç yazmaz; gerektiğinde sizi hekime yönlendirir. Karar kişiye göre değişir.

Depresyon için hekim sevki gerekir mi?

Psikolojik danışmanlık için çoğu zaman hekim sevki aranmaz. Kamu hastanelerinde psikiyatri randevusu MHRS ya da ALO 182 üzerinden alınır. Belirtilerin bedensel bir nedeni olabileceği için genel bir kontrol yine de yararlıdır. Güncel işleyişi ilgili kurumun resmî kaynaklarından kontrol edin. Hekim muayenesi psikolojik görüşmenin yerini tutmaz, onu tamamlar.

Depresyonda ne kadar beklemek makuldür?

Hafif belirtilerde tarihi ve ölçütü belli, kısa bir izlem makuldür; NICE ve NHS genellikle iki ila dört hafta içinde yeniden değerlendirmeyi önerir. Belirtiler ağırlaşıyor, düzelmiyor ya da işlevi bozuyorsa beklemeyin. Kendinize zarar düşüncesi varsa hiç beklemeden 112 Acil Çağrı'yı arayın. Bu süre sonunda notlarınızı birlikte değerlendirin.

Online görüşme depresyon için yeterli mi?

Hafif ve orta düzeydeki zorlanmalarda online görüşme yüz yüze görüşmeyle aynı çerçevede yürütülebilir. DSÖ, psikolojik görüşmenin yüz yüze ya da çevrimiçi yapılabildiğini belirtir. Ancak acil risk, şiddet ortamı veya yoğun kriz durumlarında yüz yüze değerlendirme, psikiyatri ya da acil başvuru gerekir. Karar vermek için önce görüşme planlayıp seçenekleri konuşabilirsiniz.

Depresyondaki yakınımı psikoloğa gitmeye nasıl ikna ederim?

İkna etmek yerine kaygınızı suçlamadan paylaşın: “Son zamanlarda seni düşünüyorum, birlikte bir uzmana gitmek ister misin?” Dinleyin, baskı kurmayın, randevu almaya ve görüşmeye eşlik etmeyi önerin. Kendine zarar düşüncesinden söz ediyorsa ya da tehlike varsa yalnız bırakmayın ve 112 Acil Çağrı'yı arayın. Kararı yine de kişinin kendisi verir.

Mert Pırıldar
Uzman Psikolog Mert Pırıldar

Maltepe Üniversitesi Psikoloji (onur derecesi) ve Yakın Doğu Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans (şeref derecesi) mezunu. Serdivan'da ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışır; Koç Holding Otokar'da kurumsal psikolog olarak görev yapar.

Yayın: 3 Nisan 2020 Son güncelleme: 30 Ekim 2026 İletişim: mertpirildar@gmail.com Özgeçmiş

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek ve araçlar

Benzer yazılar

WhatsApp randevu hattı0555 030 37 73